7. Arūpadhammavavattanavaggo

1. Satiuppajjanapañho

1. RājāV0.86M0.84 āha ‘‘ bhante nāgasena , katihākārehi sati uppajjatī ’’ ti ?

‘‘ Sattarasahākārehi , mahārāja , sati uppajjatī ’’ ti .

‘‘ Katamehi sattarasahākārehī ’’ ti ?

‘‘ Abhijānatopi , mahārāja , sati uppajjati , kaṭumikāyapi sati uppajjati , oḷārikaviññāṇatopi sati uppajjati , hitaviññāṇatopi sati uppajjati , ahitaviññāṇatopi sati uppajjati , sabhāganimittatopi sati uppajjati , visabhāganimittatopi sati uppajjati , kathābhiññāṇatopi sati uppajjati , lakkhaṇatopi sati uppajjati , sāraṇatopi sati uppajjati , muddātopi sati uppajjati , gaṇanātopi sati uppajjati , dhāraṇatopi sati uppajjati , bhāvanatopi sati uppajjati , potthakanibandhanatopi sati uppajjati , upanikkhepatopi sati uppajjati , anubhūtatopi sati uppajjatīti .

‘‘ Kathaṃ abhijānato sati uppajjati ?

Yathā , mahārāja , āyasmā ca ānando khujjuttarā ca upāsikā , ye vā pana aññepiP0.79 keci jātissarā jātiṃ saranti , evaṃ abhijānato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ kaṭumikāya sati uppajjati ?

Yo pakatiyā muṭṭhassatiko , pare ca taṃ sarāpanatthaṃ nibandhanti , evaṃ kaṭumikāya sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ oḷārikaviññāṇato sati uppajjati ?

Yadā rajje vā abhisitto hoti , sotāpattiphalaṃ vā patto hoti , evaṃ oḷārikaviññāṇato sati uppajjati .

‘‘ KathaṃV0.87 hitaviññāṇato sati uppajjati ?

Yamhi sukhāpito ,‘ amukasmiṃ evaṃ sukhāpito ’ ti sarati , evaṃ hitaviññāṇato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ ahitaviññāṇato sati uppajjati ?

Yamhi dukkhāpito ,‘ amukasmiṃ evaṃ dukkhāpito ’ ti sarati , evaṃ ahitaviññāṇato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ sabhāganimittato sati uppajjati ?

Sadisaṃ puggalaṃ disvā mātaraṃ vā pitaraṃ vā bhātaraṃ vā bhaginiṃ vā sarati , oṭṭhaṃ vā goṇaṃ vā gadrabhaṃ vā disvā aññaṃ tādisaṃ oṭṭhaṃ vā goṇaṃ vā gadrabhaṃ vā sarati , evaṃ sabhāganimittato sati uppajjati .

‘‘ KathaṃM0.85 visabhāganimattato sati uppajjati ?

Asukassa nāma vaṇṇo ediso , saddo ediso , gandho ediso , raso ediso , phoṭṭhabbo edisoti sarati , evampi visabhāganimittatopi ṃsati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ kathābhiññāṇato sati uppajjati ?

Yo pakatiyā muṭṭhassatiko hoti , taṃ pare sarāpenti , tena so sarati , evaṃ kathābhiññāṇato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ lakkhaṇato sati uppajjati ?

Yo pakatiyā balībaddānaṃ aṅgena jānāti , lakkhaṇena jānāti , evaṃ lakkhaṇato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ sāraṇato sati uppajjati ?

Yo pakatiyā muṭṭhassatiko hoti , yo taṃ ‘ sarāhi bho , sarāhi bho ’ ti punappunaṃ sarāpeti , evaṃ sāraṇato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ muddāto sati uppajjati ?

Lipiyā sikkhitattā jānāti ‘ imassa akkharassa anantaraṃ imaṃ akkharaṃ kātabban ’ ti evaṃ muddāto sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ gaṇanāto sati uppajjati ?

Gaṇanāya sikkhitattā gaṇakā bahumpi gaṇenti , evaṃ gaṇanāto sati uppajjati .

‘‘ KathaṃV0.88 dhāraṇato sati uppajjati ?

Dhāraṇāya sikkhitattā dhāraṇakā bahumpi dhārentiP0.80 , evaṃ dhāraṇato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ bhāvanāto sati uppajjati ?

Idha bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathīdaṃ , ekampi jātiṃ dvepi jātiyo … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , evaṃ bhāvanāto sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ potthakanibandhanato sati uppajjati ?

