Mahāsīlavaṇṇanā
21. Aṅgāni
V1.115 ārabbha pavattattā aṅgasahacaritaṃ satthaṃ ‘‘ aṅgan ’’ ti vuttaṃ .Nimittan ti etthāpi eseva nayo .
Keci pana ‘‘ aṅgan ti aṅgavikāran ’’ ti vadanti , paresaṃ aṅgavikāradassanenāpi lābhālābhādivijjāti .
Paṇḍurājāti dakkhiṇāmadhurādhipati .
‘‘ Mahantānan ’’ ti etena appakaṃ nimittaṃ , mahantaṃ nimittaṃ uppātoti dasseti .
Idaṃ nāma passatīti yo vasabhaṃ kuñjaraṃ pāsādaṃ pabbataṃ vā āruḷhaṃ supine attānaṃ passati , tassa idaṃ nāma phalaṃ hotīti .
Supinakan ti supinasatthaṃ .
Aṅgasampattivipattidassanamattena
P1.167 ādisanaṃ vuttaṃ ‘‘ aṅgan ’’ ti iminā ,‘‘ lakkhaṇan ’’ ti iminā pana mahānubhāvatānipphādakaaṅgalakkhaṇavisesadassanenāti ayametesaṃ visesoti .Ahateti nave .
Ito paṭṭhāyāti devarakkhasamanussādibhedena vividhavatthabhāge ito vā etto vā sañchinne idaṃ nāma bhogādi hotīti .
Dabbihomadīni
M1.130 homassupakaraṇādivisesehi phalavisesadassanavasena pavattāni .Aggihomaṃ vuttāvasesasādhanavasena pavattaṃ homaṃ .
Aṅgalaṭṭhin ti sarīraṃ .
Abbhino satthaṃ abbheyyaṃ , māsurakkhena kato gantho māsurakkho .
Bhūrivijjā sassabuddhikaraṇavijjāti sārasamāse .
Sapakkhaka … pe … catuppadānan ti piṅgalamakkhikādisapakkhaka gharagolikādiapakkhakadevamanussakoñcādidvipadakakaṇṭakajambukādicatuppadānaṃ .
23.‘‘ Asukadivase ’’ ti ‘‘ pakkhassa dutiye tatiye ’’ tiādi tithivasena vuttaṃ .
Asukanakkhattenāti rohiṇīādinakkhattayogavasena .
24. Ukkānaṃ patanan ti ukkobhāsānaṃ patanaṃ .
Vātasaṅghātesu hi vegena aññamaññaṃ saṅghaṭṭentesu dīpakobhāso viya obhāso uppajjitvā ākāsato patati , tatthāyaṃ ukkāpātavohāro .
Avisuddhatā abbhamahikādīhi .
25. Dhārānupavecchanaṃ vassanaṃ .
Hatthena adhippetaviññāpanaṃ hatthamuddā , taṃ pana aṅgulisaṅkocanena
P1.168 gaṇanāyeva .Pārasika milakkhakādayo viya navantavasena gaṇanā acchiddakagaṇanā .
Saṭuppādanādīti ādi -saddena vokalanabhāgahārādike saṅgaṇhāti .
Cintāvasenāti vatthuṃ anusandhiñca sayameva cirena cintetvā karaṇavasena cintākavi veditabbo , kiñci sutvā sutena assutaṃ anusandhetvā karaṇavasena sutakavi , kañci atthaṃ upadhāretvā tassa
V1.116 saṅkhipanavitthāraṇādivasena atthakavi , yaṃ kiñci parena kataṃ kabbaṃ nāṭakaṃ vā disvā taṃ sadisameva aññaṃ attano ṭhānuppattikapaṭibhānena karaṇavasena paṭibhānakavi veditabbo . 26. Pariggahabhāvena dārikāya gaṇhāpanaṃ āvāhanaṃ .
Tathā dāpanaṃ vivāhanaṃ .
Desantare diguṇatiguṇādigahaṇavasena bhaṇḍappayojanaṃ payogo .
Tattha vā aññattha vā yathākālaparicchedaṃ vaḍḍhigahaṇavasena payojanaṃ uddhāro .
‘‘ Bhaṇḍamūlarahitānaṃ vāṇijjaṃ katvā ettakenudayena saha mūlaṃ dethāti dhanadānaṃ payogo , tāvakālikadānaṃ uddhāro ’’ ti ca vadanti .
