2. Nippapañcavaggo

1. Nippapañcapañho

1.‘‘ BhanteV0.245M0.255 nāgasena , bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘ nippapañcārāmā , bhikkhave , viharatha nippapañcaratino ’ ti , katamaṃ taṃ nippapañcan ’’ ti ?

‘‘ Sotāpattiphalaṃ , mahārāja , nippapañcaṃ , sakadāgāmiphalaṃ nippapañcaṃ , anāgāmiphalaṃ nippapañcaṃ , arahattaphalaṃ nippapañcan ’’ ti .

‘‘ Yadi , bhante nāgasena , sotāpattiphalaṃ nippapañcaṃ , sakadāgāmianāgāmiarahattaphalaṃ nippapañcaṃP0.263 , kissa pana ime bhikkhū uddisanti paripucchanti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ , navakammena palibujjhanti dānena ca pūjāya ca , nanu te jinappaṭikkhittaṃ kammaṃ karotī ’’ ti ?

‘‘ Ye te , mahārāja , bhikkhū uddisanti paripucchanti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ , navakammena palibujjhanti dānena ca pūjāya ca , sabbe te nippapañcassa pattiyā karonti .

Ye te , mahārāja , sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā , te ekacittakkhaṇena nippapaca honti .

Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā , te imehi payogehi nippapañcā honti .

‘‘ Yathā , mahārāja , eko puriso khette bījaṃ ropetvā attano yathābalavīriyena vinā pākāravatiyā dhaññaṃ uddhareyya , eko puriso khette bījaṃ ropetvā vanaṃ pavisitvā kaṭṭhañca sākhañca chinditvā vatipākāraṃ katvā dhaññaṃ uddhareyya .

Yā tattha tassa vatipākārapariyesanā , sā dhaññatthāya .

Evameva kho , mahārāja , ye te sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā , te ekacittakkhaṇena nippapañcā honti , vinā vatipākāraṃ puriso viya dhaññuddhāro .

Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā , te imehi payogehi nippapañcā honti , vatipākāraṃ katvā puriso viya dhaññuddhāro .

‘‘ YathāV0.246 vā pana , mahārāja , puriso mahatimahante ambarukkhamatthake phalapiṇḍi bhaveyya , atha tattha yo koci iddhimā āgantvā tassa phalaṃ hareyya , yo pana tattha aniddhimā , so kaṭṭhañca valliñca chinditvā nisseṇiṃ bandhitvā tāya taṃ rukkhaṃ abhiruhitvā phalaṃ hareyya .

Yā tatthaM0.256 tassa nisseṇipariyesanā , sā phalatthāya .

Evameva kho , mahārāja , ye te sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā , te ekacittakkhaṇena nippapañcā honti , iddhimā viya rukkhaphalaṃ haranto .

Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā , te iminā payogena saccāni abhisamenti , nisseṇiyā viya puriso rukkhaphalaṃ harantoP0.264 .

‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , eko puriso atthakaraṇiko ekako yeva sāmikaṃ upagantvā atthaṃ sādheti .

Eko dhanavā dhanavasena parisaṃ vaḍḍhetvā parisāya atthaṃ sādheti .

Yā tattha tassa parisapariyesanā , sā atthatthāya .

Evameva kho , mahārāja , ye te sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā , te ekacittakkhaṇena chasu abhiññāsu vasibhāvaṃ pāpuṇanti , puriso viya ekako atthasiddhiṃ karonto .

Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā , te imehi payogehi sāmaññatthamabhisādhenti , parisāya viya puriso atthasiddhiṃ karonto .

‘‘ Uddesopi , mahārāja , bahukāro , paripucchāpi bahukārā , navakammampi bahukāraṃ , dānampi bahukāraṃ , pūjāpi bahukārā tesu tesu karaṇīyesu .

Yathā , mahārāja , puriso rājūpasevī katāvī amaccabhaṭabaladovārikaanīkaṭṭhapārisajjajanehi , te tassa karaṇīye anuppatte sabbepi upakārā honti .

Evameva kho , mahārāja , uddesopi bahukāro , paripucchāpi bahukārā , navakammampi bahukāraṃ , dānampi bahukāraṃ , pūjāpi bahukārā tesu tesu karaṇīyesu .