Rājāno anusāsaniyaṃ assarantā [ anussarantā ( sabbattha )] etaṃ potthakaṃ āharathāti , tena potthakena anussaranti , evaṃ potthakanibandhanato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ upanikkhepato sati uppajjati ?

Upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ disvā sarati , evaṃ upanikkhepato sati uppajjati .

‘‘ Kathaṃ anubhūtato sati uppajjati ?

Diṭṭhattā rūpaṃ sarati , sutattā saddaṃ sarati , ghāyitattā gandhaṃ sarati , sāyitattā rasaṃ sarati , phuṭṭhattā phoṭṭhabbaṃM0.86 sarati , viññātattā dhammaṃ sarati , evaṃ anubhūtato sati uppajjati .

Imehi kho , mahārāja , sattarasahākārehi sati uppajjatī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Satiuppajjanapañho paṭhamo .

2. Buddhaguṇasatipaṭilābhapañho

2. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , tumhe etaṃ bhaṇatha ‘ yo vassasataṃ akusalaṃ kareyya , maraṇakāle ca ekaṃ buddhaguṇaṃ satiṃ paṭilabheyya , so devesu uppajjeyyā ’ ti etaṃ na saddahāmi , evañca pana vadetha ‘ etena pāṇātipātena niraye uppajjeyyā ’ ti etampi na saddahāmī ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , khuddakopi pāsāṇo vinā nāvāya udake uppilaveyyā ’’ tiV0.89 .

‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .

‘‘ Kiṃ nu kho , mahārāja , vāhasatampi pāsāṇānaṃ nāvāya āropitaṃ udake uppilaveyyā ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante ’’ ti .

‘‘ Yathā , mahārāja , nāvā , evaṃ kusalāni kammāni daṭṭhabbānī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Buddhaguṇasatipaṭilābhapañho dutiyo .

3. Dukkhappahānavāyamapañho

3. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , kiṃ tumhe atītassa dukkhassa pahānāya vāyamathā ’’ ti ?

‘‘ Na hi , mahārājā ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana , bhante , anāgatassa dukkhassa pahānāya vāyamathā ’’ ti ?

‘‘ Na hi , mahārājā ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana paccuppannassa dukkhassaP0.81 pahānāya vāyamathā ’’ ti ?

‘‘ Na hi , mahārājā ’’ ti .

‘‘ Yadi tumhe na atītassa dukkhassa pahānāya vāyamatha , na anāgatassa dukkhassa pahānāya vāyamatha , na paccuppannassa dukkhassa pahānāya vāyamatha , atha kimatthāya vāyamathā ’’ ti .

Thero āha ‘ kinti , mahārāja , idañca dukkhaṃ nirujjheyya , aññañca dukkhaṃ nuppajjeyyā ’ ti etadatthāya vāyamāmā ’’ ti .

‘‘ AtthiM0.87 pana te , bhante nāgasena , anāgataṃ dukkhan ’’ ti ?

‘‘ Natthi [ kathā .828,829 passitabbaṃ ], mahārājā ’’ ti ‘‘ tumhe kho , bhante nāgasena , atipaṇḍitā , ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ dukkhānaṃ pahānāya vāyamathā ’’ ti ?

‘‘ Atthi pana te , mahārāja , keci paṭirājāno paccatthikā paccāmittā paccupaṭṭhitā hontī ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , atthī ’’ ti .

‘‘ Kiṃnu kho , mahārāja , tadā tumhe parikhaṃ khaṇāpeyyātha , pākāraṃ cināpeyyātha gopuraṃ kārāpeyyātha , aṭṭālakaṃ kārāpeyyātha , dhaññaṃ atiharāpeyyāthā ’’ ti ?

‘‘ Na hi , bhante , paṭikacceva taṃ paṭiyattaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ tumhe , mahārāja , tadā hatthismiṃ sikkheyyātha , assasmiṃ sikkheyyātha , rathasmiṃ sikkheyyātha , dhanusmiṃ sikkheyyātha , tharusmiṃ sikkheyyāthā ’’ ti ?

‘‘ Na hi , bhante , paṭikacceva taṃ sikkhitaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Kissatthāyā ’’ ti ?

‘‘ Anāgatānaṃ , bhante , bhayānaṃ paṭibāhanatthāyā ’’ ti .

‘‘ Kiṃ nu kho , mahārāja , atthi anāgataṃ bhayan ’’ ti ?

‘‘ Natthi , bhante ’’ tiV0.90 .

