Adhiccasamuppannavādavaṇṇanā
67. Adhicca yadicchakaṃ yaṃ kiñci kāraṇaṃ , kassaci vuddhipubbaṃ vā vinā samuppannoti attalokasaññitānaṃ khandhānaṃ adhiccuppattiākārārammaṇaṃ dassanaṃ tadākārasannissayena pavattito , tadākārasahacaritatāya ca ‘‘ adhiccasamuppannan ’’ ti vuccati yathā ‘‘ mañcā ghosanti , kuntā pacarantī ’’ ti ca
P1.217 imamatthaṃ dassento āha ‘‘ adhiccasamuppanno attā ca loko cāti dassanaṃ adhiccasamuppannan ’’ ti . 68-73.
Desanāsīsan ti desanāya jeṭṭhakabhāvena gahaṇaṃ , tena saññaṃyeva dhuraṃ katvā bhagavatā ayaṃ desanā katā , na pana tattha aññesaṃ arūpadhammānaṃ atthibhāvatoti dasseti .
Tenevāha ‘‘ acittuppādā ’’ tiādi .
Bhagavā hi yathā lokuttaradhammaṃ desento samādhiṃ paññaṃ vā dhuraṃ karoti , evaṃ lokiyadhammaṃ desento cittaṃ saññaṃ vā dhuraṃ karoti .
Tattha ‘‘ yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti ( dha . sa .277) pañcaṅgiko sammāsamādhi [ dī . ni .3.355( kha )] pañcañāṇiko sammāsamādhi ,[ dī . ni .3.355( ja ); vibha .2.804] paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī ’’ ti ( ma . ni .1.271) tathā ‘‘ yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ
V1.147 kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti ,( dha . sa .1) kiṃcitto tvaṃ bhikkhu ( pārā .146,180) manopubbaṅgamā dhammā ,( dha . pa .1,2; netti .90; peṭako .83) santi bhikkhave sattā nānattakāyā nānattasaññino ,( dī . ni .3.332,342,357; a . ni .9.24; cūḷani .83) na nevasaññānāsaññāyatanan ’’ tiādīni suttāni ( dī . ni .3.358) etassa atthassa sādhakāni daṭṭhabbāni .Titthāyataneti aññatitthiyasamaye .
Titthiyā hi upapattivisese vimuttisaññino , saññāvirāgāvirāgesu ādīnavānisaṃsadassino vā hutvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā akkhaṇabhūmiyaṃ uppajjanti , na sāsanikā .
Vāyokasiṇe parikammaṃ katvāti vāyokasiṇe paṭhamādīni tīṇi jhānāni nibbattetvā tatiyajjhāne ciṇṇavasī hutvā
M1.167 tato vuṭṭhāya catutthajjhānādhigamāyaP1.218 parikammaṃ katvā .Tenevāha ‘‘ catutthajjhānaṃ nibbattetvā ’’ ti .
Kasmā panettha vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti ?
Vuccate – yatheva hi rūpapaṭibhāgabhūtesu kasiṇavisesesu rūpavibhāvanena rūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto arūpasamāpattiviseso sacchikarīyati , evaṃ aparibyattaviggahatāya arūpapaṭibhāgabhūte kasiṇavisese arūpavibhāvanena arūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto rūpasamāpattiviseso adhigamīyatīti ettha ‘‘ saññā rogo saññā gaṇḍo ’’ tiādinā ( ma . ni .3.24)‘‘ dhi cittaṃ , dhibbate taṃ cittan ’’ tiādinā ca nayena arūpappavattiyā ādīnavadassanena , tadabhāve ca santapaṇītabhāvasanniṭṭhānena rūpasamāpattiyā abhisaṅkharaṇaṃ , rūpavirāgabhāvanā pana saddhiṃ upacārena arūpasamāpattiyo , tatthāpi visesena paṭhamāruppajjhānaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ paricchinnākāsakasiṇepī ’’ ti vattabbaṃ .
