Ekaccasassatavādavaṇṇanā
38. Sattesu saṅkhāresu ca ekaccaṃ sassataṃ etassāti ekaccasassato , ekaccasassatavādo .
So etesaṃ atthīti ekaccasassatikā
P1.198 .Te pana yasmā ekaccasassato vādo diṭṭhi etesanti ekaccasassatavādā nāma honti , tasmā tamatthaṃ dassento āha ‘‘ ekaccasassatavādā ’’ ti .
Iminā nayena ekaccaasassatikā dipadassapi attho veditabbo .
Nanu
V1.135 ca ‘‘ ekaccasassatikā ’’ ti vutte tadaññassa ekaccassa asassatatāsanniṭṭhānaṃ siddhameva hotīti ?Saccaṃ siddhameva hoti atthato , na pana saddato .
Tasmā supākaṭaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ ekaccaasassatikā ’’ ti vuttaṃ .
Na hi idha sāvasesaṃ katvā dhammaṃ deseti dhammassāmī .
Idhāti ‘‘ ekaccasassatikā ’’ ti imasmiṃ pade .
Gahitāti vuttā , tathā ceva attho dassito .
Idhāti vā imissā desanāya .
Tathā hi purimakā tayo vādā sattavasena , catuttho saṅkhāravasena vibhatto .
‘‘ Saṅkhārekaccasassatikā ’’ ti idaṃ tehi sassatabhāvena gayhamānānaṃ dhammānaṃ yāthāvasabhāvadassanavasena vuttaṃ , na panekaccasassatikamatadassanavasena .
Tassa hi sassatābhimataṃ asaṅkhatamevāti laddhi .
Tenevāha ‘‘ cittanti vā … pe … ṭhassatī ’’ ti .
Na hi yassa bhāvassa paccayehi abhisaṅkhatabhāvaṃ paṭijānāti , tasseva niccadhuvādibhāvo anummattakena sakkā paṭiññātuṃ .
Etena ‘‘ uppādavayadhuvatāyuttabhāvā siyā niccā , siyā aniccā siyā na vattabbā ’’ tiādinā pavattassa sattabhaṅgavādassa ayuttatā vibhāvitā hoti .
Tatthāyaṃ ayuttatāvibhāvanā – yadi ‘‘ yena sabhāvena yo dhammo atthīti vuccati , teneva sabhāvena so dhammo natthī ’’ tiādinā vucceyya , siyā anekantavādo .
Atha aññena , siyā na anekantavādo .
Na cettha desantarādisambandhabhāvo yutto vattuṃ tassa sabbalokasiddhattā , vivādābhāvato
M1.153 .Ye pana vadanti ‘‘ yathā suvaṇṇaghaṭena makuṭe kate ghaṭabhāvo nassati , makuṭabhāvo
P1.199 uppajjati , suvaṇṇabhāvo tiṭṭhatiyeva , evaṃ sabbabhāvānaṃ koci dhammo nassati , koci dhammo uppajjati , sabhāvo pana tiṭṭhatī ’’ ti .Te vattabbā ‘‘ kiṃ taṃ suvaṇṇaṃ , yaṃ ghaṭe makuṭe ca avaṭṭhitaṃ , yadi rūpādi , so saddo viya anicco .
Atha rūpādi samūho , samūho nāma sammutimattaṃ .
Na tassa atthitā natthitā niccatā vā labbhatī ’’ ti anekantavādo na siyā .
Dhammānañca dhammino aññathānaññathāsu doso vuttoyeva sassatavādavicāraṇāyaṃ .
Tasmā so tattha vuttanayeneva veditabbo .
Apica niccāniccanavattabbarūpo attā loko ca paramatthato vijjamānatāpaṭijānanato yathā niccādīnaṃ aññataraṃ rūpaṃ , yathā vā dīpādayo .
