2. Samuddavaggo
1. Lābulataṅgapañho
1.‘‘ Bhante
V0.341M0.357 nāgasena ,‘ lābulatāya ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , lābulatā tiṇe vā kaṭṭhe vā latāya vā soṇḍikāhi ālambitvā tassūpari vaḍḍhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena arahatte abhivaḍḍhitukāmena manasā ārammaṇaṃ ālambitvā arahatte abhivaḍḍhitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , lābulatāya ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Yathā lābulatā nāma , tiṇe kaṭṭhe latāya vā ;
Ālambitvā soṇḍikāhi , tato vaḍḍhati uppari .
‘‘‘ Tatheva buddhaputtena , arahattaphalakāminā ;
Ārammaṇaṃ ālambitvā , vaḍḍhitabbaṃ asekkhaphale ’’’ ti .
Lābulataṅgapañho paṭhamo .
2. Padumaṅgapañho
2.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ padumassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti
P0.375 ?‘‘ Yathā , mahārāja , padumaṃ udake jātaṃ udake saṃvaddhaṃ anupalittaṃ udakena , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kule gaṇe lābhe yase
V0.342 sakkāre sammānanāya paribhogapaccayesu ca sabbattha anupalittena bhavitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , padumassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , padumaṃ udakā accuggamma ṭhāti .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbalokaṃ abhibhavitvā accuggamma lokuttaradhamme ṭhātabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , padumassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna
M0.358 caparaṃ , mahārāja , padumaṃ appamattakenapi anilena eritaṃ calati .Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena appamattakesupi kilesesu saṃyamo karaṇīyo , bhayadassāvinā viharitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , padumassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena ‘ aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesū ’ ti .
Padumaṅgapañho dutiyo .
3. Bījaṅgapañho
3.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ bījassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , bījaṃ appakampi samānaṃ bhaddake khette vuttaṃ deve sammā dhāraṃ pavecchante subahūni phalāni anudassati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena yathā paṭipāditaṃ sīlaṃ kevalaṃ sāmaññaphalamanudassati .
Evaṃ sammā paṭipajjitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , bījassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , bījaṃ suparisodhite khette ropitaṃ khippameva saṃvirūhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena mānasaṃ supariggahitaṃ suññāgāre parisodhitaṃ satipaṭṭhānakhettavare khittaṃ khippameva virūhati .
Idaṃ , mahārāja , bījassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ
P0.376 .Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena anuruddhena –
‘‘‘ Yathāpi
V0.343 khette [ yathā khette ( sī .)] parisuddhe , bījañcassa patiṭṭhitaṃ ;Vipulaṃ tassa phalaṃ hoti , api toseti kassakaṃ .
‘‘‘ Tatheva yogino cittaṃ , suññāgāre visodhitaṃ ;
Satipaṭṭhānakhettamhi , khippameva virūhatī ’’’ ti .
Bījaṅgapañho tatiyo .
4. Sālakalyāṇikaṅgapañho
4.‘‘ Bhante
M0.359 nāgasena ,‘ sālakalyāṇikāya ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , sālakalyāṇikā nāma antopathaviyaṃ yeva abhivaḍḍhati hatthasatampi bhiyyopi , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidā chaḷabhiññāyo kevalañca samaṇadhammaṃ suññāgāre yeva paripūrayitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , sālakalyāṇikāya ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena rāhulena –
‘‘‘ Sālakalyāṇikā nāma , pādapo dharaṇīruho ;
Antopathaviyaṃ yeva , satahatthopi vaḍḍhati .
‘‘‘ Yathā kālamhi sampatte , paripākena so dumo ;
Uggañchitvāna ekāhaṃ , satahatthopi vaḍḍhati .
‘‘‘ Evamevāhaṃ mahāvīra , sālakalyāṇikā viya ;
Abbhantare suññāgāre , dhammato abhivaḍḍhayin ’’’ ti .
Sālakalyāṇikaṅgapañho catuttho .
5. Nāvaṅgapañho
5.‘‘ Bhante
V0.344 nāgasena ,‘ nāvāya tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , nāvā bahuvidhadārusaṅghāṭasamavāyena bahumpi janaṃ tārayati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ācārasīlaguṇavattappaṭivattabahuvidhadhammasaṅghāṭasamavāyena sadevako loko tārayitabbo .
Idaṃ , mahārāja , nāvāya paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , nāvā bahuvidhaūmitthanitavegavisaṭamāvaṭṭavegaṃ
P0.377 sahati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena bahuvidhakilesaūmivegaṃ lābhasakkārayasasilokapūjanavandanā parakulesu nindāpasaṃsāsukhadukkhasammānanavimānanabahuvidhadosaūmivegañca sahitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , nāvāya dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna
M0.360 caparaṃ , mahārāja , nāvā aparimitamanantamapāramakkhobhitagambhīre mahatimahāghose timitimiṅgalamakaramacchagaṇākule mahatimahāsamudde carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena tiparivaṭṭa dvādasākāra catusaccābhisamayappaṭivedhe mānasaṃ sañcārayitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , nāvāya tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavare saccasaṃyutte –
‘‘‘ Vitakkentā ca kho tumhe , bhikkhave ,‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti vitakkeyyātha ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti vitakkeyyātha ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti vitakkeyyātha ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti vitakkeyyāthā ’’’ ti .
Nāvaṅgapañho pañcamo .