Paṇītatarasāmaññaphalavaṇṇanā

189. Evarūpāhīti yathāvuttadāsakassakūpamāsadisāhi upamāhi sāmaññaphalaṃ dīpetuṃ pahoti bhagavā sakalampi rattindivaṃ tato bhiyyopi anantapaṭibhānatāya vicittanayadesanabhāvato .

Tathāpīti satipi desanāya uttaruttarādhikanānānayavicittabhāve .

Ekatthametaṃ padaṃ sādhusaddasseva ka-kārena vaḍḍhitvā vuttattā , teneva sādhuka -saddassa atthaṃ vadantena atthuddhāravasena sādhu -saddo udāhaṭo .

Āyācaneti abhimukhayācane , abhipatthanāyanti atthoP1.302 .

Sampaṭicchaneti paṭiggaṇhaneM1.233 .

Sampahaṃsaneti saṃvijjamānaguṇavasena haṃsane tosane , udaggatākaraṇeti attho .

Dhammarucīti puññakāmo .

Paññāṇavāti paññavā .

Addubbhoti adūsako , anupaghātakoti attho .

Idhāpīti imasmiṃ sāmaññaphalepi .

Ayaṃ sādhu-saddo .

Daḷhīkammeti sakkacca kiriyāyaṃ .

Āṇattiyan ti āṇāpane .

‘‘ Suṇohi sādhukaṃ manasi karohī ’’ ti hi vutte sādhuka-saddena savanamanasikārānaṃ sakkaccakiriyā viya tadāṇāpanampi jotitaṃ hoti , āyācanatthatā viya cassa āṇāpanatthatā veditabbā .

Sundarepīti sundaratthepi .

Idāni yathāvuttena sādhuka-saddassa atthattayena pakāsitaṃ visesaṃ dassetuṃ ‘‘ daḷhīkammatthena hī ’’ tiādi vuttaṃ .

Manasi karohīti ettha manasikāro na ārammaṇapaṭipādanalakkhaṇo , atha kho vīthipaṭipādanajavanapaṭipādanamanasikārapubbakaṃ citte ṭhapanalakkhaṇoti dassento ‘‘ āvajjā ’’ tiādimāha .

Sotindriyavikkhepavāraṇaṃ savane niyojanavasena kiriyantarapaṭisedhanabhāvato , sotaṃ odahāti attho .

Manindriyavikkhepavāraṇaṃ aññacintāpaṭisedhanato .

Byañjanavipallāsaggāhavāraṇaṃ ‘‘ sādhukan ’’ ti visesetvā vuttattā .

Pacchimassa atthavipallāsaggāhavāraṇepi eseva nayo .

Dhāraṇūpaparikkhādīsūti ādi -saddena tulanatīraṇādike , diṭṭhiyā suppaṭividhe ca saṅgaṇhāti .

Sabyañjanoti ettha yathādhippetamatthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ , sabhāvanirutti .

Saha byañjanenāti sabyañjano , byañjanasampannoti attho .

Sātthoti araṇīyato upagantabbato anudhātabbato attho , catupārisuddhisīlādikoP1.303 .

Tena saha atthenāti sāttho , atthasampannoti attho .

Dhammagambhīrotiādīsu dhammo nāma tanti .

DesanāV1.207 nāma tassā manasā vavatthāpitāya tantiyā desanā .

Attho nāma tantiyā attho .

Paṭivedho nāma tantiyā , tantiatthassa ca yathābhūtāvabodho .

Yasmā cete dhammadesanā atthappaṭivedhā sasādīhi viya mahāsamuddo mandabuddhīhi dukkhogāhā , alabbhaneyyapatiṭṭhā ca , tasmā gambhīrā .

Tena vuttaṃ ‘‘ yasmā ayaṃ dhammo … pe … sādhukaṃ manasi karohī ’’ ti .

Ettha ca paṭivedhassa dukkarabhāvato dhammatthānaṃ , desanāñāṇassa dukkarabhāvato desanāya dukkhogāhatā , paṭivedhassa pana uppādetuṃ asakkuṇeyyatāya , ñāṇuppattiyā ca dukkarabhāvato dukkhogāhatā veditabbā .

Desanaṃ nāmaM1.234 uddisanaṃ , tassa niddisanaṃ bhāsanan ti idhādhippetanti āha ‘‘ vitthārato bhāsissāmī ’’ ti .