Na hi dīpādīnaṃ udayabbayasabhāvānaṃ niccāniccanavattabbasabhāvatā sakkā viññātuṃ , jīvassa niccādīsu aññataraṃ rūpaṃ viyāti evaṃ sattabhaṅgassa viya sesabhaṅgānampi asambhavoyevāti sattabhaṅgavādassa ayuttatā veditabbā .
Ettha ca ‘‘ issaro nicco , aññe sattā aniccā ’’ ti evaṃ pavattavādā sattekaccasassatikā seyyathāpi issaravādā .
‘‘ Paramāṇavo niccā dhuvā , aṇukādayo aniccā ’’ ti evaṃ pavattavādā saṅkhārekaccasassatikā seyyathāpi kāṇādā .
Nanu ‘‘ ekacce dhammā
V1.136 sassatā , ekacce asassatā ’’ ti etasmiṃ vāde cakkhādīnaṃ asassatatāsanniṭṭhānaṃ yathāsabhāvāvabodho eva , tayidaṃ kathaṃ micchādassananti , ko vā evamāha ‘‘ cakkhādīnaṃ asassatabhāvasanniṭṭhānaṃ micchādassanan ’’ ti ?Asassatesuyeva pana kesañci dhammānaṃ sassatabhāvābhiniveso idha micchādassanaṃ .
Tena pana ekavāre pavattamānena cakkhādīnaṃ asassatabhāvāvabodho
P1.200 vidūsito saṃsaṭṭhabhāvato visasaṃsaṭṭho viya sappimaṇḍo sakiccakaraṇāsamatthatāya sammādassanapakkhe ṭhapetabbataṃ nārahatīti .Asassatabhāvena nicchitāpi vā cakkhuādayo samāropitajīvasabhāvā eva diṭṭhigatikehi gayhantīti tadavabodhassa micchādassanabhāvo na sakkā nivāretuṃ .
Tenevāha ‘‘ cakkhuṃ itipi … pe … kāyo itipi ayaṃ me attā ’’ tiādi .
Evañca katvā asaṅkhatāya saṅkhatāya ca dhātuyā vasena yathākkamaṃ ‘‘ ekacce dhammā sassatā , ekacce asassatā ’’ ti evaṃ pavatto
M1.154 vibhajjavādopi ekaccasassatavādo āpajjatīti evaṃpakārā codanā anavakāsā hoti aviparītadhammasabhāvasampaṭipattibhāvato .Kāmañcettha purimavādepi asassatānaṃ dhammānaṃ ‘‘ sassatā ’’ ti gahaṇaṃ visesato micchādassanaṃ , sassatānaṃ pana ‘‘ sassatā ’’ ti gāho na micchādassanaṃ yathāsabhāvaggahaṇabhāvato .
Asassatesuyeva pana ‘‘ kecideva dhammā sassatā , keci asassatā ’’ ti gahetabbadhammesu vibhāgappavattiyā imassa vādassa vādantaratā vuttā , na cettha ‘‘ samudāyantogadhattā ekadesassa sappadesasassataggāho nippadesasassataggāhe samodhānaṃ gacchatī ’’ ti sakkā vattuṃ vādī tabbisayavisesavasena vādadvayassa pavattattā .
Aññe eva hi diṭṭhigatikā ‘‘ sabbe dhammā sassatā ’’ ti abhiniviṭṭhā , aññe ‘‘ ekaccasassatā ’’ ti .
Saṅkhārānaṃ anavasesapariyādānaṃ , ekadesapariggaho ca vādadvayassa paribyattoyeva .
Kiñca bhiyyo anekavidhasamussaye ekavidhasamussaye ca khandhapabandhe abhinivesabhāvato .
Catubbidhopi hi sassatavādī jātivisesavasena nānāvidharūpakāyasannissaye eva arūpadhammapuñje sassatābhinivesī jāto abhiññāṇena anussavādīhi ca rūpakāyabhedaggahaṇato .
Tathā ca vuttaṃ ‘‘ tato cuto amutra udapādin ’’ ti ( dī . ni .1.32)‘‘ cavanti upapajjantī ’’ ti ca ādi .
