Issues
Sīlakkhandhavaggaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaṭīkā

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

487. Aniyyānikabhāvadassanatthan tiP1.510 yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto kusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhiV1.347 , tasmā tāni niyyānāvahatābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Tatiyaṃ pana takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Evametissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikampi dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Mahābhūte pariyesantoti aparisesaṃ nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto , tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti attho .
Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno vicaritvā .
Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ , yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ , yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi .
Mahantabhāvappakāsanatthan ti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ .
Idañca kāraṇan ti sabbesampi buddhānaṃ sāsane īdiso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsano hotīti idampi kāraṇaṃ dassento .
Katthāti nimitte bhummaṃ , tasmā katthāti kismiṃ ṭhāne kāraṇabhūte .
Kiṃ āgammāti kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā , tenāha ‘‘ kiṃ pattassā ’’ ti .
Teti mahābhūtā .
Appavattivasenāti anuppajjanavasena .
Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇādisamuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogāvinibbhoga- sabhāgavisabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākārato , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena .
488. DibbantiM1.392 ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti , kīḷanti , jotanti cāti devo , devaloko .
Taṃ yanti upagacchanti etenāti devayāniyo .
Vasaṃ vattentotiP1.511 ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ .
Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā yā devatā maggaphalalābhino tā tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ buddhavisayo panāyaṃ pañhoti cintetvā ‘‘ na jānāmā ’’ ti āhaṃsu , tenāha ‘‘ buddhavisaye ’’ tiādi .
Ajjhottharaṇaṃ nāmettha nippīḷananti āha ‘‘ punappunaṃ pucchatī ’’ ti .
Abhikkantatarāti rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarā .
Paṇītatarāti uḷāratarā , tenāha ‘‘ uttamatarā ’’ ti .
491-3.
Devayāniyasadiso iddhividhañāṇasseva adhippetattā .
‘‘ Devayāniyamaggoti vāV1.348 … pe … sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāman ’’ ti idaṃ pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca tattha tattha āgataruḷhivasena vuttaṃ .
494. Āgamanapubbabhāge nimittan ti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjananimittaṃ .
Pāturahosīti āvi bhavi .
Pākaṭo ahosīti pakāso ahosi .
497. Padesenāti ekadesena , upādinnakavasena , sattasantānapariyāpannenāti attho .
Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi .
Nippadesato anavasesato .
Pucchāmūḷhassāti pucchituṃ ajānantassa .
Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā .
Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ pucchāsabhāgena vissajjetabbato , na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ vissajjenti , atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti , tasmā pucchāya sikkhāpanaṃ buddhāciṇṇaṃ , tenāha ‘‘ pucchaṃ sikkhāpetvā ’’ tiādi .
498. Appatiṭṭhāti appaccayā , sabbaso samucchinnakāraṇāti attho .
Upādinnaṃ yevāti indriyabaddhameva .
Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena saṇṭhite rūpappabandhe dīghasamaññā taṃ upādāya tato appake rassasamaññā tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhenaP1.512 gayhati , tasmā āhaM1.393 ‘‘ dīghañca rassañcāti saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti .
Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusamaññā , taṃ upādāya tato mahati thūlasamaññā .
Idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati , tenāha ‘‘ imināpī ’’ tiādi .
Pi -saddena cettha ‘‘ saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinatīti vadanti .
Subhan ti sundaraṃ , iṭṭhanti attho .
Asubhan ti asundaraṃ , aniṭṭhanti vuttaṃ hoti .
Tenevāha ‘‘ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathitan ’’ ti .
Dīghaṃ rassaṃ , aṇuṃ thūlaṃ , subhāsubhanti tīsu ṭhānesu upādārūpasseva gahaṇaṃ , bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattā .
Nāman ti vedanādikkhandhacatukkaṃ tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato , nāmakaraṇato ca ‘‘ nāman ’’ ti vuccati .
Heṭṭhā ‘‘ dīghaṃ rassan ’’ tiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena ‘‘ rūpan ’’ ti gahitanti āha ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpañcā ’’ ti .
Dīghādīti ca ādi -saddena āpādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo .
Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva , atha kho bhūtarūpavatthukāpi .
Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati , tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpa ’’ micceva vuttaṃ .
Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissaV1.349 adhigamahetu .
‘‘ Uparujjhatī ’’ ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ , na khaṇanirodhanti āha ‘‘ asesametaṃ nappavattatī ’’ ti .
499. Viññātabban ti visiṭṭhena ñātabbaṃ , ñāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho , tenāha ‘‘ nibbānassetaṃ nāman ’’ ti .
Nidissatīti nidassanaṃ , cakkhuviññeyyaṃ .
Na nidassanaṃ anidassanaṃ , acakkhuviññeyyanti etamatthaṃ vadanti .
NidassanaṃP1.513 vā upamā , taṃ etassa natthīti anidassanaṃ .
Na hi nibbānassa niccassa ekassa accantasantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti .
Yaṃ ahutvā sambhoti , hutvā paṭiveti taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ , asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi , tato eva navabhāvāpagamasaṅkhāto jarantopi tassa natthīti āha ‘‘ uppādanto … pe … anantan ’’ ti .
‘‘ Titthassa nāman ’’ ti vatvā tattha nibbacanaṃ dassetuṃ ‘‘ papanti etthāti papan ’’ ti vuttaṃ .
Ettha hi papanti pānatitthaṃ .
Bha-kāro kato niruttinayena .
Visuddhaṭṭhena vā sabbatopabhaṃ , kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaranti atthoM1.394 .
Yena nibbānaṃ adhigataṃ , taṃ santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘ upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati appavattaṃ hotī ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ viññāṇassa nirodhenā ’’ ti yaṃ padaṃ vuttaṃ , tasmiṃ .
‘‘ Viññāṇan ’’ ti viññāṇaṃ uddharati vibhattabbattā etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ carimakaviññāṇanirodhena anuppādavasena nirujjhati anupādisesāya nibbānadhātuyā , tenāha ‘‘ vijjhātadīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yātī ’’ ti .
‘‘ Carimakaviññāṇan ’’ ti hi arahato cuticittaṃ adhippetaṃ .
‘‘ Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī ’’ tiādināpi saupādisesanibbānamukhena anupādisesanibbānameva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā , tenāha ‘‘ anuppādavasena uparujjhatī ’’ ti .
Sotāpattimaggañāṇenāti kattari , karaṇe vā karaṇavacanaṃ .
Nirodhenāti pana hetumhi .
Etthāti etasmiṃ nibbāne .
Sesamettha yaṃ atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .