6. Makkaṭakavaggo
1. Panthamakkaṭakaṅgapañho
1.‘‘ Bhante
V0.379M0.393 nāgasena ,‘ panthamakkaṭakassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , panthamakkaṭako panthe makkaṭajālavitānaṃ katvā yadi tattha jālake laggati kimi vā makkhikā vā paṭaṅgo vā , taṃ gahetvā bhakkhayati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena chasu dvāresu satipaṭṭhānajālavitānaṃ katvā yadi tattha kilesamakkhikā bajjhanti , tattheva ghātetabbā .
Idaṃ , mahārāja , panthamakkaṭakassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena anuruddhena –
‘‘‘ Cittaṃ niyame chasu dvāresu , satipaṭṭhānavaruttame ;
Kilesā tattha laggā ce , hantabbā te vipassinā ’’’ ti .
Panthamakkaṭakaṅgapañho paṭhamo .
2. Thanassitadārakaṅgapañho
2.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ thanassitadārakassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti
P0.408 ?‘‘ Yathā , mahārāja , thanassitadārako sadatthe laggati , khīratthiko rodati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sadatthe laggitabbaṃ , sabbattha dhammañāṇena bhavitabbaṃ , uddese paripucchāya sammappayoge paviveke garusaṃvāse kalyāṇamittasevane .
Idaṃ , mahārāja , thanassitadārakassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena dīghanikāyavare parinibbānasuttante –
‘‘‘ Iṅghaṃ
V0.380 tumhe , ānanda , sāratthe [ sadatthe ( sī . pī .)] ghaṭatha , sāratthe anuyuñjatha ;Sāratthe appamattā ātāpino pahitattā viharathā ’’’ ti .
Thanassitadārakaṅgapañho dutiyo .
3. Cittakadharakummaṅgapañho
3.‘‘ Bhante
M0.394 nāgasena ,‘ cittakadharakummassa [ cittakathalakummassa ( sī . pī .)] ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , cittakadharakummo udakabhayā udakaṃ parivajjetvā vicarati , tāya ca pana udakaṃ parivajjanāya āyunā na parihāyati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena pamāde bhayadassāvinā bhavitabbaṃ , appamāde guṇavisesadassāvinā .
Tāya ca pana bhayadassāvitāya na parihāyati sāmaññā , nibbānassa santike upeti [ ṭhapeti ( ka .)].
Idaṃ , mahārāja , cittakadharakummassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena dhammapade –
‘‘‘ Appamādarato bhikkhu , pamāde bhayadassi vā ;
Abhabbo parihānāya , nibbānasseva santike ’’’ ti .
Cittakadharakummaṅgapañho catuttho .
4. Pavanaṅgapañho
4.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ pavanassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , pavanaṃ nāma asucijanaṃ paṭicchādeti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena paresaṃ aparaddhaṃ khalitaṃ paṭicchādetabbaṃ na vivaritabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pavanassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pavanaṃ suññaṃ pacurajanehi , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena
V0.381P0.409 rāgadosamohamānadiṭṭhijālehi sabbehi ca kilesehi suññena bhavitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , pavanassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pavanaṃ vivittaṃ janasambādharahitaṃ , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena pāpakehi akusalehi dhammehi anariyehi pavivittena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pavanassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna
M0.395 caparaṃ , mahārāja , pavanaṃ santaṃ parisuddhaṃ , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena santena parisuddhena bhavitabbaṃ , nibbutena pahīnamānena pahīnamakkhena bhavitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , pavanassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pavanaṃ ariyajanasaṃsevitaṃ , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ariyajanasaṃsevitena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pavanassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavare –
‘‘‘ Pavivittehi ariyehi , pahitattehi jhāyibhi ;
Niccaṃ āraddhavīriyehi , paṇḍitehi sahāvase ’’’ ti .
Pavanaṅgapañho catuttho .
5. Rukkhaṅgapañho
5.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ rukkhassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , rukkho nāma pupphaphaladharo , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena vimuttipupphasāmaññaphaladhārinā bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , rukkhassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , rukkho upagatānamanuppaviṭṭhānaṃ janānaṃ chāyaṃ deti , evameva kho
V0.382 , mahārāja , yoginā yogāvacarena upagatānamanuppaviṭṭhānaṃ puggalānaṃ āmisappaṭisandhārena vā dhammappaṭisanthārena vā paṭisantharitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , rukkhassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , rukkho chāyāvemattaṃ
P0.410 na karoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbasattesu vemattatā na kātabbā , coravadhakapaccatthikesupi attanipi samasamā mettābhāvanā kātabbā ,‘ kinti ime sattā averā abyāpajjā [ abyāpajjhā ( sī .)] anīghā sukhī attānaṃ parihareyyun ’ ti .Idaṃ , mahārāja , rukkhassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Vadhake
M0.396 devadattamhi , core aṅgulimālake ;Dhanapāle rāhule ca , sabbattha samako munī ’’’ ti .
Rukkhaṅgapañho pañcamo .
6. Meghaṅgapañho
6.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ meghassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , megho uppannaṃ rajojallaṃ vūpasameti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena uppannaṃ kilesarajojallaṃ vūpasametabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , meghassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , megho pathaviyā uṇhaṃ nibbāpeti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena mettābhāvanāya sadevako loko nibbāpetabbo .
Idaṃ , mahārāja , meghassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , megho sabbabījāni viruhāpeti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbasattānaṃ saddhaṃ uppādetvā taṃ saddhābījaṃ tīsu sampattīsu ropetabbaṃ , dibbamānusikāsu sukhasampattīsu yāvaparamatthanibbānasukhasampatti .
Idaṃ , mahārāja , meghassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna
V0.383 caparaṃ , mahārāja , megho ututo samuṭṭhahitvā dharaṇitalaruhe tiṇarukkhalatāgumbaosadhivanappatayo parirakkhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena yoniso manasikāraṃ nibbattetvā tena yoniso manasikārena samaṇadhammo parirakkhitabbo , yoniso manasikāramūlakā sabbe kusalā dhammā .Idaṃ , mahārāja , meghassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ
P0.411 , mahārāja , megho vassamāno naditaḷākapokkharaṇiyo kandarapadarasarasobbhaudapānāni ca paripūreti udakadhārāhi , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena āgamapariyattiyā dhammameghamabhivassayitvā adhigamakāmānaṃ mānasaṃ paripūrayitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , meghassa
M0.397 pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā , satasahassepi yojane ;
Khaṇena upagantvāna , bodheti taṃ mahāmunī ’’’ ti .
Meghaṅgapañho chaṭṭho .
7. Maṇiratanaṅgapañho
7.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ maṇiratanassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , maṇiratanaṃ ekantaparisuddhaṃ , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ekantaparisuddhājīvena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , maṇiratanassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , maṇiratanaṃ na kenaci saddhiṃ missīyati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena pāpehi pāpasahāyehi saddhiṃ na missitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , maṇiratanassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , maṇiratanaṃ jātiratanehi yojīyati , evameva kho , mahārāja , yoginā
V0.384 yogāvacarena uttamavarajātimantehi saddhiṃ saṃvasitabbaṃ , paṭipannakaphalaṭṭhasekkhaphalasamaṅgīhi sotāpannasakadāgāmianāgāmiarahantatevijjachaḷabhiññasamaṇamaṇiratanehi saddhiṃ saṃvasitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , maṇiratanassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena suttanipāte –
‘‘‘ Suddhā suddhehi saṃvāsaṃ , kappayavho patissatā ;
Tato samaggā nipakā , dukkhassantaṃ karissathā ’’’ ti .
Maṇiratanapañho sattamo .