Visesalābhī
P1.201 ekaccasassatiko anupadhāritabhedasamussayeva dhammapabandhe sassatākāraggahaṇena abhinivisanaṃ janesi ekabhavapariyāpannakhandhasantānavisayattā tadabhinivesassa .Tathā ca tīsupi vādesu ‘‘ taṃ pubbenivāsaṃ anussarati , tato paraṃ nānussaratī ’’ ti ettakameva vuttaṃ , takkīnaṃ pana sassatekaccasassatavādīnaṃ sassatābhinivesaviseso rūpārūpadhammavisayatāya supākaṭoyevāti .
39. Dīghassa
V1.137 kālassa atikkamenāti vivaṭṭavivaṭṭaṭṭhāyīnaṃ apagamena .Anekatthattā dhātūnaṃ saṃ -saddena yutto vaṭṭa -saddo vināsavācīti āha ‘‘ vinassatī ’’ ti , saṅkhayavasena vattatīti attho .
Vipattikaramahāmeghasamuppattito paṭṭhāya hi yāva aṇusahagatopi saṅkhāro na hoti , tāva loko saṃvaṭṭatīti vuccati .
Lokoti cettha pathavīādibhājanaloko adhippeto .
Uparibrahmalokesūti parittasubhādīsu
M1.155 rūpībrahmalokesu .Agginā hi kappavuṭṭhānaṃ idhādhippetaṃ bahulaṃ pavattanato .
Tenevāha bhagavā ‘‘ ābhassarasaṃvattanikā hontī ’’ ti .
Arūpesu vāti vā -saddena saṃvaṭṭamānalokadhātūhi aññalokadhātūsu vāti vikappanaṃ veditabbaṃ .
Na hi ‘‘ sabbe apāyasattā tadā rūpārūpabhavesu uppajjantī ’’ ti sakkā viññātuṃ apāyesu dīghatamāyukānaṃ manussalokūpattiyā asambhavato .
Satipi sabbasattānaṃ abhisaṅkhāramanasā nibbattabhāve bāhirapaccayehi vinā manasāva nibbattattā ‘‘ manomayā ’’ ti vuccanti rūpāvacarasattā .
Yadi evaṃ kāmabhave opapātikasattānampi manomayabhāvo āpajjatīti ?
Nāpajjati adhicittabhūtena atisayamanasā nibbattasattesu manomayavohāratoti dassanto āha ‘‘ jhānamanena nibbattattā manomayā ’’ ti .
Evaṃ arūpāvacarasattānampi manomayabhāvo āpajjatīti ce ?
Na , tattha
P1.202 bāhirapaccayehi nibbattetabbatāsaṅkāya eva abhāvato ,‘‘ manasāva nibbattā ’’ ti avadhāraṇāsambhavato .Niruḷho vāyaṃ loke manomayavohāro rūpāvacarasattesu .
Tathā hi ‘‘ annamayo pānamayo manomayo ānandamayo viññāṇamayo ’’ ti pañcadhā attānaṃ vedavādino vadanti .
Ucchedavādepi vakkhati ‘‘ dibbo rūpī manomayo ’’ ti ( dī . ni .1.86).
Sobhanā pabhā etesu santīti subhā .
‘‘ Ukkaṃsenā ’’ ti ābhassaradeve sandhāyāha , parittābhā appamāṇābhā pana dve cattāro ca kappe tiṭṭhanti .
Aṭṭhakappeti aṭṭha mahākappe .
40. Saṇṭhātīti sampattikaramahāmeghasamuppattito paṭṭhāya pathavīsandhārakudakataṃsandhārakavāyumahāpathavīādīnaṃ samuppattivasena ṭhāti ,‘‘ sambhavati ’’ icceva vā attho anekatthattā dhātūnaṃ .