‘‘ Tumhe ca kho , mahārāja , atipaṇḍitā , ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ bhayānaṃ paṭibāhanatthāya paṭiyādethā ’’ ti .

‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohīti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , yadā tvaṃ pipāsito bhaveyyāsi , tadā tvaṃ udapānaṃ khaṇāpeyyāsi , pokkharaṇiṃ khaṇāpeyyāsi , taḷākaṃ khaṇāpeyyāsi ‘ pānīyaṃ pivissāmī ’’’ ti ?

‘‘ Na hi , bhante , paṭikacceva taṃ paṭiyattaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Kissatthāyā ’’ ti ?

‘‘ Anāgatānaṃ , bhante , pipāsānaṃ paṭibāhanatthāya paṭiyattaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Atthi pana , mahārāja , anāgatā pipāsā ’’ ti ?

‘‘ Natthi , bhante ’’ ti .

‘‘ Tumhe kho , mahārāja , atipaṇḍitāP0.82 , ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ pipāsānaṃ paṭibāhanatthāya taṃ paṭiyādethā ’’ ti .

‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohī ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , yadā tvaṃ bubhukkhito bhaveyyāsi , tadā tvaṃ khettaṃ kasāpeyyāsi , sāliṃ vapāpeyyāsi ‘ bhattaṃ bhuñjissāmī ’’’ ti ?

‘‘ Na hi , bhante , paṭikacceva taṃ paṭiyattaṃ hotī ’’ ti .

‘‘ Kissatthāyā ’’ ti .

‘‘ Anāgatānaṃ , bhante , bubhukkhānaṃ paṭibāhanatthāyā ’’ ti .

‘‘ Atthi pana , mahārāja , anāgatā bubhukkhā ’’ ti ?

‘‘ Natthi , bhante ’’ ti .

‘‘ TumheM0.88 kho , mahārāja , atipaṇḍitā , ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ bubhukkhānaṃ paṭibāhanatthāya paṭiyādethā ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Dukkhappahānavāyamapañho tatiyo .

4. Brahmalokapañho

4. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , kīvadūro ito brahmaloko ’’ ti ?

‘‘ Dūro kho , mahārāja , ito brahmaloko kūṭāgāramattā silā tamhā patitā ahorattena aṭṭhacattālīsayojanasahassāni bhassamānā catūhi māsehi pathaviyaṃ patiṭṭhaheyyā ’’ ti .

‘‘ Bhante nāgasena , tumhe evaṃ bhaṇatha ‘ seyyathāpi balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyyaV0.91 , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya , evameva iddhimā bhikkhu cetovasippatto jambudīpe antarahito brahmaloke pātubhaveyyā ’ ti etaṃ vacanaṃ na saddahāmi , evaṃ atisīghaṃ tāva bahūni yojanasatāni gacchissatī ’’ ti .

Thero āha ‘‘ kuhiṃ pana , mahārāja , tava jātabhūmī ’’ ti ?

‘‘ Atthi , bhante , alasando nāma dīpo , tatthāhaṃ jāto ’’ ti .

‘‘ Kīva dūro , mahārāja , ito alasando hotī ’’ ti ?

‘‘ Dvimattāni , bhante , yojanasatānī ’’ ti .

‘‘ Abhijānāsi nu tvaṃ , mahārāja , tattha kiñcideva karaṇīyaṃ karitvā saritā ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , sarāmī ’’ ti .

‘‘ Lahuṃ kho tvaṃ , mahārāja , gatosi dvimattāni yojanasatānī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Brahmalokapañho catuttho .

5. Dvinnaṃ lokuppannānaṃ samakabhāvapañho

5. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , yo idha kālaṅkato brahmaloke uppajjeyya , yo ca idha kālaṅkato kasmīre uppajjeyya , ko cirataraṃ ko sīghataran ’’ ti ?

‘‘ Samakaṃ , mahārājā ’’ ti .

‘‘ OpammaṃM0.89 karohī ’’ ti .

‘‘ Kuhiṃ pana , mahārāja , tavaP0.83 jātanagaran ’’ ti ?

‘‘ Atthi , bhante , kalasigāmo nāma , tatthāhaṃ jāto ’’ ti .

‘‘ Kīva dūro , mahārāja , ito kalasigāmo hotī ’’ ti .

‘‘ Dvimattāni , bhante , yojanasatānī ’’ ti .

‘‘ Kīva dūraṃ , mahārāja , ito kasmīraṃ hotī ’’ ti ?

‘‘ Dvādasa , bhante , yojanānī ’’ ti .