Yadi , mahārāja , sabbepi abhijātiparisuddhā bhaveyyuṃ , anusāsanena [ anusāsakena ( sī . pī .)] karaṇīyaṃ na bhaveyya .

Yasmā ca kho , mahārāja , savanena karaṇīyaṃ hoti , thero , mahārāja , sāriputto aparimitamasaṅkheyyakappaṃ upādāya upacitakusalamūlo paññāya koṭiṃ gato , sopi vinā savanena nāsakkhi āsavakkhayaṃ pāpuṇituṃ .

Tasmā , mahārāja , bahukāraṃ savanaṃ , tathā uddesopi paripucchāpi .

Tasmā uddesaparipucchāpi nippapañcā saṅkhatā ’’ ti .

‘‘ Sunijjhāpito , bhante nāgasena , pañho , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .

Nippapañcapañho paṭhamo .

2. Khīṇāsavabhāvapañho

2.‘‘ BhanteV0.247M0.257 nāgasena , tumhe bhaṇatha ‘ yo gihī arahattaṃ patto , dve vāssa gatiyo bhavanti anaññā , tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā .

Na so divasoP0.265 sakkā atikkametun ’ ti .

Sace so , bhante nāgasena , tasmiṃ divase ācariyaṃ vā upajjhāyaṃ vā pattacīvaraṃ vā na labhetha , api nu kho so arahā sayaṃ vā pabbajeyya divasaṃ vā atikkameyya , añño koci arahā iddhimā āgantvā taṃ pabbājeyya vā parinibbāyeyya vā ’’ ti ?

‘‘ Na so , mahārāja , arahā sayaṃ pabbajeyya , sayaṃ pabbajanto theyyaṃ āpajjati , na ca divasaṃ atikkameyya , aññassa arahantassa āgamanaṃ bhaveyya vā na vā bhaveyya , tasmiṃ yeva divase parinibbāyeyyā ’’ ti .

‘‘ Tena hi , bhante nāgasena , arahattassa santabhāvo vijahito hoti , yena adhigatassa jīvitahāro bhavatī ’’ ti .

‘‘ Visamaṃ , mahārāja , gihiliṅgaṃ , visame liṅge liṅgadubbalatāya arahattaṃ patto gihī tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā .

Neso , mahārāja , doso arahattassa , gihiliṅgasseveso doso yadidaṃ liṅgadubbalatā .

‘‘ Yathā , mahārāja , bhojanaṃ sabbasattānaṃ āyupālakaṃ jīvitarakkhakaṃ visamakoṭṭhassa mandadubbalagahaṇikassa avipākena jīvitaṃ harati .

Neso , mahārāja , doso bhojanassa , koṭṭhasseveso doso yadidaṃ aggidubbalatā .

Evameva kho , mahārāja , visame liṅge liṅgadubbalatāya arahattaṃ patto gihī tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā .

Neso , mahārāja , doso arahattassa , gihiliṅgasseveso doso yadidaṃ liṅgadubbalatā .

‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , parittaṃ tiṇasalākaṃ upari garuke pāsāṇe ṭhapite dubbalatāya bhijjitvā patati .

Evameva kho , mahārāja , arahattaṃ patto gihī tena liṅgena arahattaṃ dhāretuṃ asakkonto tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā .

‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , puriso abalo dubbalo nihīnajacco parittapuñño mahatimahārajjaṃ labhitvā khaṇena paripatati paridhaṃsati osakkati , na sakkoti issariyaṃ dhāretuṃ , evameva kho , mahārāja , arahattaṃP0.266 patto gihī tena liṅgena arahattaṃM0.258 dhāretuṃ na sakkotiV0.248 , tena kāraṇena tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .

Khīṇāsavabhāvapañho dutiyo .

3. Khīṇāsavasatisammosapañho

3.‘‘ Bhante nāgasena , atthi arahato satisammoso ’’ ti ?

‘‘ Vigatasatisammosā kho , mahārāja , arahanto , natthi arahantānaṃ satisammoso ’’ ti .

‘‘ Āpajjeyya pana , bhante , arahā āpattin ’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārājā ’’ ti .

‘‘ Kismiṃ vatthusmin ’’ ti ?

‘‘ Kuṭikāre , mahārāja , sañcaritte , vikāle kālasaññāya , pavārite appavāritasaññāya , anatiritte atirittasaññāyā ’’ ti .