Pakatiyāti sabhāvena , tassa ‘‘ suññan ’’ ti iminā sambandho .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ nibbattasattānaṃ natthitāyā ’’ ti , anuppannattāti attho , tena yathā ekaccāni vimānāni tattha nibbattasattānaṃ cutattā suññāni honti , na evamidanti dasseti .
Brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno brahmakāyikā , tesaṃ nivāso bhūmipi ‘‘ brahmakāyikā ’’ ti vuttā .
Kammaṃ upanissayavasena paccayo etissāti kammapaccayā .
Atha vā tattha nibbattasattānaṃ vipaccanakakammassa sahakārīpaccayabhāvato , kammassa paccayāti kammapaccayā
M1.156 .Utu samuṭṭhānaṃ etissāti utusamuṭṭhānā .
‘‘ Kammapaccayautusamuṭṭhānā ’’ ti vā pāṭho , kammasahāyo paccayo , kammassa vā sahāyabhūto paccayo kammapaccayo
P1.203 , sova utu kammapaccayautu , so samuṭṭhānaṃ etissātiV1.138 yojetabbaṃ .Etthāti ‘‘ brahmavimānan ’’ ti vuttāya brahmakāyikabhūmiyā .
Kathaṃ paṇītāya dutiyajjhānabhūmiyaṃ ṭhitānaṃ hīnāya paṭhamajjhānabhūmiyā upapatti hotīti āha ‘‘ atha sattānan ’’ tiādi .
Otarantīti upapajjanavasena heṭṭhābhūmiṃ gacchanti .
Appāyuketi yaṃ uḷāraṃ puññakammaṃ kataṃ , tassa uppajjanārahavipākapabandhato appaparimāṇāyuke .
Āyuppamāṇenevāti paramāyuppamāṇeneva .
Kiṃ panetaṃ paramāyu nāma , kathaṃ vā taṃ paricchinnapamāṇanti ?
Vuccate – yo tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tasmiṃ tasmiṃ bhavavisese purimasiddhabhavapatthanūpanissayavasena sarīrāvayavavaṇṇasaṇṭhānapamāṇādivisesā viya taṃtaṃgatinikāyādīsu yebhuyyena niyataparicchedo gabbhaseyyakakāmāvacaradevarūpāvacarasattānaṃ sukkasoṇitautubhojanādi utuādipaccayuppannapaccayūpatthambhito vipākapabandhassa ṭhitikālaniyamo , so yathāsakaṃ khaṇamattāvaṭṭhāyīnampi attano sahajātānaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhapanākāravuttitāya pavattakāni rūpārūpajīvitindriyāni yasmā na kevalaṃ nesaṃ khaṇaṭhitiyā eva kāraṇabhāvena anupālakāni , atha kho yāva bhavaṅgupacchedā anupabandhassa avicchedahetubhāvenāpi , tasmā āyuhetukattā kāraṇūpacārena āyu , ukkaṃsaparicchedavasena paramāyūti ca vuccati .
Taṃ pana devānaṃ nerayikānaṃ uttarakurukānañca niyataparicchedaṃ , uttarakurukānaṃ pana ekantaniyataparicchedameva , avasiṭṭhamanussapetatiracchānānaṃ pana ciraṭṭhitisaṃvattanikakammabahule kāle taṃkammasahitasantānajanitasukkasoṇitappaccayānaṃ taṃmūlakānañca candasūriyasamavisamaparivattanādijanitautuāhārādisamavisama paccayānaṃ vasena
P1.204 cirācirakālato aniyataparicchedaṃ , tassa ca yathā purimasiddhabhavapatthanāvasena taṃtaṃgatinikāyādīsu vaṇṇasaṇṭhānādivisesaniyamo siddho dassanānussavādīhi , tathā ādito gahaṇasiddhiyā .Evaṃ tāsu tāsu upapattīsu nibbattasattānaṃ yebhuyyena samappamāṇaṭṭhitikālaṃ dassanānussavehi labhitvā taṃ paramataṃ ajjhosāya pavattitabhavapatthanāvasena ādito paricchedaniyamo veditabbo .
