Vipassanāñāṇakathāvaṇṇanā
234. Sesan ti
V1.235 ‘‘ evaṃ samāhite citte ’’ tiādīsu vattabbaṃ .Ñeyyaṃ jānātīti ñāṇaṃ , taṃ pana ñeyyaṃ paccakkhaṃ katvā passatīti dassanaṃ , ñāṇameva dassananti ñāṇadassanaṃ .
Tayidaṃ ñāṇadassanapadaṃ sāsane aññattha ñāṇavisese nirūḷhaṃ , taṃ sabbaṃ atthuddhāravasena dassento ‘‘ ñāṇadassananti maggañāṇampi vuccatī ’’ tiādimāha .
Yasmā vipassanāñāṇaṃ tebhūmakasaṅkhāre aniccādito jānāti , bhaṅgānupassanato paṭṭhāya paccakkhato ca te passati tasmā āha ‘‘ idha pana … pe … ñāṇadassananti vuttan ’’ ti .
Abhinīharatīti
P1.345 vuttanayena aṭṭhaṅgasamannāgate tasmiṃ citte vipassanākkamena jāte vipassanābhimukhaṃ peseti , tenāha ‘‘ vipassanā … pe … karotī ’’ ti .Tadabhimukhabhāvo eva hissa tanninnatādikaratā .
Vuttoyeva brahmajāle .
Odanakummāsehi upacīyatīti odanakummāsūpacayo .
Aniccadhammoti pabhaṅgutāya addhuvasabhāvo .
Duggandhavighātatthāyāti sarīre duggandhassa vigamāya .
Ucchādanadhammoti ucchādetabbatāsabhāvo .
Ucchādanena hi sarīre sedagūthapittasemhādidhātukkhobhagarubhāvaduggandhānaṃ apagamo hoti .
Mahāsambāhanaṃ mallādīnaṃ bāhuvaḍḍhanādiatthaṃ hotīti ‘‘ khuddakasambāhanenā ’’ ti vuttaṃ .
Parimaddanadhammoti parimadditabbatāsabhāvo .
Bhijjati ceva vikirati cāti aniccatāvasena bhijjati ca bhinnañca kiñci payojanaṃ asādhentaṃ vippakiṇṇañca hoti .
Rūpīti attano paccayabhūtena utuāhāralakkhaṇena rūpavāti ayamettha attho icchitoti āha ‘‘ chahi padehi samudayo kathito ’’ ti .
Saṃsagge hi ayamīkāro .
Saṇṭhānasampādanampi tathārūparūpuppādaneneva hotīti ucchādanaparimaddanapadehipi
M1.266 samudayo kathitoti vuttaṃ .Evaṃ navahi yathārahaṃ kāye samudayavayadhammānupassitā dassitā .
Nissitañca chaṭṭhavatthunissitattā vipassanāñāṇassa .
Paṭibaddhañca tena vinā appavattanato , kāyasaññitānaṃ rūpadhammānaṃ ārammaṇakaraṇato ca .
235. Suṭṭhu bhāti obhāsatīti subho , pabhāsampattiyāpi maṇino bhaddatāti āha ‘‘ subhoti sundaro ’’ ti .
Kuruvindajāti ādijātivisesopi maṇino ākaraparisuddhimūlako evāti āha ‘‘ parisuddhākarasamuṭṭhito ’’ ti dosanīharaṇavasena parikammanipphattīti āha ‘‘ suṭṭhu kataparikammo apanītapāsāṇasakkharo ’’ ti .
Chaviyā saṇhabhāvenassa acchatā , na saṅghātassāti āha ‘‘ acchoti tanucchavī ’’ ti , tenāha
P1.346 ‘‘ vippasanno ’’ ti .Dhovanavedhanādīhīti catūsu pāsāṇesu dhovanena ceva kāḷakādiapaharaṇatthāya suttena āvunanatthāya ca vijjhanena .
Tāpasaṇhakaraṇādīnaṃ
V1.236 saṅgaho ādi -saddena .Vaṇṇasampattin ti suttassa vaṇṇasampattiṃ .
Maṇi viya karajakāyo paccavekkhitabbato .
Āvutasuttaṃ viya vipassanāñāṇaṃ anupavisitvā ṭhitattā .
Cakkhumā puriso viya vipassanālābhī bhikkhu sammadeva dassanato .
Tadārammaṇānan ti rūpadhammārammaṇānaṃ .
Phassapañcamakacittacetasikaggahaṇena gahitadhammāpi vipassanācittuppādapariyāpannā evāti veditabbaṃ .
Evañhi tesaṃ vipassanāñāṇagatikattā ‘‘ āvutasuttaṃ viya vipassanāñāṇan ’’ ti vacanaṃ avirodhitaṃ hoti .
Kiṃ panete ñāṇassa āvi bhavanti , udāhu puggalassāti ?
Ñāṇassa .
Tassa pana āvibhāvattā puggalassa āvibhūtā nāma honti .
Ñāṇassāti ca paccavekkhaṇāñāṇassa .
Maggañāṇassa anantaraṃ , tasmā lokiyābhiññānaṃ parato chaṭṭhābhiññāya purato vattabbaṃ vipassanāñāṇaṃ .
Evaṃ santepīti yadipāyaṃ ñāṇānupubbī , evaṃ santepi .
Etassa antarāvāro natthīti pañcasu lokiyābhiññāsu kathitāsu ākaṅkheyyasuttādīsu ( ma . ni .1.65) viya chaṭṭhābhiññā kathetabbāti etassa anabhiññālakkhaṇassa vipassanāñāṇassa tāsaṃ antarāvāro na hoti .
Tasmā tattha avasarābhāvato idheva rūpāvacaracatutthajjhānānantarameva
M1.267 dassitaṃ vipassanāñāṇaṃ .Yasmā cāti ca -saddo samuccayattho , tena na kevalaṃ tadeva , atha kho idampi kāraṇaṃ vipassanāñāṇassa idheva dassaneti imamatthaṃ dīpeti .
Dibbena cakkhunā bheravampi rūpaṃ passatoti ettha ‘‘ iddhividhañāṇena bheravaṃ rūpaṃ nimminitvā cakkhunā passato ’’ tipi vattabbaṃ , evampi abhiññālābhino apariññātavatthukassa bhayaṃ santāso uppajjati .
Uccāvālikavāsi mahānāgattherassa viya .
Pāṭiyekkaṃ sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Yato
P1.347 yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ tiādi .( dha . pa .374);