‘‘ Iṅgha , tvaṃ mahārāja , kalasigāmaṃ cintehī ’’ ti .

‘‘ Cintito , bhante ’’ ti .

‘‘ Iṅgha , tvaṃ mahārāja , kasmīraṃ cintehī ’’ ti .

‘‘ Cintitaṃ bhante ’’ ti .

‘‘ Katamaṃ nu kho , mahārāja , cirena cintitaṃ , katamaṃ sīghataran ’’ ti ?

‘‘ Samakaṃ bhante ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , yo idha kālaṅkato brahmaloke uppajjeyya , yo ca idha kālaṅkato kasmīre uppajjeyya , samakaṃ yeva uppajjantī ’’ ti .

‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohī ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , dve sakuṇā ākāsena gaccheyyuṃV0.92 , tesu eko ucce rukkhe nisīdeyya , eko nīce rukkhe nisīdeyya , tesaṃ samakaṃ patiṭṭhitānaṃ katamassa chāyā paṭhamataraṃ pathaviyaṃ patiṭṭhaheyya , katamassa chāyā cirena pathaviyaṃ patiṭṭhaheyyā ’’ ti ?

‘‘ Samakaṃ , bhante ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , yo idha kālaṅkato brahmaloke uppajjeyya , yo ca idha kālaṅkato kasmīre uppajjeyya , samakaṃ yeva uppajjantī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Dvinnaṃ lokuppannānaṃ samakabhāvapañho pañcamo .

6. Bojjhaṅgapañho

6. Rājā āha ‘‘ kati nu kho , bhante nāgasena , bojjhaṅgā ’’ ti ?

‘‘ Satta kho , mahārāja , bojjhaṅgā ’’ ti .

‘‘ Katihi pana , bhante , bojjhaṅgehi bujjhatī ’’ ti ?

‘‘ Ekena kho , mahārāja , bojjhaṅgena bujjhati dhammavicayasambojjhaṅgenā ’’ ti .

‘‘ Atha kissa nu kho , bhante , vuccanti ‘ satta bojjhaṅgā ’’’ ti ?

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , asi kosiyā pakkhitto aggahito hatthena ussahati chejjaṃ chinditun ’’ ti .

‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , dhammavicayasambojjhaṅgena vinā chahi bojjhaṅgehi na bujjhatī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Bojjhaṅgapañho chaṭṭho .

7. Pāpapuññānaṃ appānappabhāvapañho

7. RājāM0.90 āha ‘‘ bhante nāgasena , kataraṃ nu kho bahutaraṃ puññaṃ vā apuññaṃ vā ’’ ti ?

‘‘ Puññaṃ kho , mahārājaP0.84 , bahutaraṃ , apuññaṃ thokan ’’ ti .

‘‘ Kena kāraṇenā ’’ ti ?

‘‘ Apuññaṃ kho , mahārāja , karonto vippaṭisārī hoti ‘ pāpakammaṃ mayā katan ’ ti , tena pāpaṃ naV0.93 vaḍḍhati .

Puññaṃ kho , mahārāja , karonto avippaṭisārī hoti , avippaṭisārino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati , samāhito yathābhūtaṃ pajānāti , tena kāraṇena puññaṃ vaḍḍhati .

Puriso kho , mahārāja , chinnahatthapādo bhagavato ekaṃ uppalahatthaṃ datvā ekanavutikappāni vinipātaṃ na gacchissati .

Imināpi , mahārāja , kāraṇena bhaṇāmi ‘ puññaṃ bahutaraṃ , apuññaṃ thokan ’’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Pāpapuññānaṃ appānappabhāvapañho sattamo .

8. Jānantājānantapāpakaraṇapañho

8. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , yo jānanto pāpakammaṃ karoti , yo ajānanto pāpakammaṃ karoti , kassa bahutaraṃ apuññan ’’ ti ?

Thero āha ‘‘ yo kho , mahārāja , ajānanto pāpakammaṃ karoti , tassa bahutaraṃ apuññan ’’ ti .

‘‘ Tena hi , bhante nāgasena , yo amhākaṃ rājaputto vā rājamahāmatto vā ajānanto pāpakammaṃ karoti , taṃ mayaṃ diguṇaṃ daṇḍemā ’’ ti ?

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , tattaṃ ayoguḷaṃ ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ eko jānanto gaṇheyya , eko ajānanto gaṇheyya , katamo [ kassa ( ka .)] balavataraṃ ḍayheyyā ’’ ti .

