Saṃsandanakathāvaṇṇanā
550. Itthipariggahe sati purisassa pañcakāmaguṇapariggaho paripuṇṇo eva hotīti vuttaṃ ‘‘ sapariggahoti itthipariggahena sapariggaho ’’ ti .
‘‘ Itthipariggahena apariggaho ’’ ti ca idaṃ tevijjabrāhmaṇesu dissamānapariggahānaṃ duṭṭhullatamapariggahābhāvadassanaṃ .
Evaṃbhūtānaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kā brahmunā saṃsandanā , brahmā pana sabbena sabbaṃ apariggahoti .
Veracittena avero , kuto etassa verappayogoti adhippāyo .
Cittagelaññasaṅkhātenāti cittuppādagelaññasaññitena , tenassa sabbarūpakāyagelaññabhāvo vutto hoti .
Byāpajjhenāti dukkhena .
Uddhaccakukkuccādīhīti ādi -saddena tadekaṭṭhā saṃkilesadhammā saṅgayhanti .
Appaṭipattihetubhūtāya vicikicchāya sati na kadāci cittaṃ purisassa vase vattati , pahīnāya pana siyā vasavattananti āha ‘‘ vicikicchāya abhāvato cittaṃ vase vattetī ’’ ti .
Cittagatikāti cittavasikā , tenāha cittassa vase vattantī ’’ ti .
Na tādisoti brāhmaṇā viya cittavasiko na hoti , atha kho vasībhūtajjhānābhiññatāya cittaṃ attano vase vattetīti vasavattī .
552. Brahmalokamaggeti brahmalokagāmimagge paṭipajjitabbe , paññapetabbe vā , taṃ paññapentāti adhippāyo .
Upagantvāti amaggameva ‘‘ maggo ’’ ti micchāpaṭipajjanena upagantvā , paṭijānitvā vā .
Paṅkaṃ otiṇṇā viyāti matthake ekaṅgulaṃ vā upaḍḍhaṅgulaṃ vā sukkhatāya ‘‘ samatalan ’’ ti saññāya anekaporisaṃ mahāpaṅkaṃ
P1.524 otiṇṇā viya .Anuppavisantīti apāyamaggaṃ brahmalokamaggasaññāya ogāhayanti .
Tato eva saṃsīditvā visādaṃ pāpuṇanti .
Evan ti ‘‘ samatalan ’’ tiādinā vuttanayena .
Saṃsīditvāti nimmujjitvā .
Sukkhataraṇaṃ maññe tarantīti sukkhanaditaraṇaṃ taranti maññe .
Tasmāti yasmā tevijjā amaggameva ‘‘ maggo ’’ ti upagantvā saṃsīdanti , tasmā .
Yathā
M1.404 teti yathā te ‘‘ samatalan ’’ ti saññāya paṅkaṃ otiṇṇā .Idheva cāti imasmiñca attabhāve .
Sukhaṃ vā sātaṃ vā na labhantīti jhānasukhaṃ vā vipassanāsātaṃ vā na labhanti , kuto maggasukhaṃ vā nibbānasātaṃ vāti adhippāyo .
Maggadīpakan ti maggadīpakābhimataṃ .
‘‘ Iriṇan ’’ ti araññāniyā idaṃ adhivacananti āha ‘‘ agāmakaṃ mahāraññan ’’ ti
V1.359 .Migaruruādīnampi anupabhogarukkhehi .
Parivattitumpi na sakkā honti mahākaṇṭakatāya .
Ñātīnaṃ byasanaṃ vināso ñātibyasanaṃ .
Evaṃ bhogasīlabyasanāni veditabbāni .
Rogo eva byasati vibādhatīti rogabyasanaṃ .
Evaṃ diṭṭhibyasana mpi daṭṭhabbaṃ .
554. Jātasaṃvaḍḍhoti jāto hutvā saṃvaḍḍhito .
Na sabbaso paccakkhā honti paricayābhāvato .
Ciranikkhantoti nikkhanto hutvā cirakālo .
Dandhāyitattan ti vissajjane mandattaṃ saṇikavutti , taṃ pana saṃsayavasena cirāyanaṃ nāma
P1.525 hotīti āha ‘‘ kaṅkhāvasena cirāyitattan ’’ ti .Vitthāyitattan ti sārajjitattaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana vitthāyitattaṃ nāma chambhitattanti adhippāyena ‘‘ thaddhabhāvaggahaṇan ’’ ti vuttaṃ .
555. U -iti upasaggayoge lumpa -saddo uddharaṇattho hotīti ‘‘ ullumpatū ’’ ti padassa uddharatūti atthamāha .
Upasaggavasena hi dhātu-saddā atthavisesavuttino honti yathā ‘‘ uddharatū ’’ ti .