5. Vāyāmakaraṇapañho
5. Rājā
V0.69 āha ‘‘ bhante nāgasena , tumhe bhaṇatha ‘ kinti imaṃ dukkhaṃ nirujjheyya , aññañca dukkhaṃ nuppajjeyyā ’ tiP0.66 .Etadatthā , mahārāja , amhākaṃ pabbajjā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ paṭikacceva vāyamitena , nanu sampatte kāle vāyamitabban ’’ ti ?
Thero āha ‘‘ sampatte kāle , mahārāja , vāyāmo akiccakaro bhavati , paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavatī ’’ ti .
‘‘ Opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , yadā tvaṃ pipāsito bhaveyyāsi , tadā tvaṃ udapānaṃ khaṇāpeyyāsi , taḷākaṃ khaṇāpeyyāsi ‘ pānīyaṃ pivissāmī ’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sampatte kāle
M0.68 vāyāmo akiccakaro bhavati , paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavatī ’’ ti .‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , yadā tvaṃ bubhukkhito bhaveyyāsi , tadā tvaṃ khettaṃ kasāpeyyāsi , sāliṃ ropāpeyyāsi , dhaññaṃ atiharāpeyyāsi ‘ bhattaṃ bhuñjissāmī ’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sampatte kāle vāyāmo akiccakaro bhavati , paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavatīti .
‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , yadā te saṅgāmo paccupaṭṭhito bhaveyya , tadā tvaṃ parikhaṃ khaṇāpeyyāsi , pākāraṃ kārāpeyyāsi , gopuraṃ kārāpeyyāsi , aṭṭālakaṃ kārāpeyyāsi , dhaññaṃ atiharāpeyyāsi , tadā tvaṃ hatthismiṃ sikkheyyāsi , assasmiṃ sikkheyyāsi , rathasmiṃ sikkheyyāsi , dhanusmiṃ sikkheyyāsi , tharusmiṃ sikkheyyāsī ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sampatte kāle vāyāmo akiccakaro bhavati , paṭikacceva vāyāmo kiccakaro bhavati .
Bhāsitampetaṃ mahārāja bhagavatā –
‘‘‘ Paṭikacceva taṃ kayirā , yaṃ jaññā hitamattano ;
Na sākaṭikacintāya , mantā dhīro parakkame .
‘‘‘ Yathā
V0.70 sākaṭiko maṭṭhaṃ [ nāma ( sī . pī . ka .) saṃ . ni .1.103], samaṃ hitvā mahāpathaṃ ;Visamaṃ maggamāruyha , akkhacchinnova jhāyati .
‘‘‘ Evaṃ
P0.67 dhammā apakkamma , adhammamanuvattiya ;Mando maccu mukhaṃ patto , akkhacchinnova jhāyatī ’’’ ti [ socatīti ( sabbattha )].
‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .
Vāyāmakaraṇapañho pañcamo .