8. Akusalacchedanapañho
8.‘‘ Bhante
V0.137 nāgasena , tathāgato sabbaṃ akusalaṃ jhāpetvā sabbaññutaṃ patto , udāhu sāvasese akusale sabbaññutaṃ patto ’’ ti ?‘‘ Sabbaṃ , mahārāja , akusalaṃ jhāpetvā bhagavā sabbaññutaṃ patto , natthi bhagavato sesekaṃ akusalan ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana , bhante , dukkhā vedanā tathāgatassa kāye uppannapubbā ’’ ti ?
‘‘ Āma , mahārāja , rājagahe bhagavato pādo sakalikāya [ sakkhalikāya ( syā . ka .)] khato , lohitapakkhandikābādho uppanno , kāye abhisanne jīvakena vireko kārito , vātābādhe uppanne upaṭṭhākena therena uṇhodakaṃ pariyiṭṭhan ’’ ti .
‘‘ Yadi
M0.137 , bhante nāgasena , tathāgato sabbaṃ akusalaṃ jhāpetvā sabbaññutaṃ patto , tena hi bhagavato pādo sakalikāya khato , lohitapakkhandikā ca ābādho uppannoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā .Yadi tathāgatassa pādo sakalikāya khato , lohitapakkhandikā ca ābādho uppanno , tena hi tathāgato sabbaṃ akusalaṃ jhāpetvā sabbaññutaṃ pattoti tampi vacanaṃ micchā .
Natthi , bhante , vinā kammena vedayitaṃ , sabbaṃ taṃ vedayitaṃ kammamūlakaṃ , taṃ kammeneva vedayati , ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto , so tayā nibbāhitabbo ’’ ti [ nibbāyitabboti ( ka .)].
‘‘ Na hi , mahārāja , sabbaṃ taṃ vedayitaṃ kammamūlakaṃ .
Aṭṭhahi , mahārāja , kāraṇehi vedayitāni uppajjanti , yehi kāraṇehi puthū sattā vedanā vediyanti .
Katamehi aṭṭhahi ?
Vātasamuṭṭhānānipi kho , mahārāja , idhekaccāni vedayitāni
P0.135 uppajjanti , pittasamuṭṭhānānipi kho , mahārāja … pe … semhasamuṭṭhānānipi kho , mahārāja … pe … sannipātikānipi kho , mahārāja … pe … utupariṇāmajānipi kho , mahārāja … pe … visamaparihārajānipi kho , mahārāja … pe … opakkamikānipi kho , mahārāja … pe … kammavipākajānipi kho , mahārāja , idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .Imehi kho , mahārāja , aṭṭhahi kāraṇehi puthū sattā vedanā vedayanti .
Tattha ye te puggalā ‘ satte kammaṃ vibādhatī ’ ti vadeyyuṃ , te ime puggalā sattakāraṇaṃ paṭibāhanti .
Tesaṃ taṃ vacanaṃ micchā ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , yañca vātikaṃ yañca pittikaṃ yañca semhikaṃ yañca sannipātikaṃ yañca utupariṇāmajaṃ yañca visamaparihārajaṃ
V0.138 yañca opakkamikaṃ , sabbete kammasamuṭṭhānā yeva , kammeneva te sabbe sambhavantī ’’ ti .‘‘ Yadi , mahārāja , tepi sabbe kammasamuṭṭhānāva ābādhā bhaveyyuṃ , na tesaṃ koṭṭhāsato lakkhaṇāni bhaveyyuṃ .
Vāto kho , mahārāja , kuppamāno dasavidhena kuppati sītena uṇhena jighacchāya vipāsāya atibhuttena ṭhānena padhānena ādhāvanena upakkamena kammavipākena .
Tatra ye te nava vidhā , na te atīte , na anāgate , vattamānake bhave uppajjanti , tasmā na vattabbā ‘ kammasambhavā sabbā vedanā ’ ti .
Pittaṃ , mahārāja , kuppamānaṃ tividhena kuppati sītena uṇhena visamabhojanena .
Semhaṃ , mahārāja , kuppamānaṃ tividhena kuppati sītena uṇhena annapānena .
Yo
M0.138 ca , mahārāja , vāto yañca pittaṃ yañca semhaṃ , tehi tehi kopehi kuppitvā missī hutvā sakaṃ sakaṃ vedanaṃ ākaḍḍhati .Utupariṇāmajā , mahārāja , vedanā utupariyāmena uppajjati .
Visamaparihārajā vedanā visamaparihārena uppajjati .
Opakkamikā , mahārāja , vedanā atthi kiriyā , atthi kammavipākā , kammavipākajā vedanā pubbe katena kammena uppajjati .
Iti kho , mahārāja , appaṃ kammavipākajaṃ , bahutaraṃ avasesaṃ .
Tattha bālā ‘ sabbaṃ
P0.136 kammavipākajaṃ yevā ’ ti atidhāvanti .Taṃ kammaṃ na sakkā vinā buddhañāṇena vavatthānaṃ kātuṃ .
‘‘ Yaṃ pana , mahārāja , bhagavato pādo sakalikāya khato , taṃ vedayitaṃ neva vātasamuṭṭhānaṃ , na pittasamuṭṭhānaṃ , na semhasamuṭṭhānaṃ , na sannipātikaṃ , na utupariṇāmajaṃ , na visamaparihārajaṃ , na kammavipākajaṃ , opakkamikaṃ yeva .
