Paṭhamasandiṭṭhikasāmaññaphalavaṇṇanā
183. Yathā te rucceyyāti idāni mayā pucchiyamāno attho yathā tava citte roceyya .
Gharadāsiyā kucchismiṃ jāto antojāto .
Dhanena kīto dhanakkīto .
Bandhaggāhagahito karamarānīto .
Sāman ti sayameva .
Dāsabyan ti dāsabhāvaṃ .
Koci dāsopi samāno alaso kammaṃ akaronto ‘‘ kammakāro ’’ ti na vuccatīti āha ‘‘ analaso kammakaraṇasīloyevā ’’ ti .
Paṭhamamevāti āsannataraṭṭhānūpasaṅkamanato pageva puretarameva .
Pacchāti sāmikassa nipajjāya pacchā .
Sayanato avuṭṭhiteti rattiyā vibhāyanavelāya seyyato avuṭṭhite .
Paccūsakālato paṭṭhāyāti atītāya
M1.231 rattiyā paccūsakālato paṭṭhāya .Yāva sāmino rattiṃ niddokkamanan ti aparāya padosavelāyaṃ yāva niddokkamanaṃ .
Kiṃ kāran ti kiṃ karaṇīyaṃ , kiṃkārabhāvato pucchitvā kātabbaveyyāvaccanti attho .
Devo viyāti ādhipaccaparivārādisampattisamannāgato padhānadevo viya .
So vatassāhan ti so vata assaṃ ahaṃ .
So rājā viya ahampi bhaveyyaṃ , kathaṃ puññāni kareyyaṃ , yadi puññāni uḷārāni kareyyanti yojanā .
‘‘ So vatassa ’ ssan ’’ ti pāṭhe so rājā assa ahaṃ assaṃ vata , yadi puññāni kareyyanti yojanā .
Tenāha ‘‘ ayamevattho ’’ ti .
Assan ti uttamapurisappayoge ahaṃ -saddo appayuttopi payutto eva hoti .
Yāvajīvaṃ na sakkhissāmi dātun ti yāvajīvaṃ dānatthāya ussāhaṃ karontopi yaṃ rājā ekaṃ divasaṃ deti
P1.300 , tato satabhāgampi dātuṃ na sakkhissāmi .Tasmā pabbajissāmīti pabbajjāyaṃ ussāhaṃ katvāti yojanā .
Kāyena
V1.205 saṃvutoti kāyena saṃvaritabbaṃ kāyadvārena pavattanakaṃ pāpadhammaṃ saṃvaritvā vihareyyāti ayamettha atthoti āha ‘‘ kāyena pihito hutvā ’’ tiādi .Ghāsacchādanena paramatāyāti ghāsacchādanapariyesane sallekhavasena paramatāya , ukkaṭṭhabhāve saṇṭhito ghāsacchādanameva vā paramaṃ parā koṭi etassa , na tato paraṃ kiñci āmisajātaṃ pariyesati paccāsisati cāti ghāsacchādanaparamo , tabbhāvo ghāsacchādanaparamatā , tassā ghāsacchādanaparamatāya .
Vivekaṭṭhakāyānan ti gaṇasaṅgaṇikato pavivitte ṭhitakāyānaṃ .
Nekkhammābhiratānan ti jhānābhiratānaṃ .
Tāya eva jhānābhiratiyā paramaṃ uttamaṃ vodānaṃ visuddhiṃ pattatāya paramavodānappattānaṃ .
Kilesūpadhiabhisaṅkhārūpadhīnaṃ accantavigamena nirupadhīnaṃ .
Visaṅkhāragatānan ti adhigatanibbānānaṃ .
Ettha ca paṭhamo viveko itarehi dvīhi vivekehi sahāpi pattabbo vināpi , tathā dutiyo .
Tatiyo pana itarehi dvīhi saheva pattabbo , na vināti daṭṭhabbaṃ .
Gaṇe janasamāgame sannipatanaṃ gaṇasaṅgaṇikā , taṃ pahāya eko viharati carati puggalavasena asahāyattā .
Citte kilesānaṃ sannipatanaṃ cittakilesasaṅgaṇikā , taṃ pahāya eko viharati kilesavasena asahāyattā .
Maggassa
M1.232 ekacittakkhaṇikattā , gotrabhuādīnañca ārammaṇamattattā na tesaṃ vasena sātisayā nibbutisukhasamphusanā , phalasamāpattinirodhasamāpattivasena sātisayāti āha ‘‘ phalasamāpattiṃ vā nirodhasamāpattiṃ vā pavisitvā ’’ ti .Phalapariyosāno hi nirodhoti .
184. Abhiharitvāti abhimukhībhāvena netvā .
‘‘ Ahaṃ cīvarādīhi payojanaṃ sādhessāmī ’’ ti vacanaseso .
Sappāyan ti
P1.301 sabbagelaññapaharaṇavasena upakārāvahaṃ .Bhāvinā anatthato paripālanavasena gopanā rakkhāgutti .
Paccuppannassa nisedhavasena āvaraṇagutti .