‘‘ Bhante nāgasena , tumhe bhaṇatha ‘ ye āpattiṃ āpajjanti , te dvīhi kāraṇehi āpajjanti anādariyena vā ajānanena vā ’ ti .

Api nu kho , bhante , arahato anādariyaṃ hoti , yaṃ arahā āpattiṃ āpajjatī ’’ ti ?

‘‘ Na hi , mahārājā ’’ ti .

‘‘ Yadi , bhante nāgasena , arahā āpattiṃ āpajjati , natthi ca arahato anādariyaṃ , tena hi atthi arahato satisammoso ’’ ti ?

‘‘ Natthi , mahārāja , arahato satisammoso , āpattiñca arahā āpajjatī ’’ ti .

‘‘ Tena hi , bhante , kāraṇena maṃ saññāpehi , kiṃ tattha kāraṇan ’’ ti ?

‘‘ Dveme , mahārāja , kilesā lokavajjaṃ paṇṇattivajjañcāti .

Katamaṃ , mahārāja , lokavajjaṃ ?

Dasa akusalakammapathā , idaṃ vuccati lokavajjaṃ .

Katamaṃ paṇṇattivajjaṃ ?

Yaṃ loke atthi samaṇānaṃ ananucchavikaṃ ananulomikaṃ , gihīnaṃ anavajjaṃ .

Tattha bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti ‘ yāvajīvaṃ anatikkamanīyan ’ ti .

Vikālabhojanaṃ , mahārāja , lokassa anavajjaṃ , taṃ jinasāsane vajjaṃ .

Bhūtagāmavikopanaṃ , mahārāja , lokassa anavajjaṃ , taṃ jinasāsane vajjaṃ .

Udake hassadhammaṃ , mahārāja , lokassa anavajjaṃ , taṃ jinasāsane vajjaṃ .

Iti evarūpāni evarūpāni , mahārājaM0.259 , jinasāsane vajjāni , idaṃ vuccati paṇṇattivajjaṃ .

‘‘ LokavajjaṃV0.249 abhabbo khīṇāsavo taṃ ajjhācarituṃ , yaṃ kilesaṃ paṇṇattivajjaṃ , taṃP0.267 ajānanto āpajjeyya .

Avisayo , mahārāja , ekaccassa arahato sabbaṃ jānituṃ , na hi tassa balaṃ atthi sabbaṃ jānituṃ .

Anaññātaṃ , mahārāja , arahato itthipurisānaṃ nāmampi gottampi , maggopi tassa mahiyā anaññāto ;

vimuttiṃ yeva , mahārāja , ekacco arahā jāneyya ;

chaḷabhiñño arahā sakavisayaṃ jāneyya ;

sabbaññū , mahārāja , tathāgatova sabbaṃ jānātī ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .

Khīṇāsavasatisammosapañho tatiyo .

4. Loke natthibhāvapañho

4.‘‘ Bhante nāgasena , dissanti loke buddhā , dissanti paccekabuddhā , dissanti tathāgatassa sāvakā , dissanti cakkavattirājāno , dissanti padesarājāno , dissanti devamanussā , dissanti sadhanā , dissanti adhanā , dissanti sugatā , dissanti duggatā , dissati purisassa itthiliṅgaṃ pātubhūtaṃ , dissati itthiyā purisaliṅgaṃ pātubhūtaṃ , dissati sukataṃ dukkataṃ kammaṃ , dissanti kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākūpabhogino sattā , atthi loke sattā aṇḍajā jalābujā saṃsedajā opapātikā , atthi sattā apadā dvipadā catuppadā bahuppadā , atthi loke yakkhā rakkhasā kumbhaṇḍā asurā dānavā gandhabbā petā pisācā , atthi kinnarā mahoragā nāgā supaṇṇā siddhā vijjādharā , atthi hatthī assā gāvo mahiṃsā [ mahisā ( sī . pī .)] oṭṭhā gadrabhā ajā eḷakā migā sūkarā sīhā byagghā dīpī acchā kokā taracchā soṇā siṅgālā , atthi bahuvidhā sakuṇā , atthi suvaṇṇaṃ rajataṃ muttā maṇi saṅkho silā pavāḷaṃ lohitaṅko masāragallaṃ veḷuriyo vajiraṃ phalikaṃ kāḷalohaṃ tambalohaṃ vaṭṭalohaṃ kaṃsalohaṃ , atthi khomaṃ koseyyaṃ kappāsikaṃ sāṇaṃ bhaṅgaṃ kambalaṃ , atthi sāli vīhi yavo kaṅgu kudrūso varako godhūmoM0.260 muggo , māso tilaṃ kulatthaṃ , atthi mūlagandho sāragandho pheggugandho tacagandho pattagandhoP0.268 pupphagandho phalagandho sabbagandho , atthi tiṇa latā gaccha rukkha osadhi vanappati nadī pabbata samudda macchakacchapā sabbaṃ loke atthi .

