Dāsiputtavādavaṇṇanā
267. Nimmādetīti
M1.300 a-kārassa ā-kāraṃ katvā niddesoti āha ‘‘ nimmadetī ’’ ti .Kāmaṃ gottaṃ nāmetaṃ pitito laddhabbaṃ , na mātito na hi brāhmaṇānaṃ sagottāya āvāhavivāho icchito , gottanāmaṃ pana yasmā jātisiddhaṃ , na kittimaṃ , jāti ca ubhayasambandhinī , tasmā ‘‘ mātāpettikanti mātāpitūnaṃ santakan ’’ ti vuttaṃ .
Nāmagottan ti gottanāmaṃ , na kittimanāmaṃ , na guṇanāmaṃ vā .
Tattha ‘‘ kaṇhāyano ’’ ti niruḷhā yā nāmapaṇṇatti , taṃ sandhāyāha ‘‘ paṇṇattivasena nāman ti .
Taṃ pana kaṇhaisito paṭṭhāya tasmiṃ kulaparamparāvasena āgataṃ , na etasmiṃyeva niruḷhaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ paveṇīvasena gottan ’’ ti .
Gotta -padassa pana attho heṭṭhā vuttoyeva .
Anussaratoti ettha na kevalaṃ anussaraṇaṃ adhippetaṃ , atha kho kulasuddhivīmaṃsanavasenāti āha ‘‘ kulakoṭiṃ sodhentassā ’’ ti .
Ayyaputtāti ayyikaputtāti āha ‘‘ sāmino puttā ’’ ti .
Disā okkākarañño antojātā dāsīti āha ‘‘ gharadāsiyā putto ’’ ti .
Ettha ca yasmā ambaṭṭho jātiṃ nissāya mānatthaddho , na cassa yāthāvato jātiyā avibhāvitāya mānaniggaho hoti , mānaniggahe ca kate aparabhāge ratanattaye pasīdissati
P1.392 , na ‘‘ dāsī ’’ ti vācā pharusavācā nāma hoti cittassa saṇhabhāvato .Abhayasutta ñcettha ( ma . ni .2.83; a . ni .4.184) nidassanaṃ .
Keci ca sattā agginā viya lohādayo kakkhaḷāya vācāya mudubhāvaṃ gacchanti , tasmā bhagavā ambaṭṭhaṃ nibbisevanaṃ kātukāmo ‘‘ ayyaputtā sakyā bhavanti , dāsiputto tvamasi sakyānan ’’ ti avoca .
Ṭhapentīti paññapenti , tenāha ‘‘ okkāko ’’ tiādi .
Pabhā niccharati dantānaṃ ativiya pabhassarabhāvato .
Paṭhamakappikānan ti paṭhamakappassa ādikāle nibbattānaṃ .
Kira -saddo anussavatthe , tena yo vuccamānāya rājaparamparāya kesañci matibhedo , taṃ ulliṅgeti .
Mahāsammatassāti ‘‘ ayaṃ no rājā ’’ ti mahājanena sammannitvā ṭhapitattā ‘‘ mahāsammato ’’ ti evaṃ sammatassa .
Yaṃ sandhāya vadanti –
‘‘ Ādiccakulasambhūto
V1.266M1.301 , suvisuddhaguṇākaro ;Mahānubhāvo rājāsi , mahāsammatanāmako .
Yo cakkhubhūto lokassa , guṇaraṃsisamujjalo ;
Tamonudo virocittha , dutiyo viya bhāṇumā .
Ṭhapitā yena mariyādā , loke lokahitesinā ;
Vavatthitā sakkuṇanti , na vilaṅghayituṃ janā .
Yasassinaṃ tejassinaṃ , lokasīmānurakkhakaṃ ;
Ādibhūtaṃ mahāvīraṃ , kathayanti ‘ manū ’ ti yan ’’ ti .
Tassa ca puttapaputtaparamparaṃ sandhāya –
‘‘ Tassa putto mahātejo , rojo nāma mahīpati ;
Tassa putto vararojo , pavaro rājamaṇḍale .
Tassāsi
P1.393 kalyāṇaguṇo , kalyāṇo nāma atrajo ;Rājā tassāsi tanayo , varakalyāṇanāmako .
Tassa putto mahāvīro , mandhātā kāmabhoginaṃ ;
Aggabhūto mahindena , aḍḍharajjena pūjito .
Tassa sūnu mahātejo , varamandhātunāmako ;
‘ Uposatho ’ ti nāmena , tassa putto mahāyaso .
Varo nāma mahātejo , tassa putto mahāvaro ;
Tassāsi upavaroti , putto rājā mahābalo .
Tassa
V1.267 putto maghadevo , devatulyo mahīpati ;Caturāsītisahassāni , tassa puttaparamparā .
