Issues
Select Version
Milindapañhapāḷi
Milindapañhapāḷi

1. Gadrabhavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Gadrabhavaggo

1. Gadrabhaṅgapañho

1.‘‘ BhanteV0.332 nāgasena ,‘ gadrabhassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , gadrabho nāma saṅkārakūṭepi catukkepi siṅghāṭakepi gāmadvārepi thusarāsimhipi yattha katthaci sayati , na sayanabahulo hoti , evamevaP0.366 kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena tiṇasanthārepi paṇṇasanthārepi kaṭṭhamañcakepi chamāyapi yattha katthaci cammakhaṇḍaṃ pattharitvā yattha katthaci sayitabbaṃ , na sayanabahulena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , gadrabhassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena ‘ kaliṅgarūpadhānā , bhikkhave , etarahi mama sāvakā viharanti appamattā ātāpino padhānasmin ’ ti .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatināpi –
‘‘‘ Pallaṅkena nisinnassa , jaṇṇukenābhivassati ;
Alaṃ phāsuvihārāya , pahitattassa bhikkhuno ’’’ ti .
Gadrabhaṅgapañho paṭhamo .

2. Kukkuṭaṅgapañho

2.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ kukkuṭassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , kukkuṭoM0.349 kālena samayena paṭisallīyati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kālena samayeneva cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā sarīraṃ paṭijaggitvā nahāyitvā cetiyaṃ vanditvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ dassanāya gantvā kālena samayena suññāgāraṃ pavisitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kukkuṭassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.333 caparaṃ , mahārāja , kukkuṭo kālena samayeneva vuṭṭhāti .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kālena samayeneva vuṭṭhahitvā cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā sarīraṃ paṭijaggitvā cetiyaṃ vanditvā punadeva suññāgāraṃ pavisitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kukkuṭassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , kukkuṭo pathaviṃ khaṇitvā khaṇitvā ajjhohāraṃ ajjhoharati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena paccavekkhitvā paccavekkhitvā ajjhohāraṃ ajjhoharitabbaṃ ‘ neva davāya na madāyaP0.367 na maṇḍanāya na vibhūsanāya , yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya , iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi , yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , kukkuṭassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ Kantāre puttamaṃsaṃva , akkhassabbhañjanaṃ yathā ;
Evaṃ āhari āhāraṃ , yāpanatthamamucchito ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , kukkuṭo sacakkhukopi rattiṃ andho hoti .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena anandheneva andhena viya bhavitabbaṃ , araññepi gocaragāme piṇḍāya carantenapi rajanīyesu rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammesu andhena badhirena mūgena viya bhavitabbaṃ , na nimittaṃ gahetabbaṃ , nānubyañjanaṃ gahetabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kukkuṭassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena mahākaccāyanena –
‘ Cakkhumāssa yathā andho , sotavā badhiro yathā ;
Paññavāssa [ jivhāvassa ( sī . pī .)] yathā mūgo , balavā dubbaloriva ;
Attaatthe [ atha atthe ( sī . pī .)] samuppanne , sayetha matasāyikan ’ ti .
‘‘ PunaM0.350 caparaṃ , mahārāja , kukkuṭo leḍḍudaṇḍalaguḷamuggarehi paripātiyantopi sakaṃ gehaṃ na vijahati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena cīvarakammaṃ karontenapi navakammaṃ karontenapi vattappaṭivattaṃ karontenapi uddisantenapi uddisāpentenapi yoniso manasikāro na vijahitabbo , sakaṃ kho panetaṃ , mahārāja , yogino gehaṃ , yadidaṃ yoniso manasikāroV0.334 .
Idaṃ , mahārāja , kukkuṭassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃP0.368 .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena ‘ ko ca , bhikkhave , bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo ?
Yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā ’ ti .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatināpi –
‘‘‘ Yathā sudanto mātaṅgo , sakaṃ soṇḍaṃ na maddati ;
Bhakkhābhakkhaṃ vijānāti , attano vuttikappanaṃ .
‘‘‘ Tatheva buddhaputtena , appamattena vā pana ;
Jinavacanaṃ na madditabbaṃ , manasikāravaruttaman ’’’ ti .
Kukkuṭaṅgapañho dutiyo .

3. Kalandakaṅgapañho

3.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ kalandakassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , kalandako paṭisattumhi opatante naṅguṭṭhaṃ papphoṭetvā mahantaṃ katvā teneva naṅguṭṭhalaguḷena paṭisattuṃ paṭibāhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kilesasattumhi opatante satipaṭṭhānalaguḷaṃ papphoṭetvā mahantaṃ katvā teneva satipaṭṭhānalaguḷena sabbakilesā paṭibāhitabbā .
Idaṃ , mahārāja , kalandakassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena cūḷapanthakena –
‘ Yadā kilesā opatanti , sāmaññaguṇadhaṃsanā ;
Satipaṭṭhānalaguḷena , hantabbā te punappunan ’’’ ti .
Kalandakaṅgapañho tatiyo .