‘‘ Yo kho , bhante , ajānanto gaṇheyya , so [ tassa ( pī . ka .)] balavataraṃ ḍayheyyā ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , yo ajānanto pāpakammaṃ karoti , tassa bahutaraṃ apuññan ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Jānantājānantapāpakaraṇapañho aṭṭhamo .

9. Uttarakurukādigamanapañho

9. RājāV0.94M0.91 āha ‘‘ bhante nāgasena , atthi koci , yo iminā sarīrena uttarakuruṃ vā gaccheyya , brahmalokaṃ vā , aññaṃ vā pana dīpan ’’ ti ?

‘‘ Atthi , mahārāja , yo iminā cātummahābhūtikena kāyena uttarakuruṃ vā gaccheyya , brahmalokaṃ vā , aññaṃ vā pana dīpan ’’ ti .

‘‘ Kathaṃ , bhante nāgasena , iminā cātummahābhūtikena kāyena uttarakuruṃ vā gaccheyya , brahmalokaṃ vā , aññaṃ vā panaP0.85 dīpan ’’ ti ?

‘‘ Abhijānāsi nu , tvaṃ mahārāja , imissā pathaviyā vidatthiṃ vā ratanaṃ vā laṅghitā ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , abhijānāmi ‘ ahaṃ , bhante nāgasena , aṭṭhapi rataniyo laṅghemī ’’’ ti .

‘‘ Kathaṃ , tvaṃ mahārāja , aṭṭhapi rataniyo laṅghesī ’’ ti ?

‘‘ Ahañhi , bhante , cittaṃ uppādemi ‘ ettha nipatissāmī ’ ti saha cittuppādena kāyo me lahuko hotī ’’ ti .

‘‘ Evameva kho , mahārāja , iddhimā bhikkhu cetovasippatto kāyaṃ citte samāropetvā cittavasena vehāsaṃ gacchatī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Uttarakurukādigamanapañho navamo .

10. Dīghaṭṭhipañho

10. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , tumhe evaṃ bhaṇatha ‘ aṭṭhikāni dīghāni yojanasatikānipī ’ ti , rukkhopi tāva natthi yojanasatiko , kuto pana aṭṭhikāni dīghāni yojanasatikāni bhavissantī ’’ ti ?

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , sutaṃ te ‘ mahāsamudde pañcayojanasatikāpi macchā atthī ’’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , sutan ’’ ti .

‘‘ Nanu mahārāja , pañcayojanasatikassa macchassa aṭṭhikāni dīghāni bhavissanti yojanasatikānipī ’’ ti ?

‘‘ KallosiV0.95 , bhante nāgasenā ’’ ti .

Dīghaṭṭhipañho dasamo .

11. Assāsapassāsanirodhapañho

11. RājāM0.92 āha ‘‘ bhante nāgasena , tumhe evaṃ bhaṇatha ‘ sakkā assāsapassāse nirodhetun ’’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārāja , sakkā assāsapassāse nirodhetun ’’ ti .

‘‘ Kathaṃ , bhante nāgasena , sakkā assāsapassāse nirodhetun ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , sutapubbo te koci kākacchamāno ’’ ti .

‘‘ Āma , bhante , sutapubbo ’’ ti .

‘‘ Kiṃ nu kho , mahārāja , so saddo kāye namite virameyyā ’’ ti .

‘‘ Āma , bhante , virameyyā ’’ ti .

‘‘ So hi nāma , mahārāja , saddo abhāvitakāyassa abhāvitasīlassa abhāvitacittassa abhāvitapaññassa kāye namite viramissati , kiṃ pana bhāvitakāyassa bhāvitasīlassa bhāvitacittassa bhāvitapaññassa catutthajjhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā na nirujjhissantī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Assāsapassāsanirodhapañho ekādasamo .

12. Samuddapañho

12. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena ,‘ samuddo samuddo ’ ti vuccati , kena kāraṇena udakaṃ ‘ samuddo ’ ti vuccatī ’’ ti ?

TheroP0.86 āha ‘‘ yattakaṃ , mahārāja , udakaṃ , tattakaṃ loṇaṃ .

Yattakaṃ loṇaṃ , tattakaṃ udakaṃ .

Tasmā ‘ samuddo ’ ti vuccatī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Samuddapañho dvādasamo .

13. Samuddaekarasapañho

13. RājāV0.96 āha ‘‘ bhante nāgasena , kena kāraṇena samuddo ekaraso loṇaraso ’’ ti ?

‘‘ Cirasaṇṭhitattā kho , mahārāja , udakassa samuddo ekaraso loṇaraso ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Samuddaekarasapañho terasamo .

