4. Pubbapetādisapañho
4.‘‘ Bhante nāgasena , ime dāyakā dānaṃ datvā pubbapetānaṃ ādisanti [ uddisanti ( ka . sī .)]‘ idaṃ tesaṃ pāpuṇātū ’ ti , api nu te kiñci tatonidānaṃ vipākaṃ paṭilabhantī ’’ ti ?
‘‘ Keci , mahārāja , paṭilabhanti , keci nappaṭilabhantī ’’ ti .
‘‘ Ke , bhante , paṭilabhanti , ke nappaṭilabhantī ’’ ti ?
‘‘ Nirayūpapannā , mahārāja , nappaṭilabhanti , saggagatā nappaṭilabhanti , tiracchānayonigatā nappaṭilabhanti , catunnaṃ petānaṃ tayo petā nappaṭilabhanti vantāsikā khuppipāsino nijjhāmataṇhikā , labhanti petā paradattūpajīvino , tepi saramānā yeva labhantī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhante nāgasena , dāyakānaṃ dānaṃ visositaṃ [ visotaṃ ( sī . pī .)] hoti aphalaṃ , yesaṃ uddissa kataṃ yadi te nappaṭilabhantī ’’ ti ?
‘‘ Na hi taṃ , mahārāja , dānaṃ aphalaṃ hoti avipākaṃ , dāyakā
V0.272 yeva tassa phalaṃ anubhavantī ’’ ti .‘‘ Tena hi , bhante nāgasena , kāraṇena maṃ saññāpehī ’’ ti .
‘‘ Idha , mahārāja , keci manussā macchamaṃsasurābhattakhajjakāni paṭiyādetvā ñātikulaṃ gacchanti , yadi te ñātakā taṃ upāyanaṃ na sampaṭiccheyyuṃ , api nu taṃ upāyanaṃ visositaṃ gaccheyya vinasseyya vā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , sāmikānaṃ yeva taṃ hotī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavanti .
Yathā pana
P0.295 , mahārāja , puriso gabbhaṃ paviṭṭho asati purato nikkhamanamukhe kena nikkhameyyā ’’ ti .‘‘ Paviṭṭheneva bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavantī ’’ ti .
‘‘ Hotu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmi , dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavanti , na mayaṃ taṃ kāraṇaṃ vilomemāti .
‘‘ Bhante
M0.285 nāgasena , yadi imesaṃ dāyakānaṃ dinnadānaṃ pubbapetānaṃ pāpuṇāti , te ca tassa vipākaṃ anubhavanti .Tena hi yo pāṇātipātī luddo lohitapāṇī paduṭṭhamanasaṅkappo manusse ghātetvā dāruṇaṃ kammaṃ katvā pubbapetānaṃ ādiseyya ‘ imassa me kammassa vipāko pubbapetānaṃ pāpuṇātū ’ ti , api nu tassa vipāko pubbapetānaṃ pāpuṇātī ’’ ti ?
‘‘ Na hi , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , ko tattha hetu kiṃ kāraṇaṃ , yena kusalaṃ pāpuṇāti akusalaṃ na pāpuṇātī ’’ ti ?
‘‘ Neso , mahārāja , pañho pucchitabbo , mā ca tvaṃ , mahārāja ,‘ visajjako atthī ’ ti apucchitabbaṃ pucchi ,‘ kissa ākāso nirālambo , kissa gaṅgā uddhammukhā na sandati , kissa ime manussā ca dijā ca dvipadā migā catuppadā ’ ti tampi maṃ tvaṃ pucchissasī ’’ ti .
‘‘ Nāhaṃ taṃ , bhante nāgasena , vihesāpekkho pucchāmi , api ca nibbāhanatthāya [ nibbānatthāya ( ka .)] sandehassa pucchāmi , bahū manussā loke vāmagāmino [ pāpagāhino ( syā .)] vicakkhukā ,‘ kinti te otāraṃ na labheyyun ’ ti evāhaṃ taṃ pucchāmī ’’ ti .
‘‘ Na sakkā , mahārāja , saha akatena ananumatena saha pāpaṃ kammaṃ saṃvibhajituṃ .
‘‘ Yathā , mahārāja , manussā udakanibbāhanena udakaṃ suvidūrampi haranti , api nu , mahārāja , sakkā ghanamahāselapabbato [ pabbatato ( ka .)] nibbāhanena yathicchitaṃ haritun ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ , na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ .
Yathā vā pana , mahārāja , sakkā telena padīpo jāletuṃ , api nu , mahārāja , sakkā udakena padīpo
P0.296 jāletun ’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā
V0.273 kusalaṃ saṃvibhajituṃ , na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ .Yathā vā pana , mahārāja , kassakā taḷākato udakaṃ nīharitvā dhaññaṃ paripācenti , api nu kho , mahārāja , sakkā mahāsamuddato udakaṃ nīharitvā dhaññaṃ paripācetun ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ , na sakkā akusalaṃ saṃvibhajitun ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , kena kāraṇena sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ , na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ .
Kāraṇena maṃ saññāpehi , nāhaṃ andho anāloko
M0.286 sutvā vedissāmī ’’ ti .‘‘ Akusalaṃ , mahārāja , thokaṃ , kusalaṃ bahukaṃ , thokattā akusalaṃ kattāraṃ yeva pariyādiyati , bahukattā kusalaṃ sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharatī ’’ ti .
‘‘ Opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , parittaṃ ekaṃ udakabindu pathaviyaṃ nipateyya , api nu kho taṃ , mahārāja , udakabindu dasapi dvādasapi yojanāni ajjhotthareyyā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , yattha taṃ udakabindu nipatitaṃ , tattheva pariyādiyatī ’’ ti .
‘‘ Kena kāraṇena , mahārājā ’’ ti ?
‘‘ Parittattā , bhante , udakabindussā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , parittaṃ akusalaṃ parittattā kattāraṃ yeva pariyādiyati , na sakkā saṃvibhajituṃ .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , mahatimahāmegho abhivasseyya tappayanto dharaṇitalaṃ , api nu kho so , mahārāja , mahāmegho samantato otthareyyā ’’ ti .
‘‘ Āma , bhante , pūrayitvā so mahāmegho sobbhasara saritasākhākandarapadaradahataḷāka [ mātikātaḷāka ( ka .)] udapānapokkharaṇiyo dasapi dvādasapi yojanāni ajjhotthareyyā ’’ ti .
‘‘ Kena kāraṇena , mahārājā ’’ ti ?
‘‘ Mahantattā , bhante , meghassā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , kusalaṃ bahukaṃ , bahukattā sakkā devamanussehipi saṃvibhajitun ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , kena kāraṇena akusalaṃ thokaṃ kusalaṃ
P0.297 bahutaran ’’ ti ?‘‘ Idha , mahārāja , yo koci dānaṃ deti , sīlaṃ samādiyati , uposathakammaṃ karoti , so haṭṭho pahaṭṭho hasito pamudito pasannamānaso vedajāto hoti , tassa aparāparaṃ pīti uppajjati , pītimanassa bhiyyo bhiyyo kusalaṃ pavaḍḍhati .
‘‘ Yathā , mahārāja , udapāne bahusalilasampuṇṇe ekena desena udakaṃ paviseyya , ekena nikkhameyya , nikkhamantepi aparāparaṃ uppajjati , na sakkā hoti khayaṃ pāpetuṃ .
Evameva kho
V0.274 , mahārāja , kusalaṃ bhiyyo bhiyyo pavaḍḍhati .Vassasatepi ce , mahārāja , puriso kataṃ kusalaṃ āvajjeyya , āvajjite āvajjite bhiyyo bhiyyo kusalaṃ pavaḍḍhati .
Tassa taṃ kusalaṃ sakkā hoti yathicchakehi saddhiṃ saṃvibhajituṃ , idamettha , mahārāja , kāraṇaṃ , yena kāraṇena kusalaṃ bahutaraṃ .
‘‘ Akusalaṃ
M0.287 pana , mahārāja , karonto pacchā vippaṭisārī hoti , vippaṭisārino cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivattati na sampasārīyati socati tappati hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati .Yathā , mahārāja , sukkhāya nadiyā mahāpuḷināya unnatāvanatāya kuṭilasaṅkuṭilāya uparito parittaṃ udakaṃ āgacchantaṃ hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati .
Evameva kho , mahārāja , akusalaṃ karontassa cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivattati na sampasārīyati socati tappati hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati , idamettha , mahārāja , kāraṇaṃ , yena kāraṇena akusalaṃ thokan ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Pubbapetādisapañho catuttho .