Yaṃ , bhante , loke natthi , taṃ me kathehī ’’ ti .

‘‘ Tīṇimāni , mahārāja , loke natthi .

Katamāni tīṇi ?

Sacetanā vā acetanā vā ajarāmarāV0.250 loke natthi , saṅkhārānaṃ niccatā natthi , paramatthena sattūpaladdhi natthi , imāni kho , mahārāja , tīṇi loke natthī ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .

Loke natthibhāvapañho catuttho .

5. Akammajādipañho

5.‘‘ Bhante nāgasena , dissanti loke kammanibbattā , dissanti hetunibbattā , dissanti utunibbattā , yaṃ loke akammajaṃ ahetujaṃ anutujaṃ , taṃ me kathehī ’’ ti .

‘‘ Dveme , mahārāja , lokasmiṃ akammajā ahetujā anutujā .

Katame dve ?

Ākāso , mahārāja , akammajo ahetujo anutujo ;

nibbānaṃ , mahārāja , akammajaṃ ahetujaṃ anutujaṃ .

Ime kho , mahārāja , dve akammajā ahetujā anutujā ’’ ti .

‘‘ Mā , bhante nāgasena , jinavacanaṃ makkhehi , mā ajānitvā pañhaṃ byākarohī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ kho , mahārāja , ahaṃ vadāmi , yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesi ‘ mā , bhante nāgasena , jinavacanaṃ makkhehi , mā ajānitvā pañhaṃ byākarohī ’’’ ti ?

‘‘ Bhante nāgasena , yuttamidaṃ tāva vattuṃ ‘ ākāso akammajo ahetujo anutujo ’ ti .

Anekasatehi pana , bhante nāgasena , kāraṇehi bhagavatā sāvakānaṃ nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhāto , atha ca pana tvaṃ evaṃ vadesi ‘ ahetujaṃ nibbānan ’’’ ti .

‘‘ Saccaṃ , mahārāja , bhagavatā anekasatehi kāraṇehi sāvakānaṃ nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhāto , na ca pana nibbānassa uppādāya hetu akkhāto ’’ ti .

‘‘ Ettha mayaṃ , bhante nāgasena , andhakārato andhakārataraṃP0.269 pavisāma , vanato vanataraṃ pavisāma , gahanato gahanataraṃ [ gahanantarato gahanantaraṃ ( ka .)] pavisāma , yatra hi nāmaM0.261 nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tassa pana dhammassa uppādāya hetu natthi .

Yadi , bhante nāgasena , nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tena hi nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo .

‘‘ Yathā pana , bhante nāgasena , puttassa pitā atthi , tena kāraṇena pitunopi pitā icchitabbo .

Yathā antevāsikassa ācariyo atthi , tena kāraṇena ācariyassapi ācariyo icchitabboV0.251 .

Yathā aṅkurassa bījaṃ atthi , tena kāraṇena bījassapi bījaṃ icchitabbaṃ .

Evameva kho , bhante nāgasena , yadi nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tena kāraṇena nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo .

‘‘ Yathā rukkhassa vā latāya vā agge sati tena kāraṇena majjhampi atthi , mūlampi atthi .

Evameva kho , bhante nāgasena , yadi nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tena kāraṇena nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo ’’’ ti .

‘‘ Anuppādanīyaṃ , mahārāja , nibbānaṃ , tasmā na nibbānassa uppādāya hetu akkhāto ’’ ti .

‘‘ Iṅgha , bhante nāgasena , kāraṇaṃ dassetvā kāraṇena maṃ saññāpehi , yathāhaṃ jāneyyaṃ nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , nibbānassa uppādāya hetu natthī ’’ ti .