Tesaṃ pacchimako rājā ,‘ okkāko ’ iti vissuto ;
Mahāyaso mahātejo , akhuddo rājamaṇḍale ’’ ti .
Ādi tesaṃ pacchatoti tesaṃ maghadeva paramparabhūtānaṃ kaḷārajanakapariyosānānaṃ anekasatasahassānaṃ rājūnaṃ aparabhāge okkāko nāma
M1.302 rājā ahosi , tassa paramparābhūtānaṃ anekasatasahassānaṃ rājūnaṃ aparabhāge aparo okkāko nāma rājā ahosi , tassa paramparabhūtānaṃ anekasatasahassānaṃ rājūnaṃ aparabhāge punāparo okkāko nāma rājā ahosi , taṃ sandhāyāha ‘‘ tayo okkākavaṃsā ahesuṃ .Tesu tatiyaokkākassā ’’ tiādi .
Sahasā varaṃ adāsin ti puttadassanena somanassappatto sahasā avīmaṃsitvā tuṭṭhiyā vasena varaṃ adāsiṃ ,‘‘ yaṃ icchasi , taṃ gaṇhā ’’ ti .
Rajjaṃ pariṇāmetuṃ icchatīti sā jantukumārassa mātā mama taṃ varadānaṃ antaraṃ katvā imaṃ rajjaṃ pariṇāmetuṃ icchatīti .
Nappasaheyyāti
P1.394 na pariyatto bhaveyya .Nikkhammāti gharāvāsato , kāmehi ca nikkhamitvā .
Heṭṭhā cāti ca -saddena ‘‘ asītihatthe ’’ ti idaṃ anukaḍḍhati .
Tehīti migasūkarehi , maṇḍūkamūsikehi ca .
Teti sīhabyagghādayo , sappabiḷārā ca .
Avasesāhi attano attano kaniṭṭhāhi .
Vaḍḍhamānānan ti anādare sāmivacanaṃ .
Kuṭṭharogo nāma sāsamasūrīrogā viya yebhuyyena saṅkamanasabhāvoti vuttaṃ ‘‘ ayaṃ rogo saṅkamatīti cintetvā ’’ ti .
Migasūkarādīnan ti ādi -saddena vanacarasoṇādike saṅgaṇhāti .
Tasmiṃ nisinneti sambandho .
Khattiyamāyārocanena attano khattiyabhāvaṃ jānāpetvā .
Nagaraṃ
V1.268 māpehīti sāhāraṃ nagaraṃ māpehīti adhippāyo .Kesaggahaṇan ti kesaveṇibandhanaṃ .
Dussaggahaṇan ti vatthassa nivāsanākāro .
268. Attano upārambhamocanatthāyāti ācariyena ambaṭṭhena ca attano attano upari pāpetabbaupavādassa apanayanatthaṃ .
Asmiṃ vacaneti ‘‘ cattārome bho gotama vaṇṇā ’’ tiādinā attanā vutte , bhotā ca gotamena vutte ‘‘ jātivāde ’’ ti imasmiṃ yathādhikate vacane .
Tattha pana yasmā vede vuttavidhināva tena paṭimantetabbaṃ hoti
M1.303 , tasmā vuttaṃ ‘‘ vedattayavacane ’’ ti ,‘‘ etasmiṃ vā dāsiputtavacane ’’ ti ca . 270. Dhammo nāma kāraṇaṃ ‘‘ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu ( vibha .718) viya , saha dhammenāti sahadhammo , sahadhammo
P1.395 eva sahadhammikoti āha ‘‘ sahetuko ’’ ti . 271. Tasmā tadā paṭiññātattā .
Tāsetvā pañhaṃ vissajjāpessāmīti āgato yathā taṃ saccakasamāgame .
‘‘ Bhagavā ceva passati ambaṭṭho cā ’’ ti ettha itaresaṃ adassane kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ yadi hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Āvāhetvāti mantabalena ānetvā .
Tassāti ambaṭṭhassa .
Vādasaṅghaṭṭeti vācāsaṅghaṭṭe .
272. Tāṇanti gavesamānoti ,‘‘ ayameva samaṇo gotamo ito bhayato mama tāyako ’’ ti bhagavantaṃyeva ‘‘ tāṇan ’’ ti pariyesanto upagacchanto .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Tāyatīti yathāupaṭṭhitabhayato pāleti , tenāha ‘‘ rakkhatī ’’ ti , etena tāṇa-saddassa kattusādhanatamāha .
Yathupaṭṭhitena bhayena upadduto nilīyati etthāti leṇaṃ , upalayanaṃ , etena leṇa-saddassa adhikaraṇasādhanatamāha .
‘‘ Saratī ’’ ti etena saraṇa-saddassa kattusādhanatamāha .