Tassāpi hi arūpapaṭibhāgatā labbhatīti ?
Icchitamevetaṃ kesañci avacanaṃ panettha pubbācariyehi aggahitabhāvena .
Yathā hi rūpavirāgabhāvanā virajjanīyadhammabhāvamattena parinipphannā , virajjanīyadhammapaṭibhāgabhūte ca visayavisese pātubhavati , evaṃ arūpavirāgabhāvanāpīti vuccamāne na koci virodho , titthiyeheva pana tassā samāpattiyā paṭipajjitabbatāya , tesañca visayapathesupanibandhanasseva tassa jhānassa paṭipattito diṭṭhivantehi pubbācariyehi catuttheyeva bhūtakasiṇe arūpavirāgabhāvanāparikammaṃ
P1.219 vuttanti daṭṭhabbaṃ .Kiñca vaṇṇakasiṇesu viya purimabhūtakasiṇattayepi vaṇṇapaṭicchāyāva paṇṇatti ārammaṇaṃ jhānassa lokavohārānurodheneva pavattito .
Evañca katvā visuddhimagge ( visuddhi .1.57) pathavīkasiṇassa ādāsacandamaṇḍalūpamāvacanañca samatthitaṃ hoti , catutthaṃ pana bhūtakasiṇaṃ bhūtappaṭicchāyameva jhānassa
V1.148 gocarabhāvaṃ gacchatīti tasseva arūpapaṭibhāgatā yuttāti vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti veditabbaṃ .Idhevāti pañcavokārabhaveyeva .
Tatthāti asaññabhave .
Yadi rūpakkhandhamattameva asaññabhave pātubhavati , kathamarūpasannissayena vinā tattha rūpaṃ pavattati , kathaṃ pana rūpasannissayena vinā arūpadhātuyaṃ arūpaṃ pavattati , idampi tena samānajātiyameva .
Kasmā ?
Idheva adassanato .
Yadi evaṃ kabaḷīkārāhārena vinā rūpadhātuyaṃ rūpena na pavattitabbaṃ , kiṃ kāraṇaṃ
M1.168 ?Idheva adassanato .
Api ca yathā yassa cittasantānassa nibbattikāraṇaṃ rūpe avigatataṇhaṃ , tassa saha rūpena sambhavato rūpaṃ nissāya pavatti , yassa pana nibbattikāraṇaṃ rūpe vigatataṇhaṃ , tassa vinā rūpena rūpanirapekkhatāya kāraṇassa , evaṃ yassa rūpappabandhassa nibbattikāraṇaṃ vigatataṇhaṃ arūpe , tassa vinā arūpena pavatti hotīti asaññabhave rūpakkhandhamattameva nibbattati .
Kathaṃ pana tattha kevalo rūpappabandho paccuppannapaccayarahito cirakālaṃ pavattatīti paccetabbaṃ , kittakaṃ vā kālaṃ pavattatīti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘ yathā nāma jiyāvegukkhitto saro ’’ tiādi , tena na kevalamāgamoyeva ayamettha yuttīti dasseti .
Tattakameva kālan ti ukkaṃsato pañca mahākappasatānipi tiṭṭhanti asaññasattā .
Jhānavegeti asaññasamāpattiparikkhate kammavege .
Antaradhāyatīti
P1.220 paccayanirodhena nirujjhati nappavattati .Idhāti kāmabhave .
Kathaṃ pana anekakappasatasamatikkamena ciraniruddhato viññāṇato idha viññāṇaṃ samuppajjati .
Na hi niruddhe cakkhumhi cakkhuviññāṇamuppajjamānaṃ diṭṭhanti ?
Nayidamekantato daṭṭhabbaṃ .
Ciraniruddhampi hi cittaṃ samānajātikassa antarānuppajjanato anantarapaccayamattaṃ hotiyeva , na bījaṃ , bījaṃ pana kammaṃ .
