9. Poṭṭhapādasuttavaṇṇanā
Poṭṭhapādaparibbājakavatthuvaṇṇanā
406. Sāvatthiyan ti
V1.320M1.361P1.472 samīpatthe bhummanti āha ‘‘ sāvatthiṃ upanissāyā ’’ ti .Jetassa kumārassa vaneti jetena nāma rājakumārena ropite upavane .
Nivāsaphāsutādinā pabbajitā āramanti etthāti ārāmo , vihāro .
Phoṭo pādesu jātoti poṭṭhapādo .
Vatthacchāyāchādanapabbajūpagatattā channaparibbājako .
Brāhmaṇamahāsāloti mahāvibhavatāya mahāsāratāpatto brāhmaṇo .
Samayan ti sāmaññaniddeso , taṃ taṃ samayanti attho .
Pavadantīti pakārato vadanti , attanā attanā uggahitaniyāmena yathā tathā samayaṃ vadantīti attho .
‘‘ Pabhutayo ’’ ti iminā todeyyajāṇusoṇīsoṇadaṇḍādike saṅgaṇhāti , paribbājakādayoti ādi -saddena channaparibbājakādike .
Tindukācīramettha atthīti tindukācīro , ārāmo .
Tathā ekā sālā etthāti ekasālako , tasmiṃ tindukācīre ekasālake .
Anekākārānavasesañeyyatthavibhāvanato , aparāparuppattito ca bhagavato ñāṇaṃ tattha patthaṭaṃ viya hotīti vuttaṃ ‘‘ sabbaññutaññāṇaṃ pattharitvā ’’ ti , yato tassa ñāṇajālatā vuccati , veneyyānaṃ tadantogadhatā heṭṭhā vuttāyeva .
Veneyyasattapariggaṇhanatthaṃ samannāhāre kate paṭhamaṃ nesaṃ veneyyabhāveneva upaṭṭhānaṃ hoti , atha saraṇagamanādivasena kiccanipphatti vīmaṃsīyatīti āha ‘‘ kiṃ nu kho bhavissatīti upaparikkhanto ’’ ti
P1.473 .Nirodhan ti saññānirodhaṃ .
Nirodhā vuṭṭhānan ti tato nirodhato vuṭṭhānaṃ saññuppattiṃ .
Sabbabuddhānaṃ ñāṇena saṃsanditvāti yathā te nirodhaṃ , nirodhato vuṭṭhānañca byākariṃsu , byākarissanti ca , tathā byākaraṇavasena saṃsanditvā .
Hatthisāriputtoti hatthisārino putto .
‘‘ Yugandharapabbataṃ parikkhipitvā ’’ ti idaṃ parikappavacanaṃ ‘‘ tādisaṃ atthi ce , taṃ viyā ’’ ti .
Meghavaṇṇan ti rattameghavaṇṇaṃ , sañjhāppabhānurañjitameghasaṅkāsanti attho .
Paccagghan ti abhinavaṃ ādito tathāladdhavohārena
M1.362 , anaññaparibhogatāyaV1.321 , tathā vā satthu adhiṭṭhānena so patto sabbakālaṃ ‘‘ paccagghaṃ ’’ tveva vuccati , silādivuttaratanalakkhaṇūpapattiyā vā so patto ‘‘ paccagghan ’’ ti vuccati . 407. Attano rucivasena saddhammaṭṭhitijjhāsayavasena , na parena ussāhitoti adhippāyo .
‘‘ Atippagabhāvameva disvā ’’ ti idaṃ bhūtakathanaṃ na tāva bhikkhācāravelā sampattāti dassanatthaṃ .
Bhagavā hi tadā kālasseva vihārato nikkhanto ‘‘ vāsanābhāgiyāya dhammadesanāya poṭṭhapādaṃ anuggaṇhissāmī ’’ ti .
Yannūnāhan ti aññattha saṃsayaparidīpano , idha pana saṃsayaparidīpano viya .
