4. Pathavicalanapañho

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Pathavicalanapañho

4.‘‘ BhanteV0.121 nāgasena , bhāsitampetaṃ bhagavatā –

‘ aṭṭhime , bhikkhave [ aṭṭhime ānanda ( a . ni .8.70)], hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā ’ ti .

Asesavacanaṃ idaṃ , nissesavacanaṃ idaṃ , nippariyāyavacanaṃ idaṃ , natthañño navamo hetu mahato bhūmicālassa pātubhāvāya .

Yadi , bhante nāgasena , añño navamo hetu bhaveyya mahato bhūmicālassa pātubhāvāya , tampi hetuṃ bhagavā katheyya .

Yasmā ca kho , bhante nāgasena , natthañño navamo hetu mahato bhūmicālassa pātubhāvāya , tasmā anācikkhito bhagavatā , ayañca navamo hetu dissati mahato bhūmicālassa pātubhāvāya , yaṃ vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitāti .

Yadi , bhante nāgasena , aṭṭheva hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya , tena hi vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitāti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā .

Yadi vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā , tena hi aṭṭheva hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyāti tampi vacanaṃ micchā .

Ayampi ubhato koṭiko pañho sukhumo dunniveṭhiyoM0.119 andhakaraṇo ceva gambhīro ca , so tavānuppatto , nesoP0.114 aññena ittarapaññena sakkā visajjetuṃ aññatra tavādisena buddhimatā ’’ ti .

‘‘ Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā –

‘ aṭṭhime , bhikkhave , hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā ’ ti .

Yaṃ vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā , tañca pana akālikaṃ kadācuppattikaṃ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṃ , tasmā agaṇitaṃ aṭṭhahi hetūhi .

‘‘ Yathā , mahārāja , loke tayo yeva meghā gaṇīyanti vassiko hemantiko pāvusakoti .

Yadi te muñcitvā añño megho pavassati , na so megho gaṇīyati sammatehi meghehi , akālameghotveva saṅkhaṃ gacchati .

Evameva kho , mahārāja , vessantarena raññā mahādāne dīyamāne yaṃ sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā , akālikaṃ etaṃ kadācuppattikaṃ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṃ , na taṃ gaṇīyati aṭṭhahi hetūhi .

‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , himavantā pabbatā pañca nadisatāni sandanti , tesaṃ , mahārāja , pañcannaṃ nadisatānaṃ daseva nadiyo nadigaṇanāya gaṇīyanti .

Seyyathīdaṃ , gaṅgā yamunā aciravatīV0.122 sarabhū mahī sindhu sarassatī vetravatī vītaṃsā candabhāgāti , avasesā nadiyo nadigaṇanāya agaṇitā .

Kiṃ kāraṇā ?

Na tā nadiyo dhuvasalilā .

‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , rañño satampi dvisatampi tisatampi amaccā honti , tesaṃ cha yeva janā amaccagaṇanāya gaṇīyanti .

Seyyathīdaṃ , senāpati purohito akkhadasso bhaṇḍāgāriko chattaggāhako khaggaggāhako .

Ete yeva amaccagaṇanāya gaṇīyanti .

Kiṃ kāraṇā ?

Yuttattā rājaguṇehi , avasesā agaṇitā , sabbe amaccātveva saṅkhaṃ gacchantiP0.115 .

‘‘ SuyyatiM0.120 nu kho , mahārāja , etarahi jinasāsane katādhikārānaṃ diṭṭhadhammasukhavedanīyakammaṃ , kitti ca yesaṃ abbhuggatā devamanussesū ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , suyyati etarahi jinasāsane katādhikārānaṃ diṭṭhadhammasukhavedanīyakammaṃ , kitti ca yesaṃ abbhuggatā devamanussesu satta janāti ’’.

‘‘ Ke ca te , mahārājā ’’ ti ?

‘‘ Sumano ca , bhante , mālākāro , ekasāṭako ca brāhmaṇo , puṇṇo ca bhatako , mallikā ca devī , gopālamātā ca devī , suppiyā ca upāsikā , puṇṇā ca dāsīti ime satta diṭṭhadhammasukhavedanīyā sattā , kitti ca imesaṃ abbhuggatā devamanussesū ’’ ti .

‘‘ Aparepi suyyanti nu kho atīte mānusakeneva sarīradehena tidasabhavanaṃ gatā ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , suyyantī ’’ ti .

‘‘ Ke ca te , mahārājā ’’ ti ?

‘‘ Guttilo ca gandhabbo , sādhīno ca rājā , nimi ca rājā , mandhātā ca rājāti ime caturo janā suyyanti , teneva mānusakena sarīradehena tidasabhavanaṃ gatā ’’ ti .

‘‘ Sucirampi kataṃ suyyati sukatadukkaṭanti ?

