Ekaṃsikadhammavaṇṇanā
425.‘‘ Kasmā ārabhī ’’ ti kāraṇaṃ pucchitvā ‘‘ aniyyānikabhāvadassanatthan ’’ ti payojanaṃ vissajjitaṃ .
Sati hi phalasiddhiyaṃ hetusiddhoyeva hotīti .
Paññāpitaniṭṭhāyāti paveditavimuttimaggassa , vaṭṭadukkhapariyosānaṃ gacchati etāyāti ‘‘ niṭṭhā ’’ ti vimutti vuttā .
Niṭṭhāmaggo hi idha uttarapadalopena ‘‘ niṭṭhā ’’ ti vutto .
Tassa hi aniyyānikatā , niyyānikatā ca vuccati , na niṭṭhāya .
Niyyānaṃ vā niggamanaṃ nissaraṇaṃ , vaṭṭadukkhassa vupasamoti attho .
Niyyānameva niyyānikaṃ , na niyyānikaṃ aniyyānikaṃ , so eva bhāvo aniyyānikabhāvo , tassa dassanatthanti yojetabbaṃ .
‘‘ Evan ’’ ti ‘‘ nibbānaṃ nibbānan ’’ ti vacanamattasāmaññaṃ gahetvā vadati , na pana paramatthato tesaṃ samaye nibbānapaññāpanassa labbhanato , tena vuttaṃ ‘‘ sā ca na niyyānikā ’’ tiādi .
Lokathūpikādivasenāti
P1.493 ettha ādi -saddena ‘‘ añño puriso , aññā pakatī ’’ ti pakatipurisantarāvabodho mokkho , buddhiādiguṇavinimuttassa attano sakattani avaṭṭhānaṃ mokkho , kāyapavattigatijātibandhānaṃ appamajjanavasena appavatto mokkho , yaññehi jutena parena purisena salokatā mokkho , samīpatā mokkho , sahayogo mokkhoti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .Yathāpaññattāti paññattappakārā hutvā na niyyāti , yenākārena
M1.378 ‘‘ niṭṭhā pāpuṇīyatī ’’ ti tehi paveditā , tenākārena tassā appattabbato na niyyāti .Paṇḍitehi paṭikkhittāti ‘‘ nāyaṃ niṭṭhā paṭipadā vaṭṭassa anatikkamanato ’’ ti buddhādīhi paṇḍitehi paṭikkhittā .
Nivattatīti paṭikkhepassa kāraṇavacanaṃ , tasmā tehi paññattā niṭṭhā paṭipadā na niyyāti , aññadatthu taṃsamaṅginaṃ puggalaṃ saṃsāre eva paribbhamāpentī nivattati .
Padhānaṃ jānanaṃ nāma paccakkhato jānanaṃ tassa pamāṇajeṭṭhabhāvato , itarassa saṃsayānubaddhattāti vuttaṃ ‘‘ jānaṃ passan ’’ ti .
Tenettha dassanena jānanaṃ viseseti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – tumhākaṃ ekantasukhe loke paccakkhato ñāṇadassanaṃ atthīti .
Jānan ti vā tassa lokassa
V1.335 anumānavisayataṃ pucchati , passan ti paccakkhato gocarataṃ .Ayañhettha attho – api tumhākaṃ loko paccakkhato ñāto , udāhu anumānatoti .
Yasmā loke paccakkhabhūto attho indriyagocarabhāvena pākaṭo , tasmā vuttaṃ ‘‘ diṭṭhapubbānī ’’ tiādi .
Diṭṭhapubbānīti diṭṭhavā , dassanabhūtena , tadanugatena ca ñāṇena gahitapubbānīti attho .
Evañca katvā ‘‘ sarīrasaṇṭhānādīnī ’’ ti vacanaṃ samatthitaṃ hoti .
‘‘ Appāṭihīraka tan ’’ ti
P1.494 anunāsikalopaṃ katvā niddesoti āha ‘‘ appāṭihīrakaṃ tan ’’ ti ‘‘ appāṭihīraṃ katan ’’ ti evamettha vaṇṇenti .Paṭipakkhaharaṇato paṭihāriyaṃ , tadeva pāṭihāriyaṃ , uttaravirahitaṃ vacanaṃ .
Pāṭihāriyamevettha ‘‘ pāṭihīrakan ’’ ti vā vuttaṃ .
Na pāṭihīrakaṃ appāṭihīrakaṃ parehi vuccamānauttarehi sauttarattā , tenāha ‘‘ paṭiharaṇavirahitan ’’ ti .
Sauttarañhi vacanaṃ tena uttarena paṭihārīyati ativiparivattīyati .
Tato eva niyyānassa paṭiharaṇamaggassa abhāvato ‘‘ aniyyānikan ’’ ti vattabbataṃ labhati .
426. Vilāso līḷā .
Ākappo kesabandhavatthaggahaṇaṃ ādiākāraviseso , vesasaṃvidhānaṃ vā .
Ādi -saddena bhāvādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
‘‘ Bhāvo ’’ ti ca cāturiyaṃ veditabbaṃ .