Issues
Sīlakkhandhavaggaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaṭīkā

Ajitakesakambalavādavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ajitakesakambalavādavaṇṇanā

171. Dinnan tiV1.200 deyyadhammasīsena dānaṃ vuttanti āha ‘‘ dinnassa phalābhāvaṃ vadatī ’’ ti , dinnaṃ pana annādivatthuṃ kathaṃ paṭikkhipati .
Eseva nayo yiṭṭhaṃ hutan ti etthāpi .
Mahāyāgoti sabbasādhāraṇaṃ mahādānaṃ .
Pāhunakasakkāroti pāhunabhāvena kātabbasakkāro .
Phalan ti ānisaṃsaphalaṃ , nissandaphalañca .
Vipākoti sadisaphalaṃ .
Paraloke ṭhitassa ayaṃ loko natthīti paraloke ṭhitassa kammunā laddhabbo ayaṃ loko na hoti .
Idhaloke ṭhitassāpi paraloko natthīti idhaloke ṭhitassa kammunā laddhabbo paraloko na hoti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ sabbeM1.226 tattha tattheva ucchijjantī ’’ ti .
Ime sattā yattha yattha bhave , yoniādīsu ca ṭhitā tattha tattheva ucchijjanti nirudayavināsavasena vinassanti .
Phalābhāvavasenāti mātāpitūsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalassa abhāvavasena ‘‘ natthi mātā , natthi pitā ’’ ti vadati , na mātāpitūnaṃ , nāpi tesu idāni kayiramānasakkārāsakkārānaṃ abhāvavasena tesaṃ lokapaccakkhattā .
Pubbuḷakassa viya imesaṃ sattānaṃ uppādo nāma kevalo , na cavitvā āgamanapubbakoti dassanatthaṃ ‘‘ natthi sattā opapātikā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ cavitvā upapajjanakasattā nāma natthīti vadatī ’’ ti .
Samaṇena nāma yāthāvatoP1.293 jānantena kassaci kiñci akathetvā saññatena bhavitabbaṃ , aññathā āhopurisikā nāma siyā .
Kiñhi paro parassa karissati ?
Tathā ca attano sampādanassa kassaci avassayo eva na siyā tattha tattheva ucchijjanatoti āha ‘‘ ye imañca … pe … pavedentī ’’ ti .
Catūsu mahābhūtesu niyuttoti cātumahābhūtiko .
Yathā pana mattikāya nibbattaṃ bhājanaṃ mattikāmayaṃ , evaṃ ayaṃ catūhi mahābhūtehi nibbattoti āha ‘‘ catumahābhūtamayo ’’ ti .
Ajjhattikapathavīdhātūti sattasantānagatā pathavīdhātu .
Bāhirapathavīdhātun ti bahiddhā mahāpathaviṃ .
Upagacchatīti bāhirapathavikāyato tadekadesabhūtā pathavī āgantvā ajjhattikabhāvappattiyā sattabhāvena saṇṭhitā idāni ghaṭādigatapathavī viya tameva bāhirapathavikāyaṃ upeti upagacchati sabbaso tena nibbisesataṃ ekībhāvameva gacchati .
Āpādīsupi eseva nayoti ettha pajjunnena mahāsamuddato gahitaāpo viya vassodakabhāvena punapi mahāsamuddameva , sūriyarasmito gahitaṃ indaggisaṅkhātatejo viya puna sūriyarasmiṃ , mahāvāyukhandhato niggatamahāvāto viya tameva vāyukhandhaṃ upeti upagacchatīti diṭṭhigatikassa adhippāyo .
Manacchaṭṭhāni indriyāni ākāsaṃ pakkhandanti tesaṃ visayābhāvāti vadanti .
Visayigahaṇena hi visayāpi gahitā eva hontīti .
Guṇāguṇapadānīti guṇadosakoṭṭhāsā .
Sarīrameva padānīti adhippetaṃ sarīrena taṃtaṃkiriyāyaV1.201 pajjitabbato .
Dabbanti muyhantīti dattū , mūḷhapuggalā .
Tehi dattūhiP1.294 bālamanussehi .
‘‘ Paraloko atthī ’’ ti mati yesaṃ , te atthikā , tesaṃ vādoti atthikavādo , taṃ atthikavādaṃ .
KammaṃM1.227 paṭibāhati akiriyavādibhāvato .
Vipākaṃ paṭibāhati sabbena sabbaṃ āyatiṃ upapattiyā paṭikkhipanato .
Ubhayaṃ paṭibāhati sabbaso hetupaṭibāhaneneva phalassapi paṭikkhittattā .
Ubhayanti hi kammaṃ vipākañcāti ubhayaṃ .
So hi ‘‘ ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti , visujjhanti cā ’’ ti ( dī . ni .1.168; ma . ni .2.100,227; saṃ . ni .3.212) vadanto kammassa viya vipākassāpi saṃkilesavisuddhīnaṃ paccayattābhāvavacanato tadubhayaṃ paṭibāhati nāma .
Vipāko paṭibāhito hoti asati kamme vipākābhāvato .
Kammaṃ paṭibāhitaṃ hoti asati vipāke kammassa niratthakabhāvāpattito .
Atthatoti sarūpena .
Ubhayappaṭibāhakāti visuṃ visuṃ taṃtaṃdiṭṭhidīpakabhāvena pāḷiyaṃ āgatāpi paccekaṃ tividhadiṭṭhikā eva ubhayapaṭibāhakattā .
Ubhayappaṭibāhakāti hi hetuvacanaṃ .
‘‘ Ahetukavādā cevā ’’ tiādi paṭiññāvacanaṃ .
Yo hi vipākapaṭibāhanena natthikadiṭṭhiko ucchedavādī , so atthato kammapaṭibāhanena akiriyadiṭṭhiko , ubhayapaṭibāhanena ahetukadiṭṭhiko ca hoti .
Sesadvayepi eseva nayo .
Sajjhāyantīti taṃ diṭṭhidīpakaṃ ganthaṃ uggahetvā paṭhanti .
Vīmaṃsantīti tassa atthaṃ vicārenti .
‘‘ Tesan ’’ tiādi vīmaṃsanākāradassanaṃ .
Tasmiṃ ārammaṇeti yathāparikappitakammaphalābhāvādike ‘‘ karoto na karīyati pāpan ’’ ti ādinayappavattāya laddhiyā ārammaṇe .
Micchāsati santiṭṭhatīti ‘‘ karoto na karīyati pāpan ’’ tiādivasena anussavūpaladdhe atthe tadākāraparivitakkanehi saviggahe viya sarūpato cittassa paccupaṭṭhite cirakālaparicayena evametanti nijjhānakkhamabhāvūpagamanena nijjhānakkhantiyāP1.295 tathāgahite punappunaṃ tatheva āsevantassa bahulīkarontassa micchāvitakkena samādiyamānā micchāvāyāmūpatthambhitā ataṃsabhāvaṃ ‘‘ taṃsabhāvan ’’ ti gaṇhantī micchāsatīti laddhanāmā taṃladdhisahagatā taṇhā santiṭṭhati .
Cittaṃ ekaggaṃ hotīti yathāsakaṃ vitakkādipaccayalābhena tasmiṃ ārammaṇe avaṭṭhitatāya anekaggataṃ pahāya ekaggaṃ appitaṃ viya hoti .
Cittasīsena micchāsamādhi eva vutto .
Sopi hi paccayavisesehi laddhabhāvanābalo īdise ṭhāne samādhānapatirūpakiccakaroyeva , vāḷavijjhanādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ .
Javanāni javantīti anekakkhattuṃ tenākārena pubbabhāgiyesu javanavāresu pavattesuM1.228 sabbapacchime javanavāre satta javanāniV1.202 javanti .
Paṭhame javane satekicchā honti .
Tathā dutiyādīsūti dhammasabhāvadassanamattametaṃ , na pana tasmiṃ khaṇe tesaṃ tikicchā kenaci sakkā kātuṃ .
Tatthāti tesu tīsu micchādassanesu .
Koci ekaṃ dassanaṃ okkamatīti yassa ekasmiṃyeva abhiniveso āsevanā ca pavattā , so ekameva dassanaṃ okkamati .
Yassa pana dvīsu tīsupi vā abhiniveso āsevanā ca pavattā , so dve tīṇipi okkamati , etena yā pubbe ubhayapaṭibāhakatāmukhena dīpitā atthasiddhā sabbadiṭṭhikatā , sā pubbabhāgiyā .
Yā pana micchattaniyāmokkantibhūtā , sā yathāsakaṃ paccayasamudāgamasiddhito bhinnārammaṇānaṃ viya visesādhigamānaṃ ekajjhaṃ anuppattiyā asaṅkiṇṇā evāti dasseti .
‘‘ Ekasmiṃ okkantepī ’’ tiādinā tissannampi diṭṭhīnaṃ samānabalataṃ samānaphalatañca dasseti .
Tasmā tissopi cetā ekassa uppannā abbokiṇṇā eva , ekāya vipāke dinneP1.296 itarā anubalappadāyikāyo honti .
‘‘ Vaṭṭakhāṇu nāmesā ’’ ti idaṃ vacanaṃ neyyatthaṃ , na nītatthaṃ .
Tathā hi papañcasūdaniyaṃ ‘‘ kiṃ panesa ekasmiṃyeva attabhāve niyato hoti , udāhu aññasmiṃ pīti ?
Ekasmiṃyeva niyato , āsevanavasena pana bhavantarepi taṃ taṃ diṭṭhiṃ roceti yevā ’’ ti ( ma . ni . aṭṭha .3.129) vuttaṃ .
Akusalañhi nāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ , na kusalaṃ viya sabalaṃ mahābalaṃ .
Tasmā ‘‘ ekasmiṃyeva attabhāve niyato ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā sammattaniyāmo viya micchattaniyāmopi accantiko siyā , na ca accantiko .
Yadi evaṃ vaṭṭakhāṇujotanā kathanti āha ‘‘ āsevanavasena panā ’’ tiādi .
Tasmā yathā ‘‘ sakiṃ nimuggopi nimuggo eva bālo ’’ ti vuttaṃ , evaṃ vaṭṭakhāṇujotanā .
Yādise hi paccaye paṭicca ayaṃ taṃ taṃ dassanaṃ okkanto puna kadāci tappaṭipakkhe paccaye paṭicca tato sīsukkhipanamassa na hotīti na vattabbaṃ , tasmā ‘‘ yebhuyyena hi evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ nāma natthī ’’ ti vuttaṃ .
Tasmāti yasmā evaṃ saṃsārakhāṇubhāvassapi paccayo apaṇṇakajāto , tasmā .
Bhūtikāmoti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthānaṃ vasena attano guṇehi vaḍḍhikāmo .