8. Māgavikaṅgapañho
8.‘‘ Bhante
P0.412 nāgasena ,‘ māgavikassa cattāri aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni cattāri aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , māgaviko
M0.398 appamiddho hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena appamiddhena bhavitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , māgavikassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , māgaviko migesu yeva cittaṃ upanibandhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ārammaṇesu yeva cittaṃ upanibandhitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , māgavikassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , māgaviko kālaṃ kammassa jānāti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena paṭisallānassa kālo jānitabbo ‘ ayaṃ kālo paṭisallānassa , ayaṃ kālo nikkhamanāyā ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , māgavikassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , māgaviko migaṃ disvā hāsamabhijaneti ‘ imaṃ lacchāmī ’ ti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ārammaṇe abhiramitabbaṃ , hāsamabhijanetabbaṃ ‘ uttariṃ visesamadhigacchissāmī ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , māgavikassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ mahārāja therena mogharājena –
‘‘‘ Ārammaṇe
V0.385 labhitvāna , pahitattena bhikkhunā ;Bhiyyo hāso janetabbo , adhigacchissāmi uttarin ’’’ ti .
Māgavikaṅgapañho aṭṭhamo .
9. Bāḷisikaṅgapañho
9.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ bāḷisikassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , bāḷisiko baḷisena macche uddharati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ñāṇena uttariṃ sāmaññaphalāni uddharitabbāni .
Idaṃ , mahārāja , bāḷisikassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna
M0.399 caparaṃ , mahārāja , bāḷisiko parittakaṃ vadhitvā vipulaṃ lābhamadhigacchati , evameva kho , mahārāja , yogināP0.413 yogāvacarena parittalokāmisamattaṃ pariccajitabbaṃ .Lokāmisamattaṃ , mahārāja , pariccajitvā yogī yogāvacaro vipulaṃ sāmaññaphalaṃ adhigacchati .
Idaṃ , mahārāja , bāḷisikassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena rāhulena –
‘‘‘ Suññatañcānimittañca , vimokkhañcāppaṇihitaṃ ;
Caturo phale chaḷabhiññā , cajitvā lokāmisaṃ labhe ’’’ ti .
Bāḷisikaṅgapañho navamo .
10. Tacchakaṅgapañho
10.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ tacchakassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , tacchako kāḷasuttaṃ anulometvā rukkhaṃ tacchati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena jinasāsanamanulomayitvā sīlapathaviyaṃ
V0.386 patiṭṭhahitvā saddhāhatthena paññāvāsiṃ gahetvā kilesā tacchetabbā .Idaṃ , mahārāja , tacchakassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , tacchako phegguṃ apaharitvā sāramādiyati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sassataṃ ucchedaṃ taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ taduttamaṃ aññaduttamaṃ akatamabhabbaṃ apurisakāraṃ abrahmacariyavāsaṃ sattavināsaṃ navasattapātubhāvaṃ saṅkhārasassatabhāvaṃ yo karoti , so paṭisaṃvedeti , añño karoti , añño paṭisaṃvedeti , kammaphaladassanā ca kiriyaphaladiṭṭhi ca iti evarūpāni ceva aññāni ca vivādapathāni apanetvā saṅkhārānaṃ sabhāvaṃ paramasuññataṃ nirīhanijjīvataṃ [ nisattanijīvataṃ ( ka .)] accantaṃ suññataṃ ādiyitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , tacchakassa dutiyaṃ
M0.400 aṅgaṃ gahetabbaṃ .Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena suttanipāte –
‘‘‘ Kāraṇḍavaṃ
P0.414 niddhamatha , kasambuṃ apakassatha ;Tato palāpe vāhetha , assamaṇe samaṇamānine .
‘‘‘ Niddhamitvāna pāpicche , pāpaācāragocare ;
Suddhā suddhehi saṃvāsaṃ , kappayavho patissatā ;
Tato samaggā nipakā , dukkhassantaṃ karissathā ’’’ ti .
Tacchakaṅgapañho dasamo .
Makkaṭakavaggo chaṭṭho .
Tassuddānaṃ –
Makkaṭo dārako kummo , vanaṃ rukkho ca pañcamo ;
Megho maṇi māgaviko , bāḷisī tacchakena cāti .