Yasmā pana kammaṃ tāsu
M1.157 tāsu upapattīsu yathā taṃtaṃupapattiniyatavaṇṇādinibbattane samatthaṃ , evaṃ niyatāyuparicchedāsu upapattīsu paricchedātikkamena vipākanibbattane samatthaṃ na hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ āyuppamāṇeneva cavantī ’’ ti .Yasmā pana upatthambhakasahāyehi anupālakappaccayehi upādinnakakkhandhānaṃ pavattetabbākāro atthato paramāyu , tassa yathāvuttaparicchedānatikkamanato satipi kammāvasese ṭhānaṃ na sambhavati , tena vuttaṃ ‘‘ attano puññabaleneva ṭhātuṃ na sakkotī ’’ ti .
Kappaṃ vāti asaṅkhyeyyakappaṃ vā tassa upaḍḍhaṃ vā upaḍḍhakappato ūnamadhikaṃ vāti vikappanattho vā -saddo .
41. Anabhiratīti
V1.139 ekavihārena anabhirati .Sā pana yasmā aññehi samāgamicchā hoti , tena vuttaṃ ‘‘ aparassāpi sattassa āgamanapatthanā ’’ ti .
Piyavatthuvirahena piyavatthualābhena vā cittavighāto ukkaṇṭhitā , sā atthato domanassacittuppādo yevāti āha ‘‘ paṭighasampayuttā ’’ ti .
Dīgharattaṃ jhānaratiyā ramamānassa vuttappakāraṃ anabhiratinimittaṃ uppannā ‘‘ maman ’’ ti ca ‘‘ ahan ’’ ti ca gahaṇassa kāraṇabhūtā taṇhādiṭṭhiyo idha paritassanā .
Tā pana cittassa purimāvatthāya calanaṃ kampananti
P1.205 āha ‘‘ ubbijjanā phandanā ’’ ti .Tenevāha ‘‘ taṇhātassanāpi diṭṭhitassanāpi vaṭṭatī ’’ ti .
Yaṃ pana atthuddhāre ‘‘ aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti ayaṃ taṇhātassanā nāmā ’’ ti vuttaṃ , taṃ diṭṭhitassanāya visuṃ udāharaṇaṃ dassentena taṇhātassanaṃyeva tato niddhāretvā vuttaṃ , na pana tattha diṭṭhitassanāya abhāvatoti daṭṭhabbaṃ .
Tāsatassanā cittutrāso .
Bhayānakan ti bheravārammaṇanimittaṃ balavabhayaṃ .
Tena sarīrassa thaddhabhāvo chambhitattaṃ bhayaṃ saṃvegan ti ettha bhayan ti bhaṅgānupassanāya ciṇṇante sabbasaṅkhārato bhāyanavasena uppannaṃ bhayañāṇaṃ .
Saṃvegan ti sahottappañāṇaṃ , ottappameva vā .
Santāsan ti ādīnavanibbidānupassanāhi saṅkhārehi santassanañāṇaṃ .
Saha byāyati pavattati , dosaṃ vā chādetīti sahabyo , sahāyo , tassa bhāvaṃ sahabyataṃ .
42. Abhibhavitvā ṭhito ime satteti adhippāyo .
Yasmā pana so pāsaṃsabhāvena uttamabhāvena ca ‘‘ te satte abhibhavitvā ṭhito ’’ ti attānaṃ maññati , tasmā vuttaṃ ‘‘ jeṭṭhakohamasmī ’’ ti .
Aññadatthu dasoti
M1.158 dassane antarāyābhāvavacanena , ñeyyavisesapariggāhikabhāvena ca anāvaraṇadassāvitaṃ paṭijānātīti āha ‘‘ sabbaṃ passāmīti attho ’’ ti .Bhūtabhabyānan ti ahesunti bhūtā , bhavanti bhavissantīti bhabyā , aṭṭhakathāyaṃ pana vattamānakālavaseneva bhabya-saddassa attho dassito .
Paṭhamacittakkhaṇeti paṭisandhicittakkhaṇe .
Kiñcāpi so brahmā anavaṭṭhitadassanattā puthujjanassa purimatarajātiparicitampi kammassakataññāṇaṃ vissajjetvā vikubbaniddhivasena cittuppattimattapaṭibaddhena
P1.206 sattanimmānena vipallaṭṭho ‘‘ ahaṃ issaro kattā nimmātā ’’ tiādinā issarakuttadassanaṃ pakkhandamāno abhinivisanavaseneva patiṭṭhito , na patiṭṭhāpanavasena ‘‘ tassa evaṃ hotī ’’ ti vuttattā , patiṭṭhāpanakkameneva pana tassa so abhiniveso jātoti dassanatthaṃ ‘‘ kāraṇato sādhetukāmo ’’ ti ,‘‘ paṭiññaṃ katvā ’’ ti ca vuttaṃ .Tenāha bhagavā ‘‘ taṃ kissa hetū ’’ tiādi .
Tattha manopaṇidhīti manasā eva patthanā , tathā cittappavattimattamevāti attho , itthabhāvan ti idappakārataṃ .
Yasmā pana itthanti brahmattabhāvo idhādhippeto , tasmā ‘‘ brahmabhāvanti attho ’’ ti vuttaṃ .
Nanu ca devānaṃ upapattisamanantaraṃ ‘‘ imissā nāma gatiyā cavitvā iminā nāma kammunā
V1.140 idhūpapannā ’’ ti paccavekkhaṇā hotīti ?Saccaṃ hoti , sā pana purimajātīsu kammassakataññāṇe sammadeva niviṭṭhajjhāsayānaṃ .
Ime pana sattā purimāsupi jātīsu issarakuttadassanavasena vinibandhābhinivesā ahesunti daṭṭhabbaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ iminā mayan ’’ tiādi .
43. Īsatīti īso , abhibhūti attho .
Mahā īso maheso , suppatiṭṭhamahesatāya pana parehi ‘‘ maheso ’’ ti akkhātabbatāya mahesakkho , atisayena mahesakkho mahesakkhataroti vacanattho daṭṭhabbo .
Yasmā pana so mahesakkhabhāvo ādhipateyyaparivārasampattiyā viññāyati , tasmā ‘‘ issariyaparivāravasena mahāyasataro ’’ ti vuttaṃ .
44. Idheva āgacchatīti imasmiṃ manussaloke eva paṭisandhivasena āgacchati .
Yaṃ aññataro sattoti ettha yan ti nipātamattaṃ , karaṇe vā paccattaniddeso , yena ṭhānenāti attho , kiriyāparāmasanaṃ vā .
Itthattaṃ āgacchatīti ettha yadetaṃ itthattassa āgamanaṃ , etaṃ ṭhānaṃ vijjatīti
M1.159 attho .Esa nayo ‘‘ pabbajati , cetosamādhiṃ phusati , pubbenivāsaṃ anussaratī ’’ ti etesupi padesu .
‘‘ Ṭhānaṃ kho panetaṃ bhikkhave
P1.207 vijjati , yaṃ aññataro satto ’’ ti imañhi padaṃ ‘‘ pabbajatī ’’ tiādīhi padehi paccekaṃ yojetabbanti . 45. Khiḍḍāya padussantīti khiḍḍāpadosino , khiḍḍāpadosino eva khiḍḍāpadosikā , khiḍḍāpadoso vā etesaṃ atthīti khiḍḍāpadosikā .
Atikkantavelaṃ ativelaṃ , āhārūpabhogakālaṃ atikkamitvāti attho .
Methunasampayogena uppajjanakasukhaṃ keḷihassasukhaṃ ratidhammo ratisabhāvo .
Āhāran ti ettha ko devānaṃ āhāro , kā āhāravelāti ?
Sabbesampi kāmāvacaradevānaṃ sudhā āhāro , sā heṭṭhimehi uparimānaṃ paṇītatamā hoti , taṃ yathāsakaṃ divasavasena divase divase bhuñjanti .
Keci pana ‘‘ biḷārapadappamāṇaṃ sudhāhāraṃ bhuñjanti , so jivhāya ṭhapitamatto yāva kesagganakhaggā kāyaṃ pharati , tesaṃyeva divasavasena sattadivase yāpanasamattho ca hotī ’’ ti vadanti .
‘‘ Nirantaraṃ khādantā pivantā ’’ ti idaṃ parikappanavasena vuttaṃ .
Kammajatejassa balavabhāvo uḷārapuññanibbattattā , uḷāragarusiniddhasudhāhārajīraṇato ca .
Karajakāyassa mandabhāvo mudusukhumālabhāvato .
Teneva hi bhagavā indasālaguhāyaṃ pakatipathaviyaṃ saṇṭhātuṃ asakkontaṃ sakkaṃ devarājānaṃ ‘‘ oḷārikaṃ kāyaṃ adhiṭṭhehī ’’ ti āha .
Tesan ti manussānaṃ .
Vatthun ti karajakāyaṃ .
Kecīti abhayagirivāsino .
47. Manenāti
V1.141P1.208 issāpakatattā paduṭṭhena manasā .Usūyāvasena manasova padoso manopadoso , so etesaṃ atthi vināsahetubhūtoti manopadosikāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo .
Akuddho rakkhatīti kuddhassa so kodho itarasmiṃ akujjhante anupādāno ekavārameva uppattiyā anāsevano cāvetuṃ na sakkoti udakantaṃ patvā aggi viya nibbāyati , tasmā akuddho taṃ cavanato rakkhati , ubhosu pana kuddhesu bhiyyo bhiyyo aññamaññamhi parivaḍḍhanavasena tikhiṇasamudācāro nissayadahanaraso kodho uppajjamāno hadayavatthuṃ nidahanto accantasukhumālakarajakāyaṃ vināseti , tato sakalopi attabhāvo antaradhāyati .
Tenāha ‘‘ ubhosu panā ’’ tiādi
M1.160 .Tathā cāha bhagavā ‘‘ aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā … pe … cavantī ’’ ti .
Dhammatāti dhammaniyāmo .
So ca tesaṃ karajakāyassa mandatāya , tathāuppajjanakakodhassa ca balavatāya ṭhānaso cavanaṃ , tesaṃ rūpārūpadhammānaṃ sabhāvoti adhippāyo .
49. Cakkhādīnaṃ bhedaṃ passatīti virodhipaccayasannipāte vikārāpattidassanato , ante ca adassanūpagamanato vināsaṃ passati oḷārikattā rūpadhammabhedassa .
Paccayaṃ datvāti anantarapaccayādivasena paccayo hutvā .
‘‘ Balavataran ’’ ti cittassa lahutaraṃ bhedaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tathā hi ekasmiṃ rūpe dharanteyeva soḷasa cittāni bhijjanti .
Bhedaṃ na passatīti khaṇe khaṇe bhijjantampi cittaṃ parassa anantarapaccayabhāveneva bhijjatīti purimacittassa abhāvaṃ paṭicchādetvā viya pacchimacittassa uppattito bhāvapakkho balavataro pākaṭo ca hoti , na abhāvapakkhoti cittassa vināsaṃ na passati , ayañca attho alātacakkadassanena supākaṭo viññāyati .
Yasmā
P1.209 pana takkīvādī nānattanayassa dūrataratāya ekattanayassapi micchāgahitattā ‘‘ yadevidaṃ viññāṇaṃ sabbadāpi ekarūpena pavattati , ayameva attā nicco ’’ tiādinā abhinivesaṃ janeti , tasmā vuttaṃ ‘‘ so taṃ apassanto ’’ tiādi .