7. Cakkhuviññāṇādipañho
7. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Āma , mahārāja , yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjatī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , bhante nāgasena , paṭhamaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , pacchā manoviññāṇaṃ , udāhu manoviññāṇaṃ paṭhamaṃ uppajjati , pacchā cakkhuviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Paṭhamaṃ , mahārāja , cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , pacchā manoviññāṇan ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , bhante nāgasena , cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yatthāhaṃ uppajjāmi , tvampi tattha uppajjāhī ’ ti , udāhu manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yattha tvaṃ uppajjissasi , ahampi tattha uppajjissāmī ’’’ ti ?
‘‘ Na hi , mahārāja , anālāpo tesaṃ aññamaññehī ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ
V0.58 , bhante nāgasena , yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjatī ’’ ti ?‘‘ Ninnattā ca , mahārāja , dvārattā ca ciṇṇattā ca samudācaritattā cā ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ , bhante nāgasena , ninnattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati ?
Opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , deve vassante katamena udakaṃ gaccheyyā ’’ ti ?
‘‘ Yena , bhante , ninnaṃ , tena gaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Athāparena samayena devo vasseyya , katamena taṃ udakaṃ gaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Yena , bhante , purimaṃ udakaṃ gataṃ , tampi tena gaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nuṃ kho , mahārāja , purimaṃ udakaṃ pacchimaṃ udakaṃ āṇāpeti ‘ yenāhaṃ gacchāmi , tvampi tena gacchāhī ’ ti , pacchimaṃ vā udakaṃ purimaṃ udakaṃ āṇāpeti ‘ yena tvaṃ gacchissasi , ahampi tena gacchissāmī ’’’ ti .
‘‘ Na hi , bhante , anālāpo
M0.59 tesaṃ aññamaññehi , ninnattā gacchantī ’’ ti .‘‘ Evameva kho , mahārāja , ninnattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati , na cakkhuviññāṇaṃ
P0.58 manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yatthāhaṃ uppajjāmi , tvampi tattha uppajjāhī ’ ti , nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yattha tvaṃ uppajjissasi , ahampi tattha uppajjissāmī ’ ti , anālāpo tesaṃ aññamaññehi , ninnattā uppajjantī ’’’ ti .‘‘ Kathaṃ , bhante nāgasena , dvārattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati ?
Apepammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , rañño paccantimaṃ nagaraṃ assa daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ , tato puriso nikkhamitukāmo bhaveyya , katamena nikkhameyyā ’’ ti ?
‘‘ Dvārena , bhante , nikkhameyyā ’’ ti .
‘‘ Athāparo puriso nikkhamitukāmo bhaveyya , katamena so nikkhameyyā ’’ ti ?
‘‘ Yena , bhante , purimo puriso nikkhanto , sopi tena nikkhameyyā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , mahārāja , purimo puriso pacchimaṃ purisaṃ āṇāpeti ‘ yenāhaṃ gacchāmi , tvampi tena gacchāhī ’ ti , pacchimo vā puriso purimaṃ purisaṃ āṇāpeti ‘ yena tvaṃ gacchissasi , ahampi tena gacchissāmī ’ ti .
‘‘ Na hi , bhante , anālāpo tesaṃ aññamaññehi , dvārattā gacchantī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , dvārattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati , na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yatthāhaṃ uppajjāmi
V0.59 , tvampi tattha uppajjāhī ’ ti , nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yattha tvaṃ uppajjissasi , ahampi tattha uppajjissāmī ’ ti , anālāpo tesaṃ aññamaññehi , dvārattā uppajjantī ’’ ti .‘‘ Kathaṃ , bhante nāgasena , ciṇṇattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati ?
Opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mahārāja , paṭhamaṃ ekaṃ sakaṭaṃ gaccheyya , atha dutiyaṃ sakaṭaṃ katamena gaccheyyā ’’ ti ?
‘‘ Yena , bhante , purimaṃ sakaṭaṃ gataṃ , tampi tena gaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , mahārāja , purimaṃ sakaṭaṃ pacchimaṃ sakaṭaṃ āṇāpeti ‘ yenāhaṃ gacchāmi , tvampi tena gacchāhī ’ ti , pacchimaṃ vā
P0.59 sakaṭaṃ purimaṃ sakaṭaṃM0.60 āṇāpeti ‘ yena tvaṃ gacchissasi , ahampi tena gacchissāmī ’’’ ti .‘‘ Na hi , bhante , anālāpo tesaṃ aññamaññehi , ciṇṇattā gacchantī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , ciṇṇattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati , na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yatthāhaṃ uppajjāmi , tvampi tattha uppajjāhī ’ ti , nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yattha tvaṃ uppajjissasi , ahampi tattha uppajjissāmī ’ ti , anālāpo tesaṃ aññamaññehi , ciṇṇattā uppajjantī ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ , bhante nāgasena , samudācaritattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati ?
Opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , muddāgaṇanāsaṅkhyālekhāsippaṭṭhānesu ādikammikassa dandhāyanā bhavati , athāparena samayena nisammakiriyāya samudācaritattā adandhāyanā bhavati .
Evameva kho , mahārāja , samudācaritattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjati , na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yatthāhaṃ uppajjāmi , tvampi tattha uppajjāhī ’ ti , nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘ yattha tvaṃ uppajjissasi , ahampi tattha uppajjissāmī ’ ti , anālāpo tesaṃ aññamaññehi , samudācaritattā uppajjantī ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , yattha sotaviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjatīti … pe … yattha ghānaviññāṇaṃ uppajjati … pe … yattha jivhāviññāṇaṃ uppajjati
V0.60 … pe … yattha kāyaviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjatī ’’ ti ?‘‘ Āma , mahārāja , yattha kāyaviññāṇaṃ uppajjati , tattha manoviññāṇampi uppajjatī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , bhante nāgasena , paṭhamaṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati , pacchā manoviññāṇaṃ , udāhu manoviññāṇaṃ paṭhamaṃ uppajjati , pacchā kāyaviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Kāyaviññāṇaṃ , mahārāja , paṭhamaṃ uppajjati , pacchā manoviññāṇan ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , bhante nāgasena ,… pe … anālāpo
P0.60 tesaṃ aññamaññehi , samudācaritattā uppajjantī ’’ ti .‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .
Cakkhuviññāṇādipañho sattamo .