Sutapubbaṃ pana tayā , mahārāja , atīte vā addhāne vattamāne vā addhāne itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā mahāpathavī kampitā ’’ ti ?

‘‘ Na hi bhante ’’ ti .

‘‘ Atthi me , mahārāja , āgamo adhigamo pariyatti savanaṃ sikkhābalaṃ sussūsā paripucchā ācariyupāsanaṃ , mayāpi na sutapubbaṃ ‘ itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā mahāpathavī kampitā ’ ti ṭhapetvā vessantarassa rājavasabhassa dānavaraṃV0.123 .

Bhagavato ca , mahārāja , kassapassa , bhagavato ca sakyamuninoti dvinnaṃ buddhānaṃ antare gaṇanapathaṃP0.116 vītivattā vassakoṭiyo atikkantā , tatthapi me savanaṃ natthi ‘ itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā mahāpathavī kampitā ’ ti .

Na , mahārāja , tāvatakena vīriyena tāvatakena parakkamena mahāpathavī kampati , guṇabhārabharitā , mahārāja , sabbasoceyyakiriyaguṇabhārabharitā dhāretuṃ na visahantī mahāpathavī calati kampati pavedhati .

‘‘ Yathā , mahārāja , sakaṭassa atibhārabharitassa nābhiyo ca nemiyo ca phalanti akkho bhijjati , evameva kho , mahārāja , sabbasoceyyakiriyaguṇabhārabharitā mahāpathavī dhāretuṃ na visahantī calati kampati pavedhati .

‘‘ YathāM0.121 vā pana , mahārāja , gaganaṃ anilajalavegasañchāditaṃ ussannajalabhārabharitaṃ ativātena phuṭitattā nadati ravati gaḷagaḷāyati , evameva kho , mahārāja , mahāpathavī rañño vessantarassa dānabalavipulaussannabhārabharitā dhāretuṃ na visahantī calati kampati pavedhati .

Na hi , mahārāja , rañño vessantarassa cittaṃ rāgavasena pavattati , na dosavasena pavattati , na mohavasena pavattati , na mānavasena pavattati , na diṭṭhivasena pavattati , na kilesavasena pavattati , na vitakkavasena pavattati , na arativasena pavattati , atha kho dānavasena bahulaṃ pavattati ‘ kinti anāgatā yācakā mama santike āgaccheyyuṃ , āgatā ca yācakā yathākāmaṃ labhitvā attamanā bhaveyyun ’ ti satataṃ samitaṃ dānaṃ pati mānasaṃ ṭhapitaṃ hoti .

Rañño , mahārāja , vessantarassa satataṃ samitaṃ dasasu ṭhānesu mānasaṃ ṭhapitaṃ hoti dame same khantiyaṃ saṃvare yame niyame akkodhe avihiṃsāyaṃ sacce soceyye .

Rañño , mahārāja , vessantarassa kāmesanā pahīnā , bhavesanā paṭippassaddhā , brahmacariyesanāya yeva ussukkaṃ āpanno , rañño , mahārāja , vessantarassa attarakkhā [ pararakkhāya ( sī . pī .)] pahīnā , sabbasattarakkhāya ussukkaṃ āpanno ‘ kinti ime sattā samaggā assu arogā sadhanā dīghāyukā ’ tiP0.117 bahulaṃ yeva mānasaṃ pavattati .

Dadamāno ca , mahārāja , vessantaro rājā taṃ dānaṃ na bhavasampattihetu deti , na dhanahetu deti , na paṭidānahetu deti , na upalāpanahetu deti , na āyuhetu deti , na vaṇṇahetu deti , na sukhahetu deti , na balahetu deti , na yasahetu deti , na puttahetu deti , na dhītuhetu deti , atha kho sabbaññutañāṇahetu sabbaññutañāṇaratanassa kāraṇā evarūpe atulavipulānuttare dānavare adāsi , sabbaññutaṃ patto ca imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘‘ JāliṃV0.124 kaṇhājinaṃ dhītaṃ , maddideviṃ patibbataṃ ;

Cajamāno na cintesiṃ , bodhiyā yeva kāraṇā ’ ti .

‘‘ Vessantaro , mahārāja , rājā akkodhena kodhaṃ jināti , asādhuṃ sādhunā jināti , kadariyaṃ dānena jināti , alikavādinaṃ saccena jināti , sabbaṃ akusalaṃ kusalena jināti .

Tassa evaṃ dadamānassa dhammānugatassa dhammasīsakassa [ dhammāsīsakassa ( ka .)] dānanissandabalava [ dānanissandabala ( sī . pī .)] vīriyavipulavipphārena heṭṭhā mahāvātā sañcalantiM0.122 saṇikaṃ saṇikaṃ sakiṃ sakiṃ ākulākulā vāyanti onamanti unnamanti vinamanti , chinnapattapādapā [ sīnnappattapādapā ( sī .)] papatanti , gumbaṃ gumbaṃ valāhakā gagane sandhāvanti , rajosañcitā vātā dāruṇā honti , gaganaṃ uppīḷitā vātā vāyanti , sahasā dhamadhamāyanti , mahābhīmo saddo niccharati , tesu vātesu kupitesu udakaṃ saṇikaṃ saṇikaṃ calati , udake calite khubbhanti macchakacchapā , yamakayamakā ūmiyo jāyanti , jalacarā sattā tasanti , jalavīci yuganaddho vattati , vīcinādo pavattati , ghorā bubbuḷā [ pubbuḷā ( ka .)] uṭṭhahanti , pheṇamālā bhavanti , uttarati mahāsamuddo , disāvidisaṃ dhāvati udakaṃ , uddhaṃsotapaṭisotamukhā sandanti saliladhārā , tasanti asurā garuḷā nāgā yakkhā , ubbijjanti ‘ kiṃ nu kho , kathaṃ nu kho , sāgaro viparivattatī ’ ti , gamanapathamesanti bhītacittā , khubhite luḷite jaladhāre pakampati mahāpathavī sanagā sasāgarāP0.118 , parivattati sinerugiri kūṭaselasikharo vinamamāno hoti , vimanā honti ahinakulabiḷārakoṭṭhukasūkaramigapakkhino , rudanti yakkhā appesakkhā , hasanti yakkhā mahesakkhā kampamānāya mahāpathaviyā .

‘‘ Yathā , mahārāja , mahati mahāpariyoge uddhanagate udakasampuṇṇe ākiṇṇataṇḍule heṭṭhato aggi jalamāno paṭhamaṃ tāva pariyogaṃ santāpeti , pariyogo santatto udakaṃ santāpeti , udakaṃ santattaṃ taṇḍulaṃ santāpeti , taṇḍulaṃ santattaṃ ummujjati nimujjati , bubbuḷakajātaṃ hoti , pheṇamālā uttarati ;

evameva kho , mahārāja , vessantaro rājā yaṃ loke duccajaṃ , taṃ caji , tassa taṃ duccajaṃ cajantassa dānassa sabhāvanissandena heṭṭhā mahāvātā dhāretuṃ na visahantā parikuppiṃsu [ parikampiṃsu ( ka .)], mahāvātesu parikupitesu [ parikhubbhitesu ( syā .)] udakaṃ kampi , udake kampite mahāpathavī kampi , iti tadā mahāvātā ca udakañca mahāpathavī cāti ime tayo ekamanā viya ahesuṃ mahādānanissandena vipulabalavīriyena natthediso , mahārāja , aññassa dānānubhāvo , yathā vessantarassa rañño mahādānānubhāvo .

Yathā , mahārāja , mahiyā bahuvidhā maṇayo vijjanti .

Seyyathīdaṃ , indanīlo mahānīlo jotiraso veḷuriyo ummāpuppho sirīsapupphoV0.125 manoharo sūriyakanto candakanto vajiro khajjopanako phussarāgoM0.123 lohitaṅgo masāragalloti , ete sabbe atikkamma cakkavattimaṇi aggamakkhāyati , cakkavattimaṇi , mahārāja , samantā yojanaṃ obhāseti .

Evameva kho , mahārāja , yaṃ kiñci mahiyā dānaṃ vijjati api asadisadānaṃ paramaṃ , taṃ sabbaṃ atikkamma vessantarassa rañño mahādānaṃ aggamakkhāyati , vessantarassa , mahārāja , rañño mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā ’’ ti .

‘‘ Acchariyaṃ , bhante nāgasena , buddhānaṃ , abbhutaṃ , bhante nāgasena , buddhānaṃ , yaṃ tathāgato bodhisatto samānoP0.119 asamo lokena evaṃkhanti evaṃcitto evaṃadhimutti evaṃadhippāyo , bodhisattānaṃ , bhante nāgasena , parakkamo dakkhāpito , pāramī ca jinānaṃ bhiyyo obhāsitā , cariyaṃ caratopi tāva tathāgatassa sadevake loke seṭṭhabhāvo anudassito .

Sādhu , bhante nāgasena , thomitaṃ jinasāsanaṃ , jotitā jinapāramī , chinno titthiyānaṃ vādagaṇṭhi , bhinno parāpavādakumbho [ gumbo tayā viddhaṃsito ( syā .)], pañho gambhīro uttānīkato , gahanaṃ agahanaṃ kataṃ , sammā laddhaṃ jinaputtānaṃ nibbāhanaṃ [ nibbāyanaṃ ( ka .)], evametaṃ gaṇivarapavara tathā sampaṭicchāmā ’’ ti .

Pathavicalanapañho catuttho .

Issues

Select Version

Milindapañhapāḷi

Milindapañhapāḷi