Devadatto hi , mahārāja , bahūni jātisatasahassāni tathāgate āghātaṃ bandhi , so tena āghātena mahatiṃ garuṃ silaṃ gahetvā ‘ matthake pātessāmī ’ ti muñci , athaññe dve selā āgantvā taṃ silaṃ tathāgataṃ asampattaṃ yeva sampaṭicchiṃsu , tāsaṃ pahārena papaṭikā bhijjitvā bhagavato pāde patitvā ruhiraṃ [ nipatitvā rudhiraṃ ( syā .)] uppādesi , kammavipākato vā , mahārāja , bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā , tatuddhaṃ natthaññā vedanā .
‘‘ Yathā , mahārāja , khettaduṭṭhatāya vā bījaṃ na sambhavati bījaduṭṭhatāya vā .
Evameva kho , mahārāja , kammavipākato vā bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā , tatuddhaṃ natthaññā vedanā .
‘‘ Yathā
V0.139 vā pana , mahārāja , koṭṭhaduṭṭhatāya vā bhojanaṃ visamaṃ pariṇamati āhāraduṭṭhatāya vā , evameva kho , mahārāja , kammavipākato vā bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā , tatuddhaṃ natthaññā vedanā .Api ca , mahārāja , natthi bhagavato kammavipākajā vedanā , natthi visamaparihārajā vedanā , avasesehi samuṭṭhānehi bhagavato vedanā uppajjati , tāya ca pana vedanāya na sakkā bhagavantaṃ jīvitā voropetuṃ .
‘‘ Nipatanti
M0.139 , mahārāja , imasmiṃ cātumahābhūtike [ cātummahābhūtike ( sī .)] kāye iṭṭhāniṭṭhā subhāsubhavedanā .Idha , mahārāja , ākāse khitto leḍḍu mahāpathaviyā nipatati , api nu kho so , mahārāja , leḍḍu pubbe katena mahāpathaviyā nipatī ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , natthi so , bhante , hetu mahāpathaviyā , yena hetunā mahāpathavī kusalākusalavipākaṃ paṭisaṃvedeyya , paccuppannena
P0.137 , bhante , akammakena hetunā so leḍḍu mahāpathaviyaṃ nipatati .Yathā , mahārāja , mahāpathavī , evaṃ tathāgato daṭṭhabbo .
Yathā leḍḍu pubbe akatena mahāpathaviyaṃ nipatati , evameva kho , mahārāja , tathāgatassa pubbe akatena sā sakalikāpāde nipatitā .
‘‘ Idha pana , mahārāja , manussā mahāpathaviṃ bhindanti ca khaṇanti ca , api nu kho , mahārāja , te manussā pubbe katena mahāpathaviṃ bhindanti ca khaṇanti cā ’’ ti ?
‘‘ Na hi bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , yā sā sakalikā bhagavato pāde nipatitā , na sā sakalikā pubbe katena bhagavato pāde nipatitā .
Yopi , mahārāja , bhagavato lohitapakkhandikābādho uppanno , sopi ābādho na pubbe katena uppanno , sannipātikeneva uppanno , ye keci , mahārāja , bhagavato kāyikā ābādhā uppannā , na te kammābhinibbattā , channaṃ etesaṃ samuṭṭhānānaṃ aññatarato nibbattā .
‘‘ Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavaralañchake moḷiyasīvake [ moliyasivake ( syā . ka .) saṃ . ni .4.269 passitabbaṃ ] veyyākaraṇe –
‘‘‘ Pittasamuṭṭhānānipi kho , sīvaka , idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .
Sāmampi kho etaṃ , sīvaka , veditabbaṃ , yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .
Lokassapi kho etaṃ , sīvaka , saccasammataṃ , yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .
Tatra , sīvaka , ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘ yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbe katahetū ’’ ti
V0.140 .Yañca sāmaṃ ñātaṃ , tañca atidhāvanti , yañca loke saccasammataṃ , tañca atidhāvanti .
Tasmā tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ micchāti vadāmi .
‘‘‘ Semhasamuṭṭhānānipi
M0.140 kho , sīvaka , idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .Vātasamuṭṭhānānipi kho , sīvaka … pe … sannipātikānipi kho , sīvaka … pe … utupariṇāmajānipi kho , sīvaka … pe … visamaparihārajānipi kho
P0.138 , sīvaka … pe … opakkamikānipi kho , sīvaka … pe … kammavipākajānipi kho , sīvaka , idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .Sāmampi kho etaṃ , sīvaka , veditabbaṃ , yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .
Lokassapi kho etaṃ , sīvaka , saccasammataṃ , yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti .
Tatra , sīvaka , ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘ yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , sabbaṃ taṃ pubbe katahetū ’’ ti .
Yañca sāmaṃ ñātaṃ , tañca atidhāvanti , yañca loke saccasammataṃ , tañca atidhāvanti .
Tasmā tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ micchāti vadāmī ’’’ ti .
‘‘ Itipi , mahārāja , na sabbā vedanā kammavipākajā , sabbaṃ , mahārāja , akusalaṃ jhāpetvā bhagavā sabbaññutaṃ pattoti evametaṃ dhārehī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Akusalacchedanapañho aṭṭhamo .