Paribyattaṃ kathanañhi bhāsanaṃ , tenāha ‘‘ desessāmīti … pe … vitthāradīpanan ’’ ti .

Yathāvuttamatthaṃ suttapadena samatthetuṃ ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .

Sāḷikāyiva nigghosoti sāḷikāya ālāpo viya madhuro kaṇṇasukho pemanīyo .

Paṭibhānan ti saddo .

Udīrayīti uccārīyati , vuccati vā .

Evaṃ vutte ussāhajātoti evaṃ ‘‘ suṇohi sādhukaṃ manasi karohi bhāsissāmī ’’ ti vutte ‘‘ na kira bhagavā saṅkhepeneva desessati , vitthārenapi bhāsissatī ’’ ti sañjātussāho haṭṭhatuṭṭho hutvā .

190.‘‘ Idhā ’’ ti iminā vuccamānaṃ adhikaraṇaṃ tathāgatassa uppattiṭṭhānabhūtaṃ adhippetanti āha ‘‘ desāpadese nipāto ’’ ti .

‘‘ Svāyan ’’ ti sāmaññato idhasaddamattaṃ gaṇhāti , na yathāvisesitabbaṃ idha-saddaṃ .

Tathā hi vakkhati ‘‘ katthaci padapūraṇamattamevā ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.190).

Lokaṃ upādāya vuccati loka-saddena samānādhikaraṇabhāvena vuttattāP1.304 .

Sesapadadvaye pana padantarasannidhānamattena taṃ taṃ upādāya vuttatā daṭṭhabbā .

Idha tathāgato loketi hi jātikhettaṃ , tatthāpi ayaṃ cakkavāḷo ‘‘ loko ’’ ti adhippeto .

Samaṇoti sotāpanno .

Dutiyo samaṇoti sakadāgāmī .

Vuttañhetaṃ ‘‘ katamo ca bhikkhave samaṇo ?

Idha bhikkhave bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hotī ’’ tiādi ( a . ni .4.241).

‘‘ Katamo ca bhikkhave dutiyo samaṇo ?

Idha bhikkhave bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā ’’ tiādi ( a . ni .4.241).

Okāsan ti kañci padesaṃ .

Idheva tiṭṭhamānassāti imissā eva indasālaguhāyaṃ tiṭṭhamānassa .

PadapūraṇamattamevaV1.208 okāsāpadisanassāpi asambhavato atthantarassa abodhanato .

Arahanti ādayo saddā vitthāritāti yojanā .

Atthato vitthāraṇaṃ saddamukheneva hotīti saddaggahaṇaṃ .

Yasmā .

‘‘ Aparehipi aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā tathāgato ’’ tiādinā udānaṭṭhakathādīsu ,( udā . aṭṭha .18; itivu . aṭṭha .38) arahanti ādayo visuddhimaggaṭīkāyaṃ aparehi pakārehi vitthāritāM1.235 , tasmātesu vuttānayenapi so ( visuddhi . ṭī .1.129,130) attho veditabbo .

Tathāgatassa sattanikāyantogadhatāya ‘‘ idha pana sattaloko adhippeto ’’ ti vatvā tatthāyaṃ yasmiṃ sattanikāye yasmiñca okāse uppajjati , taṃ dassetuṃ ‘‘ sattaloke uppajjamānopi cā ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Tathāgato na devaloke uppajjatī ’’ tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ parato āgamissati .

Sārappattāti kulabhogissariyādivasena sārabhūtā .

Brāhmaṇagahapatikāti brahmāyupokkharasātiādibrāhmaṇāP1.305 ceva anāthapiṇḍikādigahapatikā ca .

‘‘ Sujātāyā ’’ tiādinā vuttesu catūsu vikappesu paṭhamo vikappo buddhabhāvāya āsannatarapaṭipattidassanavasena vutto .

Āsannatarāya hi paṭipattiyā ṭhito ‘‘ uppajjatīti ’’ vuccati uppādassa ekantikattā , pageva paṭipattiyā matthake ṭhito .

Dutiyo buddhabhāvāvahapabbajjato paṭṭhāya āsannapaṭipattidassanavasena , tatiyo buddhakaradhamma pāripūrito paṭṭhāya buddhabhāvāya paṭipattidassanavasena .

Na hi mahāsattānaṃ uppatibhavūpapattito paṭṭhāya bodhisambhārasambharaṇaṃ nāma atthi .