4. Dīpiniyaṅgapañho

4.‘‘ BhanteV0.335M0.351 nāgasena ,‘ dīpiniyā ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , dīpinī sakiṃ yeva gabbhaṃ gaṇhāti , na punappunaṃ purisaṃ upeti ?
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena āyatiṃ paṭisandhiṃ uppattiṃ gabbhaseyyaṃ cutiṃ bhedaṃ khayaṃ vināsaṃ saṃsārabhayaṃ duggatiṃ visamaṃ sampīḷitaṃ disvā ‘ punabbhaveP0.369 nappaṭisandahissāmī ’ ti yoniso manasikāro karaṇīyo .
Idaṃ , mahārāja , dīpiniyā ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena suttanipāte dhaniyagopālakasutte –
‘‘‘ Usabhoriva chetva bandhanāni , nāgo pūtilataṃva dālayitvā ;
Nāhaṃ punupessaṃ gabbhaseyyaṃ , atha ce patthayasī pavassa devā ’’’ ti .
Dīpiniyaṅgapañho catuttho .

5. Dīpikaṅgapañho

5.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ dīpikassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , dīpiko araññe tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā pabbatagahanaṃ vā nissāya nilīyitvā mige gaṇhāti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena vivekaṃ sevitabbaṃ araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ vijanavātaṃ manussarāhaseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ ;
vivekaṃ sevamāno hi , mahārāja , yogī yogāvacaro nacirasseva chaḷabhiññāsu ca vasibhāvaṃ pāpuṇāti .
Idaṃ , mahārāja , dīpikassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therehi dhammasaṅgāhakehi –
‘‘‘ YathāpiV0.336M0.352 dīpiko nāma , nilīyitvā gaṇhate [ gaṇhatī ( sī . pī .)] mige ;
Tathevāyaṃ buddhaputto , yuttayogo vipassako ;
Araññaṃ pavisitvāna , gaṇhāti phalamuttaman ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , dīpiko yaṃ kiñci pasuṃ vadhitvā vāmena passena patitaṃ na bhakkheti .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena veḷudānena vā pattadānena vā pupphadānena vā phaladānena vā sinānadānena vā mattikādānena vā cuṇṇadānena vā dantakaṭṭhadānenaP0.370 vā mukhodakadānena vā cātukamyatāya vā muggasupyatāya [ muggasuppatāya ( sī . pī .)] vā pāribhaṭa [ pāribhaṭṭatāya ( sī . pī .)] yatāya vā jaṅghapesanīyena vā vejjakammena vā dūtakammena vā pahiṇagamanena vā piṇḍapaṭipiṇḍena vā dānānuppadānena vā vatthuvijjāya vā nakkhattavijjāya vā aṅgavijjāya [ nagavijjāya ( ka .)] vā aññataraññatarena vā buddhappaṭikuṭṭhena micchājīvena nipphāditaṃ bhojanaṃ na bhuñjitabbaṃ [ paribhuñjitabbaṃ ( sī . pī .)] vāmena passena patitaṃ pasuṃ viya dīpiko .
Idaṃ , mahārāja , dīpikassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Vacīviññattivipphārā , uppannaṃ madhupāyasaṃ ;
Sace bhutto bhaveyyāhaṃ , sājīvo garahito mama .
‘‘‘ Yadipi me antaguṇaṃ , nikkhamitvā bahī care ;
Neva bhindeyyamājīvaṃ , cajamānopi jīvitan ’’’ ti .
Dīpikaṅgapañho pañcamo .

6. Kummaṅgapañho

6.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ kummassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , kummo udakacaro udakeyeva vāsaṃ kappeti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbapāṇabhūtapuggalānaṃ hitānukampinā mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena sabbāvantaṃ lokaṃ pharitvā viharitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kummassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.337M0.353 caparaṃ , mahārāja , kummo udake uppilavanto sīsaṃ ukkhipitvā yadi koci passati , tattheva nimujjati gāḷhamogāhati ‘ mā maṃ te puna passeyyun ’ ti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kilesesu opatantesu ārammaṇasare nimujjitabbaṃ gāḷhamogāhitabbaṃ ‘ mā maṃ kilesā puna passeyyun ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , kummassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃP0.371 , mahārāja , kummo udakato nikkhamitvā kāyaṃ otāpeti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena nisajjaṭṭhānasayanacaṅkamato mānasaṃ nīharitvā sammappadhāne mānasaṃ otāpetabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kummassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , kummo pathaviṃ khaṇitvā vivitte vāsaṃ kappeti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena lābhasakkārasilokaṃ pajahitvā suññaṃ vivittaṃ kānanaṃ vanapatthaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ pavivittamogāhitvā vivitte yeva vāsaṃ upagantabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kummassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena upasenena vaṅgantaputtena –
‘‘‘ Vivittaṃ appanigghosaṃ , vāḷamiganisevitaṃ ;
Seve senāsanaṃ bhikkhu , paṭisallānakāraṇā ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , kummo cārikaṃ caramāno yadi kañci passati vā , saddaṃ suṇāti vā , soṇḍipañcamāni aṅgāni sake kapāle nidahitvā appossukko tuṇhībhūto tiṭṭhati kāyamanurakkhanto , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbattha rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammesu āpatantesu chasu dvāresu saṃvarakavāṭaṃ anugghāṭetvā mānasaṃ samodahitvā saṃvaraṃ katvā satena sampajānena vihātabbaṃ samaṇadhammaṃ anurakkhamānena .
Idaṃ , mahārāja , kummassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavare kummūpamasuttante –
‘‘‘ KummovaM0.354 aṅgāni sake kapāle , samodahaṃ bhikkhu manovitakke ;
AnissitoP0.372 aññamaheṭhayāno , parinibbutonūpavadeyya kañcī ’’’ ti .
Kummaṅgapañho chaṭṭho .

7. Vaṃsaṅgapañho

7.‘‘ BhanteV0.338 nāgasena ,‘ vaṃsassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , vaṃso yattha vāto , tattha anulometi , nāññatthamanudhāvati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena yaṃ buddhena bhagavatā bhāsitaṃ navaṅgaṃ satthu sāsanaṃ , taṃ anulomayitvā kappiye anavajje ṭhatvā samaṇadhammaṃ yeva pariyesitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , vaṃsassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ mahārāja therena rāhulena –
‘‘‘ Navaṅgaṃ buddhavacanaṃ , anulometvāna sabbadā ;
Kappiye anavajjasmiṃ , ṭhatvāpāyaṃ samuttarin ’’’ ti .
Vaṃsaṅgapañho sattamo .

8. Cāpaṅgapañho

8.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ cāpassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , cāpo sutacchito namito [ mito ( sī . pī . ka .)] yāvaggamūlaṃ samakameva anunamati nappaṭitthambhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena theranavamajjhimasamakesu anunamitabbaṃ nappaṭipharitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , cāpassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena vidhura [ puṇṇaka ] jātake –
‘‘‘ CāpovūnudaroM0.355 dhīro , vaṃso vāpi pakampaye [ cāpo vā nuna me dhīro , vaṃsova anulomayaṃ ( sī . pī . ka .)];
Paṭilomaṃ na vatteyya , sa rājavasatiṃ vase ’’’ ti .
Cāpaṅgapañho aṭṭhamo .

9. Vāyasaṅgapañho

9.‘‘ BhanteV0.339 nāgasena ,‘ vāyasassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , vāyaso āsaṅkitaparisaṅkito yattappayattoP0.373 carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena āsaṅkitaparisaṅkitena yattapayattena upaṭṭhitāya satiyā saṃvutehi indriyehi caritabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , vāyasassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , vāyaso yaṃ kiñci bhojanaṃ disvā ñātīhi saṃvibhajitvā bhuñjati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi , tathārūpehi lābhehi paṭivibhattabhoginā bhavitabbaṃ sīlavantehi sabrahmacārīhi .
Idaṃ , mahārāja , vāyasassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Sace me upanāmenti , yathāladdhaṃ tapassino ;
Sabbe saṃvibhajitvāna , tato bhuñjāmi bhojanan ’’’ ti .
Vāyasaṅgapañho navamo .

10. Makkaṭaṅgapañho

10.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ makkaṭassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , makkaṭo vāsamupagacchanto tathārūpe okāse mahatimahārukkhe pavivitte sabbaṭṭhakasākhe [ sabbatthakasākhe ( syā .), sabbaṭṭhasākhe ( ka .)] bhīruttāṇe vāsamupagacchati , evameva kho , mahārājaM0.356 , yoginā yogāvacarena lajjiṃ pesalaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ bahussutaṃ dhammadharaṃ vinayadharaṃ piyaṃ garubhāvanīyaṃ vattāraṃ vacanakkhamaṃ ovādakaṃ viññāpakaṃ sandassakaṃ samādapakaṃ samuttejakaṃ sampahaṃsakaṃ evarūpaṃ kalyāṇamittaṃ ācariyaṃ nissāya viharitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , makkaṭassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.340 caparaṃ , mahārāja , makkaṭo rukkhe yeva carati tiṭṭhati nisīdati , yadi niddaṃ okkamati , tattheva rattiṃ vāsamanubhavati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena pavanābhimukhena bhavitabbaṃ , pavane yeva ṭhānacaṅkamanisajjāsayanaṃP0.374 niddaṃ okkamitabbaṃ , tattheva satipaṭṭhānamanubhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , makkaṭassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Caṅkamantopi tiṭṭhanto , nisajjāsayanena vā ;
Pavane sobhate bhikkhu , pavanantaṃva vaṇṇitan ’’’ ti .
Makkaṭaṅgapañho dasamo .
Gadrabhavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Gadrabho ceva [ ghorassaro ca ( sī . syā . pī .)] kukkuṭo , kalando dīpini dīpiko ;
Kummo vaṃso ca cāpo ca , vāyaso atha makkaṭoti .