Pokkharasātivatthuvaṇṇanā
255. Manteti irubbedādimantasatthe .
Pokkhare kamale sayamāno nisīdīti pokkharasātī .
Sāti vuccati samasaṇṭhānaṃ , pokkhare saṇṭhānāvayave jātoti ‘‘ pokkharasātī ’’ tipi vuccati .
Setapokkharasadisoti setapadumavaṇṇo .
Suvaṭṭitāti vaṭṭabhāvassa yuttaṭṭhāne suṭṭhu vaṭṭulā .
Kāḷavaṅgatilakādīnaṃ abhāvena suparisuddhā .
Imassa brāhmaṇassa kīdiso pubbayogo , yena naṃ bhagavā anuggaṇhituṃ taṃ ṭhānaṃ upagatoti āha ‘‘ ayaṃ panā ’’ tiādi .
Padumagabbhe nibbatti tenāyaṃ saṃsedajo jāto .
Na pupphatīti na vikasati .
Rajatabimbakan ti rūpiyamayaṃ rūpakaṃ .
Ajjhāvasatīti ettha adhi -saddo issariyatthadīpano , ā saddo mariyādatthoti dassento ‘‘ abhibhavitvā ’’ tiādimāha .
Tehi yuttattā hi ukkaṭṭhan ti upayogavacanaṃ , tenāha ‘‘ upasaggavasenā ’’ tiādi .
Yāya mariyādāyāti yāya avatthāya .
Nagarassa vatthun ti ‘‘ ayaṃ khaṇo , sumuhuttaṃ mā atikkamī ’’ ti rattivibhāyanaṃ anurakkhantā rattiyaṃ ukkā
M1.289 ṭhapetvā ukkāsu jalamānāsu nagarassa vatthuṃ aggahesuṃ , tasmā ukkāsu ṭhitāti ukkaṭṭhā , ukkāsu vijjotayantīsu ṭhitā patiṭṭhitāti mūlavibhujādipakkhepena saddasiddhi veditabbā , niruttinayena vā ukkāsu ṭhitāsu ṭhitā āsīti ukkaṭṭhā .Apare pana bhaṇanti ‘‘ bhūmibhāgasampattiyā , upakaraṇasampattiyā , manussasampattiyā ca taṃ nagaraṃ ukkaṭṭhaguṇayogato ukkaṭṭhāti nāmaṃ labhī ’’ ti
P1.376 .Tassāti ‘‘ ukkaṭṭhan ’’ ti upayogavasena vuttapadassa .
Anupayogattāti visesanabhāvena anupayuttattā .
Sesapadesūti ‘‘ sattussadan ’’ tiādipadesu .
Yathāvidhi hi anupayogo purimasmiṃ .
Tatthāti ‘‘ upasaggavasenā ’’ tiādinā vuttavidhāne .
‘‘ Saddasatthato pariyesitabban ’’ ti etena saddalakkhaṇānugato
V1.256 vāyaṃ saddappayogoti dasseti .Upaanuadhiāitievaṃpubbake vasanakiriyāṭhāne upayogavacanameva pāpuṇātīti saddavidū icchanti .
Ussadatā nāmettha bahulatāti , taṃ bahulataṃ dassetuṃ ‘‘ bahujanan ’’ tiādi vuttaṃ .
Gahetvā posetabbaṃ posāvaniyaṃ .
Āvijjhitvāti parikkhipitvā .
Raññā viya bhuñjitabbanti vā rājabhoggaṃ .
Rañño dāyabhūtan ti kulaparamparāya yogyabhāvena rājato laddhadāyabhūtaṃ .
Tenāha ‘‘ dāyajjanti attho ’’ ti .
Rājanīhārena paribhuñjitabbato uddhaṃ paribhogalābhassa seṭṭhadeyyatā nāma natthīti āha ‘‘ chattaṃ ussāpetvā rājasaṅkhepena bhuñjitabban ’’ ti .
‘‘ Sabbaṃ chejjabhejjan ’’ ti sarīradaṇḍadhanadaṇḍādi bhedaṃ sabbaṃ daṇḍamāha .
Nadītitthapabbatādīsūti nadītitthapabbatapādagāmadvāraaṭavimukhādīsu .
‘‘ Rājadāyan ’’ ti imināva rañño dinnabhāve siddhe ‘‘ raññā pasenadinā kosalena dinnan ’’ ti vacanaṃ kimatthiyanti āha ‘‘ dāyakarājadīpanatthan ’’ tiādi
P1.377 .Nissaṭṭhapariccattan ti muttacāgavasena pariccattaṃ katvā .
Evañhi taṃ seṭṭhadeyyaṃ uttamadeyyaṃ jātaṃ .
Upalabhīti savanavasena upalabhīti imamatthaṃ dassento ‘‘ sotadvāra … pe … aññāsī ’’ ti āha .
Avadhāraṇaphalattā sabbampi vākyaṃ antogadhāvadhāraṇanti āha ‘‘ padapūraṇamatte nipāto ’’ ti .
‘‘ Avadhāraṇatthe ’’ ti pana iminā iṭṭhatovadhāraṇatthaṃ kho -saddaggahaṇanti dasseti
M1.290 .‘‘ Assosī ’’ ti padaṃ kho-sadde gahite tena phullitamaṇḍitaṃ viya hontaṃ pūritaṃ nāma hoti , tena ca purimapacchimapadāni siliṭṭhāni honti , na tasmiṃ aggahiteti āha ‘‘ padapūraṇena byañjanasiliṭṭhatāmattamevā ’’ ti .
Matta -saddo visesanivattiattho , tenassa anatthantaradīpanatā dassitā hoti , eva -saddena pana byañjanasiliṭṭhatāya ekantikatā .
Samitapāpattāti accantaṃ anavasesato savāsanaṃ samitapāpattā .
Evañhi bāhirakavirāgasekkhāsekkhapāpasamanato bhagavato pāpasamanaṃ visesitaṃ hoti , tenāha vuttañhetan tiādi .
Anekatthattā nipātānaṃ idha anussavattho adhippetoti āha ‘‘ khalūti anussavatthe nipāto ’’ ti .
Ālapanamattan ti piyālāpavacanamattaṃ .
Piyasamudāhāro hete ‘‘ bho ’’ ti vā ‘‘ āvuso ’’ ti vā ‘‘ devānaṃ piyā ’’ ti vā .
Gottavasenāti ettha gaṃ tāyatīti gottaṃ .
Gotamoti hi pavattamānaṃ vacanaṃ , buddhiñca tāyati ekaṃsikavisayatāya rakkhatīti gottaṃ .
Yathā hi buddhi ārammaṇabhūtena
P1.378 atthena vinā na vattati , evaṃ abhidhānaṃ abhidheyyabhūtena , tasmāV1.257 so gottasaṅkhāto attho tāni tāyati rakkhatīti vuccati .Ko pana soti ?
Aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasamudāgataṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpanti daṭṭhabbaṃ .
Ettha ca ‘‘ samaṇo ’’ ti iminā sarikkhakajanehi bhagavato bahumatabhāvo dassito samitapāpatākittanato .
‘‘ Gotamo ’’ ti iminā lokiyajanehi uḷārakulasambhūtatādīpanato .
Uccākulaparidīpanaṃ uditoditavipulakhattiyakulavibhāvanato .
Sabbakhattiyānañhi ādibhūtamahāsammatamahārājato paṭṭhāya asambhinnaṃ uḷāratamaṃ sakyarājakulaṃ .
Kenaci pārijuññenāti ñātipārijuññabhogapārijuññādinā kenaci pārijuññena pārihāniyā .
Anabhibhūto anajjhotthato .
Tathā hi tassa kulassa na kiñci pārijuññaṃ lokanāthassa abhijātiyaṃ , atha kho vaḍḍhiyeva .
Abhinikkhamane ca tatopi samiddhatamabhāvo loke pākaṭo paññāto .
Iti ‘‘ sakyakulā pabbajito ’’ ti idaṃ vacanaṃ bhagavato saddhāpabbajitabhāvadīpanaṃ vuttaṃ mahantaṃ ñātiparivaṭṭaṃ , mahantañca bhogakkhandhaṃ pahāya pabbajitabhāvasiddhito .
Sundaran ti bhaddakaṃ .
Bhaddakatā ca passantassa hitasukhāvahabhāvena veditabbāti āha
M1.291 atthāvahaṃ sukhāvahan ti .Tattha atthāvahan ti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthasaṃhitahitāvahaṃ .
Sukhāvahan ti yathāvuttatividhasukhāvahaṃ .
Tathārūpānan ti tādisānaṃ .
Yādisehi pana guṇehi bhagavā samannāgato , tehi catuppamāṇikassa lokassa sabbathāpi accantāya saddhāya pasādanīyo tesaṃ yathābhūtasabhāvattāti dassento yathārūpotiādimāha .
Tattha yathābhūtaṃ … pe …
P1.379 arahatan ti iminā dhammappamāṇānaṃ , lūkhappamāṇānañca sattānaṃ bhagavato pasādāvahataṃ dasseti .Taṃ dassaneneva ca itaresampi atthato pasādāvahatā dassitā hotīti daṭṭhabbaṃ tadavinābhāvato .
Dassanamattampi sādhu hotīti ettha kosiyasakuṇavatthuṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.144; khu . pā . aṭṭha .10) kathetabbaṃ .