Tasmā kammato bījabhūtato ārammaṇādīhi paccayehi asaññabhavato cutānaṃ kāmadhātuyā upapattiviññāṇaṃ hotiyeva .
Tenāha ‘‘ idha paṭisandhisaññā uppajjatī ’’ ti .
Ettha ca yathā nāma utuniyāmena pupphaggahaṇe niyatakālānaṃ rukkhānaṃ vekhe dinne vekhabalena na yathā niyāmatā hoti pupphaggahaṇassa , evameva pañcavokārabhave avippayogena vattamānesu rūpārūpadhammesu rūpārūpavirāgabhāvanāvekhe dinne tassa samāpattivekhabalassa anurūpato arūpabhave asaññābhave ca yathākkamaṃ rūparahitā arūparahitā ca khandhānaṃ pavatti hotīti veditabbaṃ .
Nanu ettha jātisatasahassadasasaṃvaṭṭādīnaṃ matthake , abbhantarato vā pavattāya asaññūpavattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādo lābhīsassatavādo viya anekabhedo sambhavatīti ?
Saccaṃ sambhavati , anantarattā pana āpannāya
V1.149 asaññūpapattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādo nayadassanavasena ekova dassitoti daṭṭhabbaṃ .Atha vā sassatadiṭṭhisaṅgahato adhiccasamuppannikavādassa sassatavāde āgato sabbo desanānayo yathāsambhavaṃ adhiccasamuppannikavādepi
M1.169 gahetabbotiP1.221 imassa visesassa dassanatthaṃ bhagavatā lābhīadhiccasamuppannikavādo avibhajitvā desito .Avassañca sassatadiṭṭhisaṅgaho adhiccasamuppannikavādassa icchitabbo saṃkilesapakkhe sattānaṃ ajjhāsayassa duvidhattā .
Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sassatucchedadiṭṭhi cā ’’ ti .
Tathā ca vakkhati ‘‘ yāsaṃ satteva ucchedadiṭṭhiyo , sesā sassatadiṭṭhiyo ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.97-98).
Nanu ca adhiccasamuppannikavādassa sassatadiṭṭhisaṅgaho na yutto .
‘‘ Ahañhi pubbe nāhosin ’’ tiādivasena pavattanato , apubbasattapātubhāvaggāhattā , attano lokassa ca sadābhāvagāhinī ca sassatadiṭṭhi ‘‘ atthitveva sassatisaman ’’ ti pavattanato ?
No na yutto anāgate koṭiadassanato .
Yadipi hi ayaṃ vādo ‘‘ somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇato ’’ ti ( dī . ni .1.68) attano lokassa ca atītakoṭiparāmasanavasena pavatto , tathāpi vattamānakālato paṭṭhāya na tesaṃ katthaci anāgate pariyantaṃ passati , visesena ca paccuppannānāgatakālesu pariyantādassanapabhāvito sassatavādo .
Yathāha ‘‘ sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī ’’ ti .
Yadi evaṃ imassa vādassa , sassatavādādīnañca pubbantakappikesu saṅgaho na yutto anāgatakālaparāmasanavasena pavattattāti ?
Na , samudāgamassa atītakoṭṭhāsikattā .
Tathā hi nesaṃ samuppatti atītaṃsapubbenivāsañāṇehi , tappaṭirūpakānussavādippabhāvitatakkanehi ca saṅgahitāti , tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ .
Atha vā sabbattha appaṭihatañāṇena vādivarena dhammassāminā niravasesato agatiñca gatiñca yathābhūtaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditā etā diṭṭhiyo , tasmā yāvatikā diṭṭhiyo bhagavatā desitā , yathā ca desitā , tathā tathāva
P1.222 sanniṭṭhānato sampaṭicchitabbā , na ettha yuttivicāraṇā kātabbā buddhavisayattā .Acinteyyo hi buddhavisayoti .
Dutiyabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .