Buddhaguṇakathāvaṇṇanā
304. Tādisehi mahānubhāvehi saddhiṃ yugaggāhavasenapi dahanaṃ na mādisānaṃ anucchavikaṃ , kuto pana ukkaṃsananti idaṃ brāhmaṇassa na yuttarūpanti dassento āha ‘‘ na kho pana metaṃ yuttan ’’ tiādi .
Sadisāti ekadesena sadisā .
Na hi buddhānaṃ guṇehi sabbathā sadisā kecipi guṇā aññesu labbhanti .
Itareti attano guṇehi asadisaguṇe .
Idan ti idaṃ atthajātaṃ .
Gopadakan ti gāviyā pade ṭhitaudakaṃ .
Saṭṭhikulasatasahassan ti saṭṭhisahassādhikaṃ kulasatasahassaṃ kulapariyāyenāti suddhodanamahārājassa kulānukkamena āgataṃ .
Tesupīti tesupi catūsu nidhīsu .
Gahitagahitan ti gahitaṃ gahitaṃ ṭhānaṃ pūratiyeva dhanena paṭipākatikameva hoti .
Aparimāṇoyevāti ‘‘ ettako eso ’’ ti kenaci paricchindituṃ asakkuṇeyyatāya aparicchinno eva .
Tatthāti mañcake .
Sīhaseyyaṃ kappesīti yathā rāhu asurindo āyāmato , vitthārato ubbedhato ca bhagavato rūpakāyassa paricchedaṃ gahetuṃ na sakkoti , tathā rūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharonto sīhaseyyaṃ kappesi .
Kilesehi
M1.317 ārakattā parisuddhaṭṭhena ariyan ti āha ‘‘ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhan ’’ ti .Anavajjaṭṭhena kusalaṃ , na sukhavipākaṭṭhena .
Katthaci
P1.414 caturāsītipāṇasahassāni , katthaci aparimāṇāpi devamanussā yasmā catuvīsatiyā ṭhānesu asaṅkhyeyyā aparimeyyā devamanussā maggaphalāmataṃ piviṃsu , koṭisatasahassādiparimāṇenapi bahū eva , tasmā anuttarācārasikkhāpanavasena bhagavā bahūnaṃ ācariyo .Teti kāmarāgato aññe bhagavato pahīnakilese .
Keḷanāti keḷāyanā dhanāyanā .
Apāpapurekkhāroti apāpe pure karoti , na vā pāpaṃ purato karotītipi apāpapurekkhāroti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ apāpe navalokuttaradhamme ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha apāpeti pāpapaṭipakkhe , pāparahite ca .
Brahmani seṭṭhe buddhe bhagavati bhavā tassa dhammadesanāvasena ariyāya
V1.281 jātiyā jātattā , brahmuno vā bhagavato hitā garukaraṇādinā , yathānusiṭṭhapaṭipattiyā ca , brahmaṃ vā seṭṭhaṃ ariyamaggaṃ jānātīti brahmaññā , ariyasāvakasaṅkhātā pajā , tenāha ‘‘ sāriputtā ’’ tiādi .Pakatibrāhmaṇajātivasenāpi ‘‘ brahmaññāya pajāyā ’’ ti padassa attho veditabboti dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tiroraṭṭhā tirojanapadāti ettha rajjaṃ raṭṭhaṃ , rājanti rājāno etenāti , tadekadesabhūtā padesā pana janapado , janā pajjanti ettha sukhajīvikaṃ pāpuṇantīti .
Pucchāya vā dosaṃ sallakkhetvāti sambandho .
Asamatthatan ti attano asamatthataṃ .
Bhagavā vissajjeti tesaṃ upanissayasampattiṃ , ñāṇaparipākaṃ , cittācārañca ñatvāti adhippāyo .
‘‘ Ehi
P1.415 svāgatavādī ’’ ti iminā sukhasambhāsapubbakaṃ piyavāditaṃ dasseti ,‘‘ sakhilo ’’ ti iminā saṇhavācataṃ ,‘‘ sammodako ’’ ti iminā paṭisandhārakusalataṃ ,‘‘ abhākuṭiko ’’ ti iminā sabbattheva vippasannamukhataṃ ,‘‘ uttānamukho ’’ ti iminā sukhālāpataṃ ,‘‘ pubbabhāsī ’’ ti iminā dhammānuggahassa okāsakaraṇato hitajjhāsayataṃ bhagavato vibhāveti .Yattha kirāti kira -saddo arucisūcanattho , tena bhagavatā adhivutthapadese na devatānubhāvena manussānaṃ anupaddavatā , atha kho buddhānubhāvenāti dasseti .
Tenāha ‘‘ apicā ’’ tiādi .
Anusāsitabboti
M1.318 vineyyajanasamūho gayhatīti nibbattitaṃ ariyasaṅghameva dassetuṃ ‘‘ sayaṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ , anantarassa vidhi paṭisedho vāti katvā .‘‘ Tādisovā ’’ ti iminā ‘‘ sayaṃ vā ’’ tiādinā vuttavikappo eva paccāmaṭṭhoti .
‘‘ Purimapadasseva vā ’’ ti vikappantaraggahaṇaṃ .
Bahūnaṃ titthakarānan ti pūraṇādīnaṃ anekesaṃ titthakarānaṃ , niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ .
Kāraṇenāti appicchasantuṭṭhatādisamāropanalakkhaṇena kāraṇena .
Āgantukā navakāti abhinavā āgantukā abbhāgatā .
Pariyāpuṇāmīti paricchindituṃ jānāmi sakkomi , tenāha ‘‘ jānāmī ’’ ti .
‘‘ Kappampi ce aññamabhāsamāno ’’ ti abhūtaparikappanavacanametaṃ tathā bhāsamānassa abhāvato .
305. Alaṃ-saddo
P1.416 arahattopi hoti ‘‘ alameva nibbinditun ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.124) viyātiV1.282 āha ‘‘ alamevāti yuttamevā ’’ ti .Puṭena netvā asitabbato paribhuñjitabbato puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ .
Puṭaṃsena purisena .