Issues
Sīlakkhandhavaggaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaṭīkā

Āsavakkhayañāṇakathāvaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Āsavakkhayañāṇakathāvaṇṇanā

248. Vipassanāpādakan tiM1.269 vipassanāya padaṭṭhānabhūtaṃ .
Vipassanā ca tividhā vipassakapuggalabhedena .
Mahābodhisattānañhi paccekabodhisattānañca vipassanā cintāmayañāṇasaṃvaddhitā sayambhuñāṇabhūtā , itaresaṃ sutamayañāṇasaṃvaddhitā paropadesasambhūtā nāma .
Sā ‘‘ ṭhapetvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ avasesarūpārūpajjhānānaṃ aññatarato vuṭṭhāyā ’’ tiādinā anekadhā , arūpamukhavasena catudhātuvavatthāne vuttānaṃ tesaṃ tesaṃ dhātupariggahamukhānañca aññataramukhavasena anekadhā ca visuddhimagge nānānayato vibhāvitā .
Mahābodhisattānaṃ pana catuvīsatikoṭisatasahassamukhena pabhedagamanato nānānayaṃ sabbaññutañāṇasannissayassa ariyamaggañāṇassa adhiṭṭhānabhūtaṃ pubbabhāgañāṇagabbhaṃ gaṇhāpentaṃ pariṇataṃ gacchantaṃ paramagambhīraṃ saṇhasukhumataraṃ anaññasādhāraṇaṃ vipassanāñāṇaṃ hoti , yaṃ aṭṭhakathāsu ‘‘ mahāvajirañāṇan ’’ ti vuccati .
Yassa ca pavattivibhāgena catuvīsatikoṭisatasahassappabhedassa pādakabhāvena samāpajjiyamānā catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhyā devasikaṃ satthu vaḷañjanakasamāpattiyo vuccanti , svāyaṃ buddhānaṃ vipassanācāro paramatthamañjusāyaṃ visuddhimaggasaṃvaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . ṭī .1.216) uddesato dassito .
Atthikehi tato gahetabbo , idha pana sāvakānaṃ vipassanā adhippetā .
Āsavānaṃ khayañāṇāyāti āsavānaṃ khepanato samucchindanato āsavakkhayo , ariyamaggo , tattha ñāṇaṃ āsavānaṃ khayañāṇaṃ , tadatthaṃ tenāha ‘‘ āsavānaṃ khayañāṇanibbattanatthāyā ’’ ti .
Āsavā ettha khīyantīti āsavānaṃ khayo nibbānaṃ .
Khepeti pāpadhammeti khayo , maggo .
So pana pāpakkhayo āsavakkhayena vinā natthīti ‘‘ khaye ñāṇan ’’ ti ettha khayaggahaṇenaP1.350 āsavakkhayo vuttoti āha ‘‘ khaye ñāṇan ’’ tiādi .
Samitapāpo samaṇoti katvā āsavānaṃ khīṇattā samaṇo nāma hotīti āha ‘‘ āsavānaṃ khayā samaṇo hotīti ettha phalan ’’ ti .
Āsavavaḍḍhiyā saṅkhāre vaḍḍhento visaṅkhārato suvidūravidūroti ‘‘ ārā so āsavakkhayā ’’ ti ettha āsavakkhayapadaṃ visaṅkhārādhivacananti āhaV1.239 ‘‘ āsavakkhayāti ettha nibbānaṃ vuttan ’’ ti .
BhaṅgotiM1.270 āsavānaṃ khaṇanirodho ‘‘ āsavānaṃ khayo ’’ ti vuttoti yojanā .
‘‘ Idaṃ dukkhan ’’ ti dukkhassa ariyasaccassa tadā bhikkhuno paccakkhato gahitabhāvadassanaṃ .
‘‘ Ettakaṃ dukkhan ’’ ti tassa paricchijjaggahitabhāvadassanaṃ .
‘‘ Na ito bhiyyo ’’ ti tassa anavasesetvā gahitabhāvadassanaṃ .
Tenāha ‘‘ sabbampi dukkhasaccan ’’ tiādi .
Sarasalakkhaṇapaṭivedhenāti sabhāvasaṅkhātassa lakkhaṇassa asammohato paṭivijjhanena , asammohapaṭivedhoti ca .
Yathā tasmiṃ ñāṇe pavatte pacchā dukkhasaccassa sarūpādiparicchede sammoho na hoti , tathā pavatti , tenāha ‘‘ yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti .
Dukkhaṃ samudeti etasmāti dukkhasamudayo , taṇhāti āha ‘‘ tassa cā ’’ tiādi .
Yaṃ ṭhānaṃ patvāti yaṃ nibbānaṃ maggassa ārammaṇapaccayaṭṭhena kāraṇabhūtaṃ āgamma ,‘‘ patvā ’’ ti ca tadubhayavato puggalassa patti tadubhayassa patti viyāti katvā vuttaṃ .
Patvāti vā pāpuṇanahetu .
Appavattīti appavattinimittaṃ , te vā nappavattanti etthāti appavatti , nibbānaṃ .
Tassāti dukkhanirodhassa .
Sampāpakan ti sacchikaraṇavasena sammadeva pāpakaṃ .
Kilesavasenāti āsavasaṅkhātakilesavasena .
Yasmā āsavānaṃ dukkhasaccapariyāyo tappariyāpannattā , sesasaccānañca taṃsamudayādipariyāyo atthi , tasmā vuttaṃ ‘‘ pariyāyato ’’ ti .
Dassento saccānīti yojanā .
Āsavānaṃyeva cettha gahaṇaṃ ‘‘ āsavānaṃ khayañāṇāyā ’’ ti āraddhattā .
Tathā hi ‘‘ kāmāsavāpi cittaṃ vimuccatī ’’ tiādināP1.351 ( dī . ni .1.248; ma . ni .1.433; ma . ni .3.19) āsavavimuttisīseneva sabbakilesavimutti vuttā .
‘‘ Idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajanātī ’’ tiādinā missakamaggo idha kathitoti ‘‘ saha vipassanāya koṭippattaṃ maggaṃ kathesī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Jānato passato ’’ ti iminā pariññāsacchikiriyābhāvanābhisamayā vuttā .
‘‘ Vimuccatī ’’ ti iminā pahānābhisamayo vuttoti āha ‘‘ iminā maggakkhaṇaṃ dassetī ’’ ti .
‘‘ Jānato passato ’’ ti vā hetuniddesoyaṃ .
Jānanahetu dassanahetu kāmāsavāpi cittaṃ vimuccatīti yojanā .
Dhammānañhi samānakālikānampi paccayappaccayuppannatā sahajātakoṭiyā labbhatīti .
Bhavāsavaggahaṇena cettha bhavarāgassa viya bhavadiṭṭhiyāpi samavarodhoti diṭṭhāsavassāpiM1.271 saṅgaho daṭṭhabbo .
Khīṇā jātītiādīhi padehi .
Tassāti paccavekkhaṇāñāṇassa .
Bhūmin ti pavattiṭṭhānaṃ .
Yenādhippāyena ‘‘ katamā panassā ’’ tiādinā codanā katā , taṃ vivaranto ‘‘ na tāvassā ’’ tiādimāhaV1.240 .
Tattha na tāvassa atītā jāti khīṇā maggabhāvanāyāti adhippāyo .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ pubbeva khīṇattā ’’ ti .
Na anāgatā assa jāti khīṇāti yojanā .
Na anāgatāti ca anāgatabhāvasāmaññaṃ gahetvā lesena codeti , tenāha ‘‘ anāgate vāyāmābhāvato ’’ ti .
Anāgataviseso panettha adhippeto , tassa ca khepane vāyāmopi labbhateva , tenāha ‘‘ yā pana maggassā ’’ tiādi .
Ekacatupañcavokārabhavesūti bhavattayaggahaṇaṃ vuttanayena anavasesato jātiyā khīṇabhāvadassanatthaṃ .
Tan ti yathāvuttaṃ jātiṃ .
Soti khīṇāsavo bhikkhu .
Brahmacariyavāso nāma ukkaṭṭhaniddesena maggabrahmacariyassa nibbattanaṃ evāti āha ‘‘ parivutthan ’’ ti .
Sammādiṭṭhiyā catūsu saccesu pariññādikiccasādhanavasena pavattamānāya sammāsaṅkappādīnampi dukkhasacce pariññābhisamayānuguṇā pavatti , itarasaccesu caP1.352 nesaṃ pahānābhisamayādipavatti pākaṭā eva , tena vuttaṃ ‘‘ catūsu saccesu catūhi maggehi pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāvasenā ’’ ti .
Dukkhanirodhamaggesu pariññāsacchikiriyābhāvanā yāvadeva samudayappahānatthāyāti āha ‘‘ tena tena maggena pahātabbakilesā pahīnā ’’ ti .
Itthattāyāti ime pakārā itthaṃ , tabbhāvo itthattaṃ , tadatthanti vuttaṃ hoti .
Te pana pakārā ariyamaggabyāpārabhūtā pariññādayo idhādhippetāti āha ‘‘ evaṃ soḷasakiccabhāvāyā ’’ ti .
Te hi maggaṃ paccavekkhato maggānubhāvena pākaṭā hutvā upaṭṭhahanti , pariññādīsu ca pahānameva padhānaṃ tadatthattā itaresanti āha ‘‘ kilesakkhayabhāvāya vā ’’ ti .
Pahīnakilesapaccavekkhaṇavasena vā evaṃ vuttaṃ .
Dutiyavikappe itthattāyāti nissakke sampadānavacananti āha ‘‘ itthabhāvato ’’ ti .
Aparan ti anāgataṃ .
Ime pana carimakattabhāvasaṅkhātā pañcakkhandhā pariññātā tiṭṭhanti , etena tesaṃ appatiṭṭhataṃ dasseti .
Apariññāmūlikā hi patiṭṭhā .
Yathāha ‘‘ kabaḷīkāre ce bhikkhave āhāre atthi rāgo atthi nandī atthiM1.272 taṇhā , patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhan ’’ tiādi .( Saṃ . ni .2.64; kathā .296; mahāni .7) tenevāha ‘‘ chinnamūlakā rukkhā viyā ’’ tiādi .
249. Pabbatamatthaketi pabbatasikhare .
Tañhi yebhuyyena saṅkhittaṃ saṅkucitaṃ hotīti pāḷiyaṃ ‘‘ pabbatasaṅkhepe ’’ ti vuttaṃ .
Pabbatapariyāpanno vā padeso pabbatasaṅkhepoP1.353 .
Anāviloti akālusiyo , sā cassa anāvilatā kaddamābhāvena hotīti āha ‘‘ nikkaddamo ’’ ti .
Sippiyoti suttiyo .
Sambukāti saṅkhalikā .
Ṭhitāsupi nisinnāsupi gāvīsu .
Vijjamānāsūti labbhamānāsu , itarā ṭhitāpi nisinnāpi ‘‘ carantī ’’ ti vuccanti sahacaraṇanayena .
Tiṭṭhantameva , na pana kadācipi carantaṃ .
Dvayan ti sippisambukaṃ , macchagumbanti idaṃ ubhayaṃ .
Tiṭṭhantanti vuttaṃ carantaṃV1.241 pīti adhippāyo .
‘‘ Itarañca dvayan ’’ ti ca yathāvuttameva sippisambukādidvayaṃ vadati .
Tañhi caratīti .
Kiṃ vā imāya sahacariyāya , yathālābhaggahaṇaṃ panettha daṭṭhabbaṃ .
Sakkharakathalassa hi vasena tiṭṭhantanti .
Sippisambukassa macchagumbassa ca vasena tiṭṭhantampi carantaṃ pīti yojanā kātabbā .
Tesaṃ dasannaṃ ñāṇānaṃ .
Tatthāti tasmiṃ ārammaṇavibhāge , tesu vā ñāṇesu .
Bhūmibhedato , kālabhedato , santānabhedato cāti sattavidhārammaṇaṃ vipassanāñāṇaṃ .
‘‘ Rūpāyatanamattamevā ’’ ti idaṃ tassa ñāṇassa abhinimmiyamāne manomaye kāye rūpāyatanamevārabbha pavattanato vuttaṃ , na tattha gandhāyataṃ ādīnaṃ abhāvato .
Na hi rūpakalāpo gandhāyataṃ ādirahito atthi .
Parinipphannameva nimmitarūpaṃ , tenāha ‘‘ parittapaccuppannabahiddhārammaṇan ’’ ti .
Āsavakkhayañāṇaṃ nibbānārammaṇameva samānaṃ parittattikavasena appamāṇārammaṇaṃ , ajjhattattikavasena bahiddhārammaṇaṃ , atītattikavasena navattabbārammaṇañca hotīti āha ‘‘ appamāṇabahiddhānavattabbārammaṇan ’’ ti .
KūṭoP1.354 viya kūṭāgārassa bhagavato desanāya arahattaṃ uttamaṅgabhūtanti āha ‘‘ arahattanikūṭenā ’’ ti .
Desanaṃ niṭṭhāpesīti titthakaramataharavibhāviniṃ nānāvidhakuhanalapanādimicchājīvaviddhaṃsiniṃ tividhasīlālaṅkataṃ paramasallekhapaṭipattidīpaniṃ jhānābhiññādiuttarimanussadhammavibhūsitaṃ cuddasavidhamahāsāmaññaphalapaṭimaṇḍitaṃ anaññasādhāraṇaṃ desanaṃ niṭṭhāpesi .