Tīhi kāraṇehīti ettha vātena , pāṇakehi vā gabbhe vinassante na purimakammunā okāso kato , tappaccayā kammaṃ vipaccati .
Sayameva
M1.131 pana kammunā okāse kate na ekantena vāto pāṇakā vā apekkhitabbāti kammassa visuṃ kāraṇabhāvo vuttoti daṭṭhabbaṃ .Nibbāpanīyan ti upasamakaraṃ .
Paṭikamman ti yathā te na khādanti , tathā paṭikaraṇaṃ .
Parivattanatthan ti āvudhādinā saha ukkhittahatthassa ukkhipanavasena parivattanatthaṃ .
Icchitatthassa devatāya kaṇṇe kathanavasena jappanaṃ kaṇṇajappanan ti .
Ādiccapāricariyāti
P1.169 karavīramālāhi pūjaṃ katvā sakaladivasaṃ ādiccābhimukhāvaṭṭhānena ādiccassa paricaraṇaṃ .‘‘ Siravhāyanan ’’ ti keci paṭhanti , tassatthomantaṃ parijappitvā sirasā icchitassa atthassa avhāyananti .
27. Samiddhikāleti āyācitassa atthassa siddhikāle .
Santipaṭissavakamman ti devatāyācanāya yā santi paṭikattabbā , tassā paṭiññāpaṭissavakammakaraṇaṃ , santiyā āyācanappayogoti attho .
Tasmin ti paṭissavaphalabhūte yathābhipatthitakammasmiṃ , yaṃ ‘‘ sace me idaṃ nāma samijjhissatī ’’ ti vuttaṃ .
Tassāti santipaṭissavassa , yo ‘‘ paṇidhī ’’ ti ca vutto .
Yathāpaṭissavañhi upahāre kate paṇidhi āyācanā katā niyyātitā hotīti .
Acchandikabhāvamattan ti itthiyā akāmakabhāvamattaṃ .
Liṅgan ti purisaliṅgaṃ .
Balikammakaraṇaṃ upaddavapaṭibāhanatthañceva vaḍḍhiāvahanatthañca .
Dosānan ti pittādidosānaṃ .
Ettha ca vamanan ti pacchaṭṭanaṃ adhippetaṃ .
Uddhaṃvirecanan ti vamanaṃ ‘‘ uddhaṃ dosānaṃ nīharaṇan ’’ ti vuttattā .
Tathā virecanan ti virecanameva .
Adhovirecanan ti pana suddhivatthikasāvatthiādi vatthikiriyāpi adhippetā ‘‘ adho dosānaṃ nīharaṇan ’’ ti vuttattā .
Sīsavirecanaṃ semhanīharaṇādi .
Paṭalānīti akkhipaṭalāni .
Salākavejjakamman ti akkhivejjakammaṃ , idaṃ vuttāvasesasālākiyasaṅgahaṇatthaṃ vuttanti daṭṭhabbanti .
Tappanādayopi hi sālākiyānevāti .
Mūlāni
P1.170 padhānāni rogūpasame samatthāni bhesajjāni mūlabhesajjāni , mūlānaṃ vā byādhīnaṃ bhesajjāni mūlabhesajjāni .Mūlānubandhavasena hi duvidho byādhi .
Mūlaroge ca tikicchite yebhuyyena itaraṃ vūpasamatīti .
‘‘ Kāyatikicchanaṃ
V1.117 dassetī ’’ ti idaṃ komārabhaccasallakattasālākiyādikaraṇavisesabhūtatantīnaṃ tattha tattha vuttattā pārisesavasena vuttaṃ , tasmā tadavasesāya tantiyāpi idha saṅgaho daṭṭhabbo .Sabbāni cetāni ājīvahetukāniyeva idhādhippetāni ‘‘ micchājīvena jīvikaṃ kappentī ’’ ti vuttattā
M1.132 .Yaṃ pana tattha tattha pāḷiyaṃ ‘‘ iti vā ’’ ti vuttaṃ , tattha itīti pakāratthe nipāto , vā -iti vikappanatthe .
Idaṃ vuttaṃ hoti iminā pakārena , ito aññe na vāti .
Tena yāni ito bāhirakapabbajitā sippāyatanavijjāṭṭhānādīni jīvikopāyabhūtāni ājīvapakatā upajīvanti , tesaṃ pariggaho katoti veditabbo .
Mahāsīlavaṇṇanā niṭṭhitā .