Kasmāti āha ‘‘ buddhānan ’’ tiādi .
Saṃsayo nāma natthi bodhimūle eva samugghāṭitattā .
Parivitakkapubbabhāgoti adhippetakiccassa pubbabhāgaparivitakko eva .
Buddhānaṃ labbhatīti ‘‘ karissāma , na karissāmā ’’ tiādiko esa cittacāro buddhānaṃ labbhati sambhavati vicāraṇavasena pavattanato , na pana saṃsayavasena .
Tenāhāti yena buddhānampi labbhati , tenevāha bhagavā ‘‘ yannūnāhan ’’ ti .
Parikappane vāyaṃ nipāto .
‘‘ Upasaṅkameyyan ’’ ti
P1.474 kiriyāpadena vuccamāno eva hi attho ‘‘ yannūnā ’’ ti nipātapadena jotīyati .Ahaṃ yannūna upasaṅkameyyanti yojanā .
Yadi panāti idampi tena samānatthanti āha ‘‘ yadi panāhanti attho ’’ ti .
408. Yathā unnatappāyo saddo unnādo , evaṃ vipulabhāvena uparūpari pavattopi unnādoti tadubhayaṃ ekajjhaṃ katvā pāḷiyaṃ ‘‘ unnādiniyā ’’ ti vatvā puna vibhāgena dassetuṃ ‘‘ uccāsaddamahāsaddāyā ’’ ti vuttanti tamatthaṃ vivaranto ‘‘ uccaṃ nadamānāyā ’’ tiādimāha .
Assāti parisāya .
Uddhaṃgamanavasenāti unnatabahulatāya uggantvā uggantvā pavattanavasena .
Disāsu patthaṭavasenāti vipulabhāvena bhūtaparamparāya sabbadisāsu pattharaṇavasena .
Idāni paribbājakaparisāya uccāsaddamahāsaddatāya kāraṇaṃ , tassa ca pavattiākāraṃ dassento ‘‘ tesañhī ’’ tiādimāha .
Kāmassādo nāma kāmaguṇassādo .
Kāmabhavādigato assādo bhavassādo .
409. Saṇṭhapesīti
M1.363 saṃyamanavasena sammadeva ṭhapesi , saṇṭhapanañcettha tiracchānakathāya aññamaññasmiṃ agāravassa jahāpanavasena ācārassa sikkhāpanaṃ , yathāvuttadosassa nigūhanañca hotīti āha ‘‘ sikkhāpesī ’’ tiādi .Appasaddan ti nissaddaṃ , uccāsaddamahāsaddābhāvanti adhippāyo .
Nappamajjantīti na agāravaṃ karonti .
410. No
V1.322 āgate ānandoti bhagavati āgate no amhākaṃ ānando pīti hoti .Piyasamudācārāti piyālāpā .
‘‘ Paccuggamanaṃ akāsī ’’ ti vatvā na kevalamayameva , atha kho aññepi pabbajitā yebhuyyena bhagavato apacitiṃ karontevāti dassetuṃ ‘‘ bhagavantañhī ’’ tiādiṃ vatvā , tattha kāraṇamāha ‘‘ uccākulīnatāyā ’’ ti , tena sāsane appasannāpi kulagāravena bhagavati apacitiṃ karonte vāti dasseti .
Etasmiṃ
P1.475 antare kā nāma kathāti etasmiṃ yathāvuttaparicchedabbhantare kathā kā nāma .Vippakatā āraddhā hutvā apariyositā .
‘‘ Kā kathā vippakatā ’’ ti vadanto atthato tassā pariyosāpanaṃ paṭijānāti nāma .
‘‘ Kā kathā ’’ ti ca avisesacodanāti yassā tassā sabbassāpi kathāya pariyosāpanaṃ paṭiññātañca hoti , tañca paresaṃ asabbaññūnaṃ avisayanti āha ‘‘ pariyantaṃ netvā demīti sabbaññupavāraṇaṃ pavāresī ’’ ti .