Catuttho buddhakaradhammasamārambhato paṭṭhāya .

Bodhiyā niyatabhāvappattito pabhuti hi viññūhi ‘‘ buddho uppajjatī ’’ ti vattuṃ sakkā uppādassa ekantikattā .

Yathā pana sandanti nadiyoti sandanakiriyāya avicchedamupādāya vattamānappayogo , evaṃ uppādatthāya paṭipajjanakiriyāya avicchedamupādāya catūsu vikappesu ‘‘ uppajjati nāmā ’’ ti vuttaṃ .

Sabbapaṭhamaṃ uppannabhāvan ti catūsu vikappesu sabbapaṭhamaṃ vuttaṃ tathāgatassa uppannatāsaṅkhātaṃ atthibhāvaṃ .

Tenāha ‘‘ uppanno hotīti ayañhettha attho ’’ ti .

So bhagavāti yo ‘‘ tathāgato arahan ’’ tiādinā kittitaguṇo , so bhagavā .

‘‘ Imaṃ lokan ’’ ti nayidaṃ mahājanassa sammukhamattaṃ sandhāya vuttaṃ , atha kho anavasesaṃ pariyādāyāti dassetuṃ ‘‘ sadevakan ’’ tiādi vuttaṃ , tenāha ‘‘ idāni vattabbaṃ nidassetī ’’ ti .

Pajātattāti yathāsakaṃ kammakilesehi nibbattattā .

Pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ pārisesañāyena itaresaṃ padantarehi saṅgahitattā .

Sadevakanti ca avayavena viggaho samudāyo samāsattho .

Chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ paccāsattiñāyena .

Tattha hi so jāto , taṃnivāsī ca .

Brahmakāyikādibrahmaggahaṇan ti etthāpi esevaP1.306 nayo .

PaccatthikaM1.236 … pe … samaṇabrāhmaṇaggahaṇan ti nidassanamattametaṃ apaccatthikānaṃ , asamitābāhitapāpānañca samaṇabrāhmaṇānaṃ sassamaṇabrāhmaṇīvacanena gahitattā .

Kāmaṃ ‘‘ sadevakan ’’ tiādiV1.209 visesanānaṃ vasena sattavisayo lokasaddoti viññāyati tulyayogavisayattā tesaṃ ,‘‘ salomako sapakkhako ’’ tiādīsu pana atulyayogepi ayaṃ samāso labbhatīti byabhicāradassanato pajāgahaṇanti āha ‘‘ pajāvacanena sattalokaggahaṇan ’’ ti .

Arūpino sattā attano āneñjavihārena viharantā dibbantīti devāti imaṃ nibbacanaṃ labhantīti āha ‘‘ sadevakaggahaṇena arūpāvacaraloko gahito ’’ ti .

Tenāha ‘‘ ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyatan ’’ ti ( a . ni .3.117).

Samārakaggahaṇena chakāmāvacaradevaloko gahito tassa savisesaṃ mārassa vase vattanato .

Rūpī brahmaloko gahito arūpībrahmalokassa visuṃ gahitattā .

Catuparisavasenāti khattiyādicatuparisavasena , itarā pana catasso parisā samārakādiggahaṇena gahitā evāti .

Avasesasabbasattaloko nāgagaruḷādibhedo .

Ettāvatā ca bhāgaso lokaṃ gahetvā yojanaṃ dassetvā idāni tena tena visesena abhāgaso lokaṃ gahetvā yojanaṃ dassetuṃ ‘‘ api cetthā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha ukkaṭṭhaparicchedatoti ukkaṃsagativijānanena .

Pañcasu hi gatīsu devagatipariyāpannāva seṭṭhā , tatthāpi arūpino dūrasamussāritakilesadukkhatāya , santapaṇītaāneñjavihārasamaṅgitāya , atidīghāyukatāyāti evamādīhi visesehi ativiya ukkaṭṭhā .

‘‘ Brahmā mahānubhāvo ’’ tiādi dasasahassiyaṃ mahābrahmuno vasena vadati .

‘‘ Ukkaṭṭhaparicchedato ’’ tiP1.307 hi vuttaṃ .

Anuttaran ti seṭṭhaṃ nava lokuttaraṃ .

Bhāvānukkamoti bhāvavasena paresaṃ ajjhāsayavasena ‘‘ sadevakan ’’ tiādīnaṃ padānaṃ anukkamo .