14. Sukhumapañho

14. RājāM0.93 āha ‘‘ bhante nāgasena , sakkā sabbaṃ sukhumaṃ chinditun ’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārāja , sakkā sabbaṃ sukhumaṃ chinditun ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana , bhante , sabbaṃ sukhuman ’’ ti ?

‘‘ Dhammo kho , mahārāja , sabbasukhumo , na kho , mahārāja , dhammā sabbe sukhumā ,‘ sukhuman ’ ti vā ‘ thūlan ’ ti vā dhammānametamadhivacanaṃ .

Yaṃ kiñci chinditabbaṃ , sabbaṃ taṃ paññāya chindati , natthi dutiyaṃ paññāya chedanan ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Sukhumapañho cuddasamo .

15. Viññāṇanānatthapañho

15. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena ,‘ viññāṇan ’ ti vā ‘ paññā ’ ti vā ‘ bhūtasmiṃ jīvo ’ ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca , udāhu ekatthā byañjanameva nānan ’’ tiV0.97 ?

‘‘ Vijānanalakkhaṇaṃ , mahārāja , viññāṇaṃ , pajānanalakkhaṇā paññā , bhūtasmiṃ jīvo nupalabbhatī ’’ ti .

‘‘ Yadi jīvo nupalabbhati , atha ko carahi cakkhunā rūpaṃ passati , sotena saddaṃ suṇāti , ghānena gandhaṃ ghāyati , jivhāya rasaṃ sāyati , kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati , manasā dhammaṃ vijānātī ’’ ti ?

Thero āha ‘‘ yadi jīvo cakkhunā rūpaṃ passati … pe … manasā dhammaṃ vijānāti , so jīvo cakkhudvāresu uppāṭitesu mahantena ākāsena bahimukho suṭṭhutaraṃ rūpaṃ passeyya , sotesu uppāṭitesu , ghāne uppāṭite , jivhāya uppāṭitāya , kāye uppāṭite mahantena ākāsena suṭṭhutaraṃ saddaṃ suṇeyya , gandhaṃ ghāyeyya , rasaṃ sāyeyya , phoṭṭhabbaṃ phuseyyā ’’ ti ?

‘‘ Na hiP0.87 , bhante ’’ ti .

‘‘ Tena hi , mahārāja , bhūtasmiṃ jīvo nupalabbhatī ’’ ti .

‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .

Viññāṇanānatthapañho pannarasamo .

16. Arūpadhammavavatthānadukkarapañho

16. RājāM0.94 āha ‘‘ bhante nāgasena , dukkaraṃ nu kho bhagavatā katan ’’ ti ?

Thero āha ‘‘ dukkaraṃ , mahārāja , bhagavatā katan ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana , bhante nāgasena , bhagavatā dukkaraṃ katan ’’ ti .

‘‘ Dukkaraṃ , mahārāja , bhagavatā kataṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe vattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ ‘ ayaṃ phasso , ayaṃ vedanā , ayaṃ saññā , ayaṃ cetanā , idaṃ cittan ’’’ ti .

‘‘ Opammaṃ karohī ’’ ti .

‘‘ Yathā , mahārāja , kocideva puriso nāvāya mahāsamuddaṃ ajjhogāhetvā hatthapuṭena udakaṃ gahetvā jivhāya sāyitvā jāneyya nu kho , mahārāja , so puriso ‘‘ idaṃ gaṅgāya udakaṃ , idaṃ yamunāya udakaṃ , idaṃ aciravatiyā udakaṃ , idaṃ sarabhuyā udakaṃ , idaṃ mahiyā udakan ’’’ ti ?

‘‘ Dukkaraṃ , bhante , jānitun ’’ ti .

‘‘ Ito dukkarataraṃ kho , mahārāja , bhagavatā kataṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe vattamānānaṃ vavatthānaṃV0.98 akkhātaṃ ‘ ayaṃ phasso , ayaṃ vedanā , ayaṃ saññā , ayaṃ cetanā , idaṃ cittan ’’’ ti .

‘‘ Suṭṭhu , bhante ’’ ti rājā abbhānumodīti .

Arūpadhammavavatthānadukkarapañho soḷasamo .

Arūpadhammavavatthānavaggo sattamo .

Imasmiṃ vagge soḷasa pañhā .

Issues

選擇版本

Milindapañhapāḷi

Milindapañhapāḷi