‘‘ Tena hi , mahārāja , sakkaccaṃ sotaṃ odaha , sādhukaṃ suṇohi , vakkhāmi tattha kāraṇaṃ , sakkuṇeyya , mahārāja , puriso pākatikena balena ito himavantaṃ pabbatarājaṃ upagantun ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante ’’ ti .

‘‘ Sakkuṇeyya pana so , mahārāja , puriso pākatikena balena himavantaṃ pabbatarājaṃ idha āharitun ’’ ti ?

‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhātuṃ , na sakkā nibbānassa uppādāya hetu dassetuṃ .

‘‘ Sakkuṇeyya , mahārāja , puriso pākatikena balena mahāsamuddaṃ nāvāya uttaritvā pārimatīraṃ gantun ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante ’’ ti ?

‘‘ Sakkuṇeyya pana so , mahārājaP0.270 , puriso pākatikena balena mahāsamuddassa pārimatīraṃ idha āharitun ’’ ti ?

‘‘ Na hi bhante ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhātuṃ , na sakkā nibbānassa uppādāya hetu dassetuṃ .

Kiṃ kāraṇā ?

Asaṅkhatattā dhammassā ’’ ti .

‘‘ AsaṅkhataṃM0.262 , bhante nāgasena , nibbānan ’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārāja , asaṅkhataṃ nibbānaṃ na kehici kataṃ , nibbānaṃ , mahārāja , na vattabbaṃ uppannanti vā anuppannanti vā uppādanīyanti vā atītanti vā anāgatanti vā paccuppannanti vā cakkhuviññeyyanti vā sotaviññeyyanti vā ghānaviññeyyanti vā jivhāviññeyyanti vā kāyaviññeyyanti vā ’’ ti .

‘‘ Yadi , bhante nāgasena , nibbānaṃ na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīyaṃ na atītaṃ na anāgataṃ na paccuppannaṃV0.252 na cakkhuviññeyyaṃ na sotaviññeyyaṃ na ghānaviññeyyaṃ na jivhāviññeyyaṃ na kāyaviññeyyaṃ , tena hi , bhante nāgasena , tumhe natthidhammaṃ nibbānaṃ apadisatha ‘ natthi nibbānan ’ ti .

‘‘ Atthi , mahārāja , nibbānaṃ , manoviññeyyaṃ nibbānaṃ , visuddhena mānasena paṇītena ujukena anāvaraṇena nirāmisena sammāpaṭipanno ariyasāvako nibbānaṃ passatī ’’ ti .

‘‘ Kīdisaṃ pana taṃ , bhante , nibbānaṃ , yaṃ taṃ opammehi ādīpanīyaṃ kāraṇehi maṃ saññāpehi , yathā atthidhammaṃ opammehi ādīpanīyan ’’ ti .

‘‘ Atthi , mahārāja , vāto nāmā ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante ’’ ti .

‘‘ Iṅgha , mahārāja , vātaṃ dassehi vaṇṇato vā saṇṭhānato vā aṇuṃ vā thūlaṃ vā dīghaṃ vā rassaṃ vā ’’ ti .

‘‘ Na sakkā , bhante nāgasena , vāto upadassayituṃ , na so vāto hatthaggahaṇaṃ vā nimmaddanaṃ vā upeti , api ca atthi so vāto ’’ ti .

‘‘ Yadi , mahārāja , na sakkā vāto upadassayituṃ , tena hi natthi vāto ’’ ti ?

‘‘ Jānāmahaṃ , bhante nāgasena , vāto atthīti me hadaye anupaviṭṭhaṃ , naP0.271 cāhaṃ sakkomi vātaṃ upadassayitun ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , atthi nibbānaṃ , na ca sakkā nibbānaṃ upadassayituṃ vaṇṇena vā saṇṭhānena vā ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , sūpadassitaṃ opammaṃ , suniddiṭṭhaṃ kāraṇaṃ , evametaṃ tathā sampaṭicchāmi ‘ atthi nibbānan ’’’ ti .

Akammajādipañho pañcamo .

6. Kammajādipañho

6.‘‘ Bhante nāgasena , katame ettha kammajā , katame hetujā , katame utujā , katame na kammajā , na hetujā , na utujā ’’ ti ?

‘‘ Ye keci , mahārāja , sattā sacetanā , sabbe te kammajā ;

aggi ca sabbāni caM0.263 bījajātāni hetujāni ;

pathavī ca pabbatā ca udakañca vāto ca , sabbe te utujā ;

ākāso ca nibbānañca ime dve akammajā ahetujā anutujā .

Nibbānaṃ pana , mahārāja , na vattabbaṃ kammajanti vā hetujanti vā utujanti vā uppannanti vā anuppannanti vā uppādanīyanti vā atītanti vā anāgatanti vā paccuppannanti vā cakkhuviññeyyanti vā sotaviññeyyanti vā ghānaviññeyyanti vā jivhāviññeyyanti vā kāyaviññeyyanti vā , api ca , mahārāja , manoviññeyyaṃ nibbānaṃ , yaṃV0.253 so sammāpaṭipanno ariyasāvako visuddhena ñāṇena passatī ’’ ti .

‘‘ Ramaṇīyo , bhante nāgasena , pañho suvinicchito nissaṃsayo ekantagato , vimati uppacchinnā , tvaṃ gaṇivarapavaramāsajjā ’’ ti .

Kammajādipañho chaṭṭho .

7. Yakkhapañho

7.‘‘ Bhante nāgasena , atthi loke yakkhā nāmā ’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārāja , atthi loke yakkhā nāmā ’’ ti .

‘‘ Cavanti pana te , bhante , yakkhā tamhā yoniyā ’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārāja , cavanti te yakkhā tamhā yoniyā ’’ ti .

‘‘ Kissa pana , bhante nāgasena , tesaṃ matānaṃ yakkhānaṃ sarīraṃ na dissati , kuṇapagandhopiP0.272 na vāyatī ’’ ti ?

‘‘ Dissati , mahārāja , matānaṃ yakkhānaṃ sarīraṃ , kuṇapagandhopi tesaṃ vāyati , matānaṃ , mahārāja , yakkhānaṃ sarīraṃ kīṭavaṇṇena vā dissati , kimivaṇṇena vā dissati , kipillikavaṇṇena vā dissati , paṭaṅgavaṇṇena vā dissati , ahivaṇṇena vā dissati , vicchikavaṇṇena vā dissati , satapadivaṇṇena vā dissati , dijavaṇṇena vā dissati , migavaṇṇena vā dissatī ’’ ti .

‘‘ Ko hi , bhante nāgasena , añño idaṃ pañhaṃ puṭṭho visajjeyya aññatra tavādisena buddhimatā ’’ ti .

Yakkhapañho sattamo .

8. Anavasesasikkhāpadapañho

8.‘‘ Bhante nāgasena , ye te ahesuṃ tikicchakānaṃ pubbakā ācariyā seyyathidaṃ , nārado dhammantarī [ dhanvantarī (?)] aṅgiraso kapilo kaṇḍaraggi sāmoM0.264 atulo pubbakaccāyano , sabbepete ācariyā sakiṃ yeva roguppattiñca nidānañca sabhāvañca samuṭṭhānañca tikicchañca kiriyañca siddhāsiddhañca sabbaṃ taṃ [ santaṃ ( ka .)] niravasesaṃ jānitvā ‘ imasmiṃ kāye ettakā rogā uppajjissantī ’ ti ekappahārena kalāpaggāhaṃ karitvā suttaṃ bandhiṃsu , asabbaññuno ete sabbe , kissa pana tathāgato sabbaññū samāno anāgataṃ kiriyaṃ buddhañāṇena jānitvā ‘ ettake nāma vatthusmiṃ ettakaṃV0.254 nāma sikkhāpadaṃ paññapetabbaṃ bhavissatī ’ ti paricchinditvā anavasesato sikkhāpadaṃ na paññapesi , uppannuppanne vatthusmiṃ ayase pākaṭe dose vitthārike puthugate ujjhāyantesu manussesu tasmiṃ tasmiṃ kāle sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapesī ’’ ti ?

‘‘ Ñātametaṃ , mahārāja , tathāgatassa ‘ imasmiṃ samaye imesu manussesu sādhikaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ paññapetabbaṃ bhavissatī ’ ti , api ca tathāgatassa evaṃ ahosi ‘ sace kho ahaṃ sādhikaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ ekappahāraṃ paññapessāmi , mahājano santāsamāpajjissatiP0.273 ‘ bahukaṃ idha rakkhitabbaṃ , dukkaraṃ vata bho samaṇassa gotamassa sāsane pabbajitun ’ ti , pabbajitukāmāpi na pabbajissanti , vacanañca me na saddahissanti , asaddahantā te manussā apāyagāmino bhavissanna-ti uppannuppanne vatthusmiṃ dhammadesanāya viññāpetvā pākaṭe dose sikkhāpadaṃ paññapessāmī ’’’ ti .

‘‘ Acchariyaṃ , bhante nāgasena , buddhānaṃ , abbhutaṃ , bhante nāgasena , buddhānaṃ , yāva mahantaṃ tathāgatassa sabbaññutañāṇaṃ , evametaṃ , bhante nāgasena , suniddiṭṭho eso attho tathāgatena ,‘ bahukaṃ idha sikkhitabban ’ ti sutvā sattānaṃ santāso uppajjeyya , ekopi jinasāsane na pabbajeyya , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .

Anavasesasikkhāpadapañho aṭṭhamo .

9. Sūriyatapanapañho

9.‘‘ Bhante nāgasena , ayaṃ sūriyo sabbakālaṃ kaṭhinaṃ tapati , udāhu kiñcikālaṃ mandaṃ tapatī ’’ ti ?

‘‘ Sabbakālaṃ , mahārāja , sūriyo kaṭhinaṃ tapatiM0.265 , na kiñcikālaṃ mandaṃ tapatī ’’ ti .

‘‘ Yadi , bhante nāgasena , sūriyo sabbakālaṃ kaṭhinaṃ tapati , kissa pana appekadā sūriyo kaṭhinaṃ tapati , appekadā mandaṃ tapatī ’’ ti ?

‘‘ Cattārome , mahārāja , sūriyassa rogā , yesaṃ aññatarena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati .

Katame cattāro ?

Abbhaṃ , mahārāja , sūriyassa rogo , tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati .

Mahikā , mahārāja , sūriyassa rogo , tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati .

Megho , mahārāja , sūriyassa rogo , tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati .

Rāhu , mahārāja , sūriyassa rogo , tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati .

Ime kho , mahārāja , cattāro sūriyassa rogā , yesaṃ aññatarena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapatī ’’ ti .

‘‘ Acchariyaṃ , bhanteV0.255 nāgasena , abbhutaṃ , bhanteP0.274 nāgasena , sūriyassapi tāva tejosampannassa rogo uppajjissati , kimaṅgaṃ pana aññesaṃ sattānaṃ , natthi , bhante , esā vibhatti aññassa aññatra tavādisena buddhimatā ’’ ti .

Sūriyatapanapañho navamo .

10. Kaṭhinatapanapañho

10.‘‘ Bhante nāgasena , kissa hemante sūriyo kaṭhinaṃ tapati , no tathā gimhe ’’ ti ?

‘‘ Gimhe , mahārāja , anupahataṃ hoti rajojallaṃ , vātakkhubhitā reṇū gaganānugatā honti , ākāsepi abbhā subahalā honti , mahāvāto ca adhimattaṃ vāyati , te sabbe nānākulā samāyutā sūriyaraṃsiyo pidahanti , tena gimhe sūriyo mandaṃ tapati .

‘‘ Hemante pana , mahārāja , heṭṭhā pathavī nibbutā hoti , upari mahāmegho upaṭṭhito hoti , upasantaṃ hoti rajojallaṃ , reṇu ca santasantaṃ gagane carati , vigatavalāhako ca hoti ākāso , vātoM0.266 ca mandamandaṃ vāyati , etesaṃ uparatiyā visuddhā [ visadā ( sī . pī .)] honti sūriyaraṃsiyo , upaghātavimuttassa sūriyassa tāpo ati viya tapati .

Idamettha , mahārāja , kāraṇaṃ , yena kāraṇena sūriyo hemante kaṭhinaṃ tapati , no tathā gimhe ’’ ti .

‘‘ Sabbītimutto , bhante , sūriyo kaṭhinaṃ tapati , meghādisahagato kaṭhinaṃ na tapatī ’’ ti .

Kaṭhinatapanapañho dasamo .

Nippapañcavaggo dutiyo .

Imasmiṃ vagge dasa pañhā .

Issues

Select Version

Milindapañhapāḷi

Milindapañhapāḷi