12. Lohiccasuttavaṇṇanā
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
501. Sālavatikāti
V1.350M1.395P1.514 itthiliṅgavasena tassa gāmassa nāmaṃ .Gāmaṇikābhāvenāti keci .
Lohito nāma tassa kule pubbapuriso , tassa vasena lohiccoti tassa brāhmaṇassa gottato āgataṃ nāmaṃ .
502.‘‘ Diṭṭhigatan ’’ ti laddhimattaṃ adhippetanti āha ‘‘ na pana ucchedasassatānaṃ aññataran ’’ ti .
Na hi ucchedasassatagāhavinimutto koci diṭṭhigāho atthi .
‘‘ Bhāsati yevā ’’ ti tassā laddhiyā loke pākaṭabhāvaṃ dasseti .
Attato añño paroti yathā anusāsakato anusāsitabbo paro , evaṃ anusāsitabbatopi anusāsako paroti vuttaṃ ‘‘ paro parassāti paro yo ’’ tiādi .
Kiṃ -saddāpekkhāya cettha ‘‘ karissatī ’’ ti anāgatakālavacanaṃ , anāgatepi vā tena tassa kātabbaṃ natthīti dassanatthaṃ .
Kusalaṃ dhamman ti anavajjadhammaṃ nikkilesadhammaṃ vimokkhadhammanti attho .
‘‘ Paresaṃ dhammaṃ kathessāmī ’’ ti tehi attānaṃ parivārāpetvā vicaraṇaṃ kiṃ atthiyaṃ āsayabuddhassāpi anurodhena vinā taṃ na hotīti tasmā attanā paṭiladdhaṃ … pe … vihātabbanti vadati .
Tenāha ‘‘ evaṃ sampadamidaṃ pāpakaṃ lobhadhammaṃ vadāmī ’’ ti .
504. Soti lohicco brāhmaṇo .
508. Kathāphāsukatthan ti kathāsukhatthaṃ , sukhena kathaṃ kathetuñceva sotuñcāti attho .
Appeva nāma siyāti ettha pītivasena āmeḍitaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tathā hi taṃ ‘‘ buddhagajjitan ’’ ti vuccati
V1.351 .Bhagavā hi
P1.515 īdisesu ṭhānesu visesato pītisomanassajāto hoti .Tenāha ‘‘ ayaṃ kirettha adhippāyo ’’ tiādi .
Lohiccabrāhmaṇānuyogavaṇṇanā
509. Samudayasañjātīti āyuppādo .
Anupubbo kampī-saddo ākaṅkhanattho hotīti ‘‘ icchatīti attho ’’ ti vuttaṃ .
Sātisayena vā
M1.396 hitena anukampako anuggaṇhanako hitānukampī .Sampajjatīti āsevanalābhena nippajjati balavatī hoti , avaggahāti attho , tenāha ‘‘ niyatā hotī ’’ ti .
Niraye nibbattati micchādiṭṭhiko .
510-11.
Dutiyaṃ upapattin ti ‘‘ nanu rājā pasenadī kosalo ’’ tiādinā dutiyaṃ upapattiṃ sādhanayuttiṃ .
Kāraṇañhi bhagavā upamāmukhena dasseti .
Ye cimeti ye ca ime kulaputtā dibbā gabbhā paripācentīti yojanā .
Asakkuṇantā upanissayasampattiyā , ñāṇaparipākassa vā abhāvena .
Ye pana ‘‘ paripaccantī ’’ ti paṭhanti , tesaṃ ‘‘ dibbe gabbhe ’’ ti vacanavipallāsena payojanaṃ natthi .
Attho ca dutiyavikappe vuttanayena veditabbo .
Ahitānukampitā ca taṃsamaṅgisattavasena .
Divi bhavāti dibbā .
Gabbhenti paripaccanavasena santānaṃ pabandhentīti gabbhā .
‘‘ Channaṃ devalokānan ’’ ti nidassanavacanametaṃ .
Brahmalokassāpi hi dibbagabbhabhāvo labbhateva dibbavihārahetukattā .
Evañca katvā ‘‘ bhāvanaṃ bhāvayamānā ’’ ti idampi vacanaṃ samatthitaṃ hoti .
Bhavanti ettha yathāruci sukhasamappitāti bhavā , vimānāni .
Devabhāvāvahattā dibbā .
Vuttanayeneva gabbhā .
Dānādayo devalokasaṃvattaniya puññavisesā .
Dibbā bhavāti devalokapariyāpannā upapattibhavā .
Tadāvaho hi kammabhavo pubbe gahito .
Tayocodanārahavaṇṇanā
513. Aniyamitenevāti aniyameneva ‘‘ tvaṃ evaṃdiṭṭhiko evaṃ sattānaṃ anatthassa kārako ’’ ti evaṃ anuddesikeneva
P1.516 .Mānan ti ‘‘ ahametaṃ jānāmi , ahametaṃ passāmī ’’ ti evaṃ paṇḍitamānaṃ .
Bhinditvāti vidhametvā , jahāpetvāti attho .
Tayo satthāreti asampāditaattahito anovādakarasāvako , asampāditaattahito ovādakarasāvako , sampāditaattahito anovādakarasāvakoti ime tayo satthāre .
Catuttho pana sammāsambuddho na codanāraho hotīti ‘‘ tena pucchite eva kathessāmī ’’ ti codanārahe tayo satthāre paṭhamaṃ dassesi
V1.352 , pacchā catutthaṃsatthāraṃ .Kāmañcettha catuttho satthā eko adutiyo anaññasādhāraṇo , tathāpi so yesaṃ uttarimanussadhammānaṃ
M1.397 vasena ‘‘ dhammamayo kāyo ’’ ti vuccati , tesaṃ samudāyabhūtopi te guṇāvayave satthuṭṭhāniye katvā dassento bhagavā ‘‘ ayampi kho , lohicca , satthā ’’ ti abhāsi .Aññāti ya-kāralopena niddeso ‘‘ sayaṃ abhiññā ’’ ti ādīsu ( dī . ni .1.28,37,52; ma . ni .1.284;2.341; a . ni .2.5;10.11; mahāva .11; dha . pa .353; kathā .405) viya .
Aññāyāti ca tadatthiye sampadānavacananti āha ‘‘ ājānanatthāyā ’’ ti .
Sāvakattaṃ paṭijānitvā ṭhitattā ekadesenassa sāsanaṃ karontīti āha ‘‘ nirantaraṃ tassa sāsanaṃ akatvā ’’ ti .
Ukkamitvā vattantīti yathicchitaṃ karontīti attho .
Paṭikkamantiyāti anabhiratiyā agāravena apagacchantiyā , tenāha ‘‘ anicchantiyā ’’ tiādi .
Ekāyāti ekāya itthiyā .
Eko iccheyyāti eko puriso tāya anicchantiyā sampayogaṃ kāmeyya .
Osakkanādimukhena
P1.517 itthipurisasambandhanidassanaṃ gehasitaapekkhāvasena tassa satthuno sāvakesu paṭipattīti dasseti .Ativiya virattabhāvato daṭṭhumpi anicchamānaṃ .
Lobhenāti parivāravasena uppajjanakalābhasakkāralobhena .
Tattha sampādehīti tasmiṃ paṭipattidhamme patiṭṭhitaṃ katvā sampādehi .
Ujuṃ karohi kāyavaṅkādivigamena .
515. Evaṃ codanaṃ arahatīti evaṃ vuttanayena sāvakesu appossukkabhāvāpādane niyojanavasena codanaṃ arahati , na paṭhamo viya ‘‘ evarūpo tava lobhadhammo ’’ tiādinā , na ca dutiyo viya ‘‘ attānameva tāva tattha sampādehī ’’ tiādinā .
Kasmā ?
Sampāditaattahitatāya tatiyassa .
Nacodanārahasatthuvaṇṇanā
516.‘‘ Na codanāraho ’’ ti ettha yasmā codanārahatā nāma satthuvippaṭipattiyā vā sāvakavippaṭipattiyā vā ubhayavippaṭipattiyā vā , tayidaṃ sabbampi imasmiṃ satthari natthi , tasmā na codanārahoti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ ayañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
517. Mayā
M1.398 gahitāya diṭṭhiyāti sabbaso anavajje sammāpaṭipanne paresaṃ sammadeva sammāpaṭipattiṃ dessente satthari abhūtadosāropanavasena micchāgahitāya nirayagāminiyā pāpadiṭṭhiyāV1.353 .Narakapapātan ti narakasaṅkhātaṃ mahāpapātaṃ .
Papatanti tatthāti hi papāto .
Saggamaggathaleti saggagāmimaggabhūte puññadhammathale .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Lohiccasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .