Issues
Sīlakkhandhavaggaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaṭīkā

Saññāattakathāvaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Saññāattakathāvaṇṇanā

417. DesanāyaM1.373 saṇhabhāvena sārambhamakkhissādimalavisodhanatoP1.487 sutamayañāṇaṃ nhāpitaṃ viya , sukhumabhāvena tanulepanavilittaṃ viya , tilakkhaṇabbhāhatatāya kuṇḍalādialaṅkāravibhūsitaṃ viya ca hoti , tadanupasevato ñāṇassa ca tathābhāvo taṃsamaṅgino puggalassa tathābhāvāpatti , nirodhakathāya nivesanañcassa sirisayanappavesanasadisanti āha ‘‘ saṇhasukhuma … pe … āropitopī ’’ ti .
Tatthāti tassaṃ nirodhakathāyaṃ .
Sukhaṃ avindanto mandabuddhitāya alabhanto .
Malavidūsitatāya gūthaṭṭhānasadisaṃ .
Attano laddhiṃ attadiṭṭhiṃ .
Anumatiṃ gahetvāti anuññaṃ gahetvā ‘‘ ediso me attā ’’ ti anujānāpetvā , attano laddhiyaṃ patiṭṭhapetvāti attho .
Kaṃ panāti oḷāriko , manomayo , arūpīti tiṇṇaṃ attavādānaṃ vasena tividhesu katamanti attho .
Pariharantoti viddhaṃsanato pariharanto , nigūhantoti adhippāyo .
Yasmā catusantatirūpappabandhaṃ ekattavasena gahetvā rūpībhāvato ‘‘ oḷāriko attā ’’ ti pacceti attavādī , annapānopadhānatañcassa parikappetvā ‘‘ sassato ’’ ti maññati , rūpībhāvato eva ca saññāya aññattaṃ ñāyāgatameva , yaṃ vedavādino ‘‘ annamayo , pānamayo ’’ ti ca dvidhā voharanti , tasmā paribbājako taṃ sandhāyā ‘‘ oḷārikaṃ kho ’’ ti āha .
Tattha yadi attā rūpī , na saññī , saññāya arūpabhāvattā , rūpadhammānañca asañjānanasabhāvattā , rūpī ca samāno yadi tava matena nicco , saññā aparāparaṃ pavattanato tattha tattha bhijjatīti bhedasabbhāvato aniccā , evampi ‘‘ aññā saññā , añño attā ’’ tiV1.331 saññāya abhāvato acetanoti na kammassa kārako , phalassa ca na upabhuñjakoti āpannameva , tenāha ‘‘ oḷāriko ca hi te ’’ tiādi .
Paccāgacchatoti paccāgacchantassaP1.488 , jānatoti attho .
‘‘ Aññā ca saññā uppajjanti , aññā ca saññā nirujjhantī ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu uppādapubbako nirodho , na ca uppannaṃ anirujjhakaṃ nāma atthīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ catunnañca khandhānan ’’ tiādi .
418-420.
Manomayan tiM1.374 jhānamanaso vasena manomayaṃ .
Yo hi bāhirapaccayanirapekkho , so manasāva nibbattoti manomayo .
Rūpaloke nibbattasarīraṃ sandhāya vadati , yaṃ vedavādino ānandamayo , viññāṇamayoti ca dvidhā voharanti .
Tatrāpīti ‘‘ manomayo attā ’’ ti imasmimpi pakkhe .
Dose dinneti ‘‘ aññāva saññā bhavissatī ’’ tiādinā dose dinne .
Idhāpi purimavāde vuttanayeneva dosadassanaṃ veditabbaṃ .
Ayaṃ pana viseso – yadi attā manomayo , sabbaṅgapaccaṅgī , ahīnindriyo ca bhaveyya , evaṃ sati ‘‘ rūpaṃ attā siyā , na ca saññī ’’ ti pubbe viya vattabbaṃ .
Tenāha –
‘‘ manomayo ca hi te ’’ tiādi .
Kasmā panāyaṃ paribbājako paṭhamaṃ oḷārikaṃ attānaṃ paṭijānitvā taṃ laddhiṃ vissajjetvā puna manomayaṃ attānaṃ paṭijānāti , tañca vissajjetvā arūpiṃ attānaṃ paṭijānātīti ?
Kāmañcettha kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva , tathāpi ime titthiyā nāma anavaṭṭhitacittā thusarāsimhi nikhātakhāṇuko viya cañcalāti dassetuṃ ‘‘ yathā nāma ummattako ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha saññāyāti pakatisaññāya .
Uppādanirodhaṃ icchati aparāparaṃ pavattāya saññāya udayavayadassanato .
Tathāpi ‘‘ saññā saññā ’’ ti pavattasamaññaṃ ‘‘ attā ’’ ti gahetvā tassa ca avicchedaṃ parikappento sassataṃ maññati , tenāha ‘‘ attānaṃ pana sassataṃ maññatī ’’ ti .
Tathevāti yathā ‘‘ rūpī attā ’’ ti ,‘‘ manomayo attā ’’ ti ca vādadvaye saññāya attato aññatā , tathā cassa acetanatādidosappasaṅgo dunnivāroP1.489 , tatheva imasmiṃ vāde doso .
Tenāha ‘‘ tathevassa dosaṃ dassento ’’ ti .
Micchādassanenāti attadiṭṭhisaṅkhātena micchābhinivesena .
Abhibhūtattāti anādikālabhāvitabhāvena ajjhotthaṭattā nivāritañāṇacārattā .
Taṃ nānattaṃ ajānantoti yena santatighanena , samūhaghanena ca vañcito bālo pabandhavasena pavattamānaṃ dhammasamūhaṃ micchāgāhavasena ‘‘ attā ’’ ti ,‘‘ nicco ’’ ti ca abhinivissa voharati , taṃ ekattasaññitaṃ ghanaggahaṇaṃ vinibhujja yāthāvato jānanaṃ ghanavinibbhogo , sabbena sabbaṃ titthiyānaṃ so natthīti ayampi paribbājako tādisassa ñāṇassa paripākassa abhāvato vuccamānampiV1.332 nāññāsi .
Tena vuttaṃ ‘‘ bhagavatā vuccamānampi taṃ nānattaṃ ajānanto ’’ ti .
Saññā nāmāyaṃ nānārammaṇā nānākkhaṇe uppajjati , veti cāti saññāyaM1.375 uppādanirodhaṃ passantopi saññāmayaṃ saññābhūtaṃ attānaṃ parikappetvā yathāvuttaghanavinibbhogābhāvato niccameva katvā maññati diṭṭhimaññanāya .
Tathābhūtassa ca tassa saṇhasukhumaparamagambhīradhammatā na ñāyatevāti vuttaṃ ‘‘ dujjānaṃ kho ’’ tiādi .
Diṭṭhiādīsu ‘‘ evametan ’’ ti dassanaṃ abhinivisanaṃ diṭṭhi .
Tassā eva pubbabhāgabhūtaṃ ‘‘ evametan ’’ ti nijjhānavasena khamanaṃ khanti .
Tathā rocanaṃ ruci .
‘‘ Aññathā ’’ tiādi tesaṃ diṭṭhiādīnaṃ vibhajitvā dassanaṃ .
Tattha aññathāti yathā ariyavinaye antadvayaṃ anupaggamma majjhimā paṭipadāvasena dassanaṃ hoti , tato aññathāyeva .
Aññadevāti yaṃ paramatthato vijjati khandhāyatanādi , tassa ca aniccatādi , tato aññadeva paramatthato avijjamānaṃ attānaṃ sassatādi te khamati ceva ruccati ca .
Āyuñjanaṃ anuyuñjanaṃ āyogo , tenāha ‘‘ yuttapayuttatā ’’ ti .
Paṭipattiyāti paramattacintanādiparibbājakapaṭipattiyāP1.490 .
Dujjānametaṃ dhammataṃ tvaṃ ‘‘ ayaṃ paramattho , ayaṃ sammutī ’’ ti imassa vibhāgassa dubbibhāgattā .
‘‘ Yadi etaṃ dujjānaṃ , taṃ tāva tiṭṭhatu , imaṃ panatthaṃ bhagavantaṃ pucchissāmī ’’ ti cintetvā yathā paṭipajji , taṃ dassetuṃ ‘‘ atha paribbājako ’’ tiādi vuttaṃ .
Añño vā saññatoti saññāsabhāvato añño sabhāvo vā attā hotūti attho .
Assāti attano .
Lokīyati dissati ettha puññapāpaṃ , tabbipāko cāti loko , attā .
So hissa kārako , vedako cāti icchito .
Diṭṭhigatan ti ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ tiādi ( dī . ni .1.31; udā .55) nayappavattaṃ diṭṭhigataṃ .
Na hesa diṭṭhābhiniveso diṭṭhadhammikādiatthanissito tadasaṃvattanato .
Yo hi tadāvaho , so taṃnissitoti vattabbataṃ labheyya yathā taṃ puññañāṇasambhāro .
Eteneva tassa na dhammanissitatāpi saṃvaṇṇitā daṭṭhabbā .
Ādibrahmacariyassāti ādibrahmacariyaṃ , tadeva ādibrahmacariyakaṃ yathā ‘‘ vinayo eva venayiko ’’ ti ,( pārā . aṭṭha .21) tenāha ‘‘ sikkhattayasaṅkhātassā ’’ tiādi .
Diṭṭhābhinivesassa saṃsāravaṭṭe nibbidāvirāganirodhupasamāsaṃvattanaṃ vaṭṭantogadhattā , tassa vaṭṭasambandhanato ca .
Tathā abhiññāsambodhanibbānāsaṃvattanañcaM1.376 daṭṭhabbaṃ .
Abhijānanāyāti ñātapariññāvasena abhijānanatthāya .
Sambujjhanatthāyāti tīraṇapahānapariññāvasena sambodhanatthāyāti vadanti .
Abhijānanāyāti abhiññāpaññāvasena jānanāya , taṃ pana vaṭṭassa paccakkhakaraṇamevaV1.333P1.491 hotīti āha ‘‘ paccakkhakiriyāyā ’’ ti .
Sambujjhanatthāyāti pariññābhisamayavasena paṭivedhāya .
Kāmaṃ taṇhāpi dukkhasabhāvā , tassā pana samudayabhāvena visuṃ gahitattā ‘‘ taṇhaṃ ṭhapetvā ’’ ti vuttaṃ .
Pabhāvanato uppādanato .
Dukkhaṃ pabhāventīpi taṇhā avijjādipaccayantarasahitā eva pabhāveti , na kevalāti āha ‘‘ sappaccayā ’’ ti .
Ubhinnaṃ appavattīti ubhinnaṃ appavattinimittaṃ , nappavattanti ettha dukkhasamudayā etasmiṃ vā adhigateti appavatti .
Dukkhanirodhaṃ nibbānaṃ gacchati adhigacchati , tadatthaṃ paṭipadā cāti dukkhanirodhagāminīpaṭipadā .
Maggapātubhāvoti aggamaggasamuppādo .
Phalasacchikiriyāti asekkhaphalādhigamo .
Ākāran ti taṃ gamanaliṅgaṃ .
421. Samantato niggaṇhanavasena todanaṃ vijjhanaṃ sannitodakaṃ , vācāyāti ca paccatte karaṇavacananti āha ‘‘ vacanapatodenā ’’ ti .
Sajjhabbharitan ti samantato bhusaṃ aritaṃ akaṃsūti satamattehi tuttakehi viya tiṃsasatamattā paribbājakā vācāpatodanehi tudiṃsu sabhāvato vijjamānan ti paramatthasabhāvato upalabbhamānaṃ , napakatiādi viya anupalabbhamānaṃ .
Tacchan ti saccaṃ .
Tathan ti aviparītaṃ lokuttaradhammesūti visaye bhummaṃ te dhamme visayaṃ katvā .
Ṭhitasabhāvan ti avaṭṭhitasabhāvaṃ , taduppādakanti attho .
Lokuttaradhammaniyāmatan ti lokuttaradhammasampāpananiyāmena niyataṃ , tenāha ‘‘ buddhānañhī ’’ tiādi .
Edisāti ‘‘ dhammaṭṭhitatan ’’ tiādinā vuttappakārā .