Tīhākārehīti devamārabrahmasahitatāsaṅkhātehi tīhi pakārehi .

Tīsu padesūti ‘‘ sadevakan ’’ tiādīsu tīsu padesu .

Tena tenākārenāti sadevakattādinā tena tena pakārena .

Tedhātukameva pariyādinnanti porāṇā panāhūti yojanā .

AbhiññātiM1.237 ya-kāralopenāyaṃ niddeso , abhijānitvāti ayamettha atthoti āha ‘‘ abhiññāya adhikena ñāṇena ñatvā ’’ ti .

Anumānādipaṭikkhepoti anumānaupamānaatthāpattiādipaṭikkhepo ekappamāṇattā .

Sabbattha appaṭihatañāṇacāratāya hi sabbapaccakkhā buddhā bhagavanto .

AnuttaraṃV1.210 vivekasukhan ti phalasamāpattisukhaṃ , tena ṭhitimissāpi [ vīthimissāpi ( sārattha . ṭī .1. verañjakaṇḍavaṇṇanāyaṃ ) dhitimissāpi ( ka )] kadāci bhagavato dhammadesanā hotīti hitvāpīti pi -saddaggahaṇaṃ .

Bhagavā hi dhammaṃ desento yasmiṃ khaṇe parisā sādhukāraṃ vā deti , yathāsutaṃ vā dhammaṃ paccavekkhati , taṃ khaṇaṃ pubbabhāgena paricchinditvā phalasamāpattiṃ samāpajjati , yathāparicchedañca samāpattito vuṭṭhāya ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dhammaṃ deseti .

Ugghaṭitaññussa vasena appaṃ vā vipañcitaññussa , neyyassa vā vasena bahuṃ vā desento .

Dhammassa kalyāṇatā niyyānikatāya , niyyānikatā ca sabbaso anavajjabhāvenevāti āha ‘‘ anavajjameva katvā ’’ ti .

Desakāyattena āṇādividhinā abhisajjanaṃ pabodhanaṃ desanāti sā pariyattidhammavasena veditabbāti āha ‘‘ desanāya tāva catuppadikāyapi gāthāyā ’’ tiādi .

Nidānanigamanānipi satthuno desanāya anuvidhānato tadantogadhāni evāti āha ‘‘ nidānamādi , idaṃ evocāti pariyosānan ’’ ti .

Sāsitabbapuggalagatena yathāparādhādisāsitabbabhāvenaP1.308 anusāsanaṃ tadaṅgavinayādivasena vinayanaṃ sāsananti taṃ paṭipattidhammavasena veditabbanti āha ‘‘ sīlasamādhivipassanā ’’ tiādi .

Kusalānaṃ dhammānan ti anavajjadhammānaṃ sīlassa , samathavipassanānañca sīladiṭṭhīnaṃ ādibhāvo taṃ mūlakattā uttarimanussadhammānaṃ .

Ariyamaggassa antadvayavigamena majjhimapaṭipadābhāvo viya , sammāpaṭipattiyā ārabbhanipphattīnaṃ vemajjhattāpi majjhabhāvoti vuttaṃ .

‘‘ Atthi bhikkhave … pe … majjhaṃ nāmā ’’ ti .

Phalaṃ pariyosānaṃ nāma saupādisesatāvasena , nibbānaṃ pariyosānaṃ nāma anupādisesatāvasena .

Idāni tesaṃ dvinnampi sāsanassa pariyosānataṃ āgamena dassetuṃ ‘‘ etadatthamidan ’’ tiādi āha .

Idha desanāya ādimajjhapariyosānaṃ adhippetaṃ ‘‘ sabyañjanan ’’ tiādi vacanato .

Tasmiṃ tasmiṃ atthe katāvadhisaddappabandho gāthāvasena , suttavasena ca vavatthito pariyattidhammo , yoM1.238 idha ‘‘ desanā ’’ ti vutto , tassa pana attho visesato sīlādi evāti āha ‘‘ bhagavā hi dhammaṃ desento … pe … dassetī ’’ ti .

Tattha sīlaṃ dassetvāti sīla ggahaṇena sasambhāraṃ sīlaṃ gahitaṃ , tathā magga ggahaṇena sasambhāro maggoti tadubhayavasena anavasesato pariyatti atthaṃ pariyādiyati .

Tenāti sīlādidassanena .

Atthavasena hi idha desanāya ādikalyāṇādibhāvo adhippeto .

Kathikasaṇṭhitīti kathikassa saṇṭhānaṃ kathanavasena samavaṭṭhānaṃ .

Na so sātthaṃ deseti niyyānatthavirahato tassā desanāya .

Ekabyañjanādiyuttā vāti sithilādibhedesu byañjanesu ekappakāremeva , dvipakāremeva vā byañjanena yuttā vā damiḷabhāsā viyaV1.211 .

Vivaṭakaraṇatāya oṭṭhe aphusāpetvā uccāretabbato sabbaniroṭṭhabyañjanā vā kirātabhāsāP1.309 viya .

Sabbasseva [ sabbattheva ( sārattha . ṭī .1. verañjakaṇḍavaṇṇanāyaṃ 1)] vissajjanīyayuttatāya sabbavissaṭṭhabyañjanā vā savarabhāsā [ yavanabhāsā ( sārattha . ṭī .1. verañjakaṇḍavaṇṇanāyaṃ )] viya .

Sabbasseva [ sabbattheva ( sārattha . ṭī .1. verañjakaṇḍavaṇṇanāyaṃ )] sānusāratāya sabbaniggahitabyañjanā vā pārasikādimilakkhubhāsā viya .

Sabbāpesā byañjanekadesavasena pavattiyā aparipuṇṇabyañjanāti katvā ‘‘ abyañjanā ’’ ti vuttā .

Ṭhānakaraṇāni sithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ pañcasu vaggesu paṭhamatatiyanti evamādi sithilaṃ .

Tāni asithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ vaggesu dutiyacatutthanti evamādi dhanitaṃ .

Dvimattakālaṃ dīghaṃ .

Ekamattakālaṃ rassaṃ tadeva lahukaṃ .

Lahukameva saṃyogaparaṃ , dīghañca garukaṃ .

Ṭhānakaraṇāni niggahetvā uccāretabbaṃ niggahitaṃ .

Parena sambandhaṃ katvā uccāretabbaṃ sambandhaṃ .

Tathā nasambandhaṃ vavatthitaṃ .

Ṭhānakaraṇāni nissaṭṭhāni katvā uccāretabbaṃ vimuttaṃ .

Dasadhāti evaṃ sithilādivasena byañjanabuddhiyā akkharuppādakacittassa sabbākārena pabhedo .

Sabbāni hi akkharāni cittasamuṭṭhānāni yathādhippetatthaṃ byañjanato byañjanāni cāti .

Amakkhetvāti amilecchetvā , avināsetvā , ahāpetvāti vā attho .

Bhagavā yamatthaṃ ñāpetuṃ ekaṃ gāthaṃ , ekaṃ vākyaṃ vā deseti , tamatthaṃ tāya desanāya parimaṇḍalapadabyañjanāya eva desetīti āha ‘‘ paripuṇṇabyañjanameva katvā dhammaṃ desetī ’’ ti .

Idha kevala saddo anavasesavācako , na avomissakādivācakoti āha ‘‘ sakalādhivacanan ’’ ti .

Paripuṇṇan ti sabbaso puṇṇaṃ , taṃ pana kenaci ūnaṃ , adhikaṃ vā na hotītiM1.239 ‘‘ anūnādhikavacanan ’’ ti vuttaṃ .

Tattha yadatthaṃP1.310 desito , tassa sādhakattā anūnatā veditabbā , tabbidhurassa pana asādhakattā anadhikatā .

Sakalanti sabbabhāgavantaṃ .

Paripuṇṇanti sabbaso paripuṇṇameva , tenāha ‘‘ ekadesanāpi aparipuṇṇā natthī ’’ ti .

Aparisuddhā desanā hoti taṇhāya saṃkiliṭṭhattā .

Lokāmisaṃ cīvarādayo paccayā tattha agadhitacittatāya lokāmisanirapekkho .

Hitapharaṇenāti hitūpasaṃhārena .

Mettābhāvanāya karaṇabhūtāya muduhadayo .

Ullumpanasabhāvasaṇṭhitenāti sakalasaṃkilesato , vaṭṭadukkhato ca uddharaṇākārāvaṭṭhitena cittena , kāruṇādhippāyenāti attho .

‘‘ Ito paṭṭhāya dassāmeva , evañca dassāmī ’’ ti samādātabbaṭṭhena vataṃ .

PaṇḍitapaññattatāyaV1.212 seṭṭhaṭṭhena brahmaṃ brahmānaṃ vā cariyanti brahmacariyaṃ dānaṃ .

Macchariyalobhādiniggaṇhanena suciṇṇassa .

Iddhīti deviddhi .

Jutīti pabhā , ānubhāvo vā .

Balavīriyūpapattīti evaṃ mahatā balena ca vīriyena ca samannāgamo .

Puññan ti puññaphalaṃ .

Veyyāvaccaṃ brahmacariyaṃ seṭṭhā cariyāti katvā .

Esa nayo sesepi .

Tasmāti yasmā sikkhattayasaṅgahaṃ sakalaṃ sāsanaṃ idha ‘‘ brahmacariyan ’’ ti adhippetaṃ tasmā .

‘‘ Brahmacariyan ’’ ti iminā samānādhikaraṇāni sabbapadāni yojetvā atthaṃ dassento ‘‘ so dhammaṃ deseti … pe … pakāsetīti evamettha attho daṭṭhabbo ’’ ti āha .

191. Vuttappakārasampadan ti yathāvuttaṃ ādikalyāṇatādiguṇasampadaṃ , dūrasamussāritamānasseva sāsane sammāpaṭipatti sambhavati , na mānajātikassāti āha ‘‘ nihatamānattā ’’ ti .

Ussannattāti bahulabhāvato .

Bhogārogyādivatthukā madā suppaheyyā honti nimittassa anavatthānato , na tathā kulavijjāmadā , tasmā khattiyabrāhmaṇakulānaṃ pabbajitānampiP1.311 jātivijjā nissāya mānajappanaṃ duppajahanti āha ‘‘ yebhuyyena hi … pe … mānaṃ karontī ’’ ti .

Vijātitāyāti nihīnajātitāya .

Patiṭṭhātuṃ na sakkontīti suvisuddhaṃ katvā sīlaṃ rakkhituṃ na sakkonti .

Sīlavasena hi sāsane patiṭṭhā , patiṭṭhātun ti vā saccapaṭivedhena lokuttarāya patiṭṭhāya patiṭṭhātuṃ .

Sā hi nippariyāyato sāsane patiṭṭhā nāma , yebhuyyena ca upanissayasampannā sujātā eva honti , na dujjātā .

Parisuddhan tiM1.240 rāgādīnaṃ accantameva pahānadīpanato nirupakkilesatāya sabbaso parisuddhaṃ .

Saddhaṃ paṭilabhatīti pothujjanikasaddhāvasena saddahati .

Viññūjātikānañhi dhammasampattiggahaṇapubbikā saddhā siddhi dhammappamāṇadhammappasannabhāvato .

‘‘ Sammāsambuddho vata so bhagavā , yo evaṃ svākkhātadhammo ’’ ti saddhaṃ paṭilabhati .

Jāyampatikāti gharaṇīpatikā .

Kāmaṃ ‘‘ jāyampatikā ’’ ti vutte gharasāmikagharasāminīvasena dvinnaṃyeva gahaṇaṃ viññāyati .

Yassa pana purisassa anekā pajāpatiyo , tattha kiṃ vattabbaṃ , ekāyāpi saṃvāso sambādhoti dassanatthaṃ ‘‘ dve ’’ ti vuttaṃ .

Rāgādinā sakiñcanaṭṭhena , khettavatthu ādinā sapalibodhaṭṭhena rāgarajādīnaṃ āgamanapathatāpi uṭṭhānaṭṭhānatā evāti dvepi vaṇṇanā ekatthā , byañjanameva nānaṃ .

Alagganaṭṭhenāti assajjanaṭṭhena appaṭibaddhabhāvena .

Evaṃ akusalakusalappavattīnaṃ ṭhānabhāvena gharāvāsapabbajjānaṃ sambādhabbhokāsataṃ dassetvā idāni kusalappavattiyā eva aṭṭhānaṭṭhānabhāvena tesaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .

SaṅkhepakathātiV1.213 visuṃ visuṃ paduddhāraṃ akatvā samāsato atthavaṇṇanā .

Ekampi divasan ti ekadivasamattampi .

Akhaṇḍaṃ katvāti dukkaṭamattassapi anāpajjanena akhaṇḍitaṃ katvā .

Kilesamalena amalīnan ti taṇhāsaṃkilesādinā asaṃkiliṭṭhaṃ katvā .

Pariyodātaṭṭhena nimmalabhāvena saṅkhaṃ viya likhitaṃ dhotanti saṅkhalikhitan tiP1.312 āha ‘‘ dhotasaṅkhasappaṭibhāgan ’’ ti .

‘‘ Ajjhāvasatā ’’ ti padappayogena ‘‘ agāran ’’ ti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ agāramajjhe ’’ ti .

Kasāyena rattāni vatthāni kāsāyānīti āha ‘‘ kasāyarasapītatāyā ’’ ti .

Paridahitvāti nivāsetvā ceva pārupitvā ca .

Agāravāso agāraṃ uttarapadalopena , tassa vaḍḍhiāvahaṃ agārassa hitaṃ .

192. Bhogakkhandhoti bhogasamudāyo .

Ābandhanaṭṭhenāti ‘‘ putto nattā ’’ tiādinā pemavasena saparicchedaṃ bandhanaṭṭhena .

‘‘ Amhākamete ’’ ti ñāyantīti ñātī .

Pitāmahapituputtādivasena parivattanaṭṭhena parivaṭṭo .

193. Pātimokkhasaṃvarasaṃvutoti pātimokkhasaṃvarena pihitakāyavacīdvāro , tathābhūto ca yasmā tena saṃvarena upeto nāma hotiM1.241 , tasmā vuttaṃ ‘‘ pātimokkhasaṃvarena samannāgato ’’ ti .

‘‘ Ācāragocarasampanno ’’ tiādi tasseva pātimokkhasaṃvarasamannāgamassa paccayadassanaṃ .

Appamattakesūti asañcicca āpannaanukhuddakesu ceva sahasā uppannaakusalacittuppādesu ca .

Bhayadassāvīti bhayadassanasīlo .

Sammā ādiyitvāti sakkaccaṃ yāvajīvaṃ avītikkamavasena ādiyitvā .

Taṃ taṃ sikkhāpadan ti taṃ taṃ sikkhākoṭṭhāsaṃ .

Etthāti etasmiṃ ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvuto ’’ ti pāṭhe .

Saṅkhepoti saṅkhepavaṇṇanā .

Vitthāro visuddhimagge ( visuddhi .1.14) vutto , tasmā so tattha , taṃsaṃvaṇṇanāya ( visuddhi . ṭī .1.14) ca vuttanayena veditabbo .

Ācāragocaraggahaṇenevāti ‘‘ ācāragocarasampanno ’’ ti vacaneneva .

Tenāha ‘‘ kusale kāyakammavacīkamme gahitepī ’’ ti .

Adhikavacanaṃ aññamatthaṃ bodhetīti katvā tassa ājīvapārisuddhisīlassa uppattidvāradassanatthaṃ … pe … kusalenāti vuttaṃ , sabbaso anesanappahānena anavajjenāti attho .

Yasmā ‘‘ katameP1.313 ca thapati kusalā sīlā kusalaṃ kāyakammaṃ kusalaṃ vacīkamman ’’ ti ( ma . ni .2.265) sīlassa kusalakāyavacībhāvaṃ dassetvā ‘‘ ājīvaparisuddhampi kho ahaṃ thapati sīlasmiṃ vadāmī ’’ ti ( ma . ni .2.265) evaṃ pavattāya muṇḍikasuttadesanāya ‘‘ kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena , parisuddhājīvo ’’ tiV1.214 ayaṃ desanā ekasaṅgahā aññadatthu saṃsandati sametīti dassento āha ‘‘ muṇḍikasuttavasena vā evaṃ vuttan ’’ ti .

Sīlasmiṃ vadāmīti ‘‘ sīlan ’’ ti vadāmi ,‘‘ sīlasmiṃ antogadhaṃ pariyāpannan ’’ ti vadāmīti vā attho .

Pariyādānatthan ti pariggahatthaṃ .

Tividhena sīlenāti cūḷasīlaṃ majjhimasīlaṃ mahāsīlanti evaṃ tividhena sīlena .

Manacchaṭṭhesu indriyesu , na kāyapañcamesu .

Yathālābhayathābalayathāsāruppappakāravasena tividhena santosena .

Issues

Sīlakkhandhavaggaṭīkā

Sīlakkhandhavaggaṭīkā