Acelakassapavatthuvaṇṇanā
381. Yasmiṃ
V1.308M1.347P1.454 raṭṭhe taṃ nagaraṃ , tassa raṭṭhassapi yasmiṃ nagare tadā bhagavā vihāsi , tassa nagarassapi etadeva nāmaṃ , tasmā uruññāyan ti uruññājanapade uruññāsaṅkhāte nagareti attho .Ramaṇīyoti manoharabhūmibhāgatāya chāyūdakasampattiyā , janavivittatāya ca manoramo .
Nāman ti gottanāmaṃ .
Tapanaṃ santapanaṃ kāyassa khedanaṃ tapo , so etassa atthīti tapassī , taṃ tapassiṃ .
Yasmā tathābhūto tapaṃ nissito , tapo vā taṃ nissito , tasmā āha ‘‘ tapanissitakan ’’ ti .
Lūkhaṃ vā pharusaṃ sādhusammatācāravirahato napasādanīyaṃ ājīvati vattatīti lūkhājīvī , taṃ lūkhājīviṃ .
Muttācārādīti ādi -saddena parato pāḷiyaṃ ( dī . ni .1.397) āgatā hatthāpalekhanādayo saṅgahitā .
Uppaṇḍetīti uhasanavasena paribhāsati .
Upavadatīti avaññāpubbakaṃ apavadati , tenāha ‘‘ hīḷeti vambhetī ’’ ti .
Dhammassa ca anudhammaṃti ettha dhammo nāma hetu ‘‘ hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu ( vibha .720) viyāti āha ‘‘ kāraṇassa anukāraṇan ’’ ti .
Kāraṇan ti cettha tathāpavattassa saddassa attho adhippeto tassa pavattihetubhāvato .
Atthappayutto hi saddappayogo .
Anukāraṇanti ca so eva parehi tathā vuccamāno .
Parehīti
P1.455 ‘‘ ye te ’’ ti vuttasattehi parehi .Vuttakāraṇenāti yathā tehi vuttaṃ , tathā ce tumhehi na vuttaṃ , evaṃ sati tehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā tato paraṃ tassa anuvādo koci appamattakopi viññūhi garahitabbaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ nāgaccheyya , kimevaṃ nāgacchatīti yojanā .
‘‘ Idaṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādinā tamevatthaṃ saṅkhepato dasseti .
382. Idāni yaṃ vibhajjavādaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘ na me te vuttavādino ’’ ti saṅkhepato vatvā taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ idhāhaṃ kassapā ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ vibhāgena dassento ‘‘ idhekacco ’’ tiādimāha
V1.309 .Bhagavā
M1.348 hi niratthakaṃ anupasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito ’’ tiādinā ( saṃ . ni .3.1081; mahāva .13; paṭi . ma .2.30) garahati .Sātthakaṃ pana upasamasaṃvattanikaṃ ‘‘ āraññiko hoti , paṃsukūliko hotī ’’ tiādinā vaṇṇeti .
Appapuññatāyāti apuññatāya .
Tīṇi duccaritāni pūretvāti micchādiṭṭhibhāvato kammaphalaṃ paṭikkhipanto ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dī . ni .1.171; ma . ni .1.445;2.94,95,225;3.91,115; saṃ . ni .3.210; dha . sa .1221; vibha .938) micchādiṭṭhiṃ purakkhatvā tathā tathā tīṇi duccaritāni pūretvā .
Anesanavasenāti kohaññe ṭhatvā asantaguṇasambhāvanicchāya micchājīvavasena .
Ime dveti ‘‘ appapuñño puññavā ’’ ti ca vutte duccaritakārino dve puggale sandhāya .
‘‘ Ime
P1.456 dve sandhāyā ’’ ti ettha pana dutiyanaye ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte sucaritakārinoti ādinā yojetabbaṃ .Kammakiriyavādino hi ime dve puggalā .
Iti paṭhamadutiyanayesu vuttanayeneva tatiyacatutthanayesu yojanā veditabbā .
Bāhirakācārayutto titthiyācārayutto , na vimuttācāro .
Attānaṃ sukhetvāti adhammikena sukhena attānaṃ sukhetvā , tenāha ‘‘ duccaritāni pūretvā ’’ ti .
‘‘ Na dāni mayā sadiso atthī ’’ tiādinā tissannaṃ maññanānaṃ vasena duccaritapūraṇamāha .
Micchādiṭṭhivasenāti ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti evaṃ pavattamicchādiṭṭhivasena .
Paribbājikāyāti pabbajjaṃ upagatāya tāpasadārikāya .
Daharāyāti taruṇāya .
Mudukāyāti sukhumālāya .
Lomasāyāti tanutambalomatāya appalomāya .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Pātabyatan ti paribhuñjitabbaṃ , pātabyatan ti vā paribhuñjanakataṃ .
Āpajjantoti upagacchanto .
Paribhogattho hi ayaṃ pā -saddo , kattusādhano ca tabba -saddo , yathāruci paribhuñjantoti attho .
Kilesakāmopi hi assādiyamāno vatthukāmantogadhoyeva .
Idan ti yathāvuttaṃ atthappabhedaṃ vibhajjanaṃ .
Titthiyavasena āgataṃ aṭṭhakathāyaṃ tathā vibhattattā .
Sāsanepīti imasmiṃ sāsanepi .
Arahattaṃ
M1.349 vā attani asantaṃ ‘‘ atthī ’’ ti vippaṭijānitvā .Sāmantajappanaṃ , paccayapaṭisevanaṃ , iriyāpathanissitanti imāni tīṇi vā kuhanavatthūni .
Tādiso
P1.457 vāti dhutaṅga- ( mi . pa .4.2; visuddhi .1.22)V1.310 samādānavasena lūkhājīvī eva .Dullabhasukho bhavissāmi duggatīsu upapattiyāti adhippāyo .
383. Asukaṭṭhānatoti asukabhavato .
Āgatāti nibbattanavasena idhāgatā .
Idāni gantabbaṭṭhānan ti āyatiṃ nibbattanaṭṭhānaṃ .
Puna upapattin ti āyatiṃ anantarabhavato tatiyaṃ upapattiṃ , puna upapattīti punappunaṃ nibbatti .
Kena kāraṇenāti yathābhūtaṃ ajānanto hi icchādosavasena yaṃ kiñci garaheyya , ahaṃ pana yathābhūtaṃ jānanto sabbaṃ taṃ kena kāraṇena garahissāmi , taṃ kāraṇaṃ natthīti adhippāyo , tenāha ‘‘ garahitabbamevā ’’ tiādi .
Tamatthan ti garahitabbasseva garahaṇaṃ , pasaṃsitabbassa ca pasaṃsanaṃ .
Na koci ‘‘ na sādhū ’’ ti vadati diṭṭhadhammikassa , samparāyikassa ca atthassa sādhanavaseneva pavattiyā bhaddakattā .
Pañcavidhaṃ veran ti pāṇātipātādipañcavidhaṃ veraṃ .
Tañhi pañcavidhassa sīlassa paṭisattubhāvato , sattānaṃ verahetutāya ca ‘‘ veran ’’ ti vuccati .
Tato eva taṃ na koci ‘‘ sādhū ’’ ti vadati , tathā diṭṭhadhammikādiatthānaṃ asādhanato , sattānaṃ sādhubhāvassa ca dūsanato .
Na nirundhitabban ti rūpaggahaṇe na nivāretabbaṃ .
Dassanīyadassanattho hi cakkhupaṭilābhoti tesaṃ adhippāyo .
Yadaggena tesaṃ pañcadvāre asaṃvaro sādhu
P1.458 , tadaggena tattha saṃvaro na sādhūti āha ‘‘ puna yaṃ te ekaccanti pañcadvāre saṃvaran ’’ ti .Atha vā yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ sādhū ’’ ti te ‘‘ eke samaṇabrāhmaṇā ’’ ti vuttā titthiyā yaṃ attakilamathānuyogādiṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadanti , mayaṃ taṃ na ‘‘ sādhū ’’ ti vadāma .
Yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ na sādhū ’’ ti yaṃ pana te anavajjapaccayaparibhogaṃ , sunivatthasupārupanādisammāpaṭipattiñca ‘‘ na sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadāmāti evaṃ pettha attho veditabbo .
Evaṃ
M1.350 yaṃ paravādamūlakaṃ catukkaṃ dassitaṃ , tadeva puna sakavādamūlakaṃ katvā dassitanti pakāsento ‘‘ evan ’’ tiādimāha .Yañhi kiñci kenaci samānaṃ , tenapi taṃ samānameva , tathā asamānaṃ pīti .
Samānāsamānatan ti samānāsamānatāmattaṃ .
Anavasesato hi pahātabbānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ sakavāde dissati , na paravāde .
Tathā paripuṇṇameva ca upasampādetabbadhammānaṃ upasampādanaṃ sakavāde , na paravāde .
Tena vuttaṃ ‘‘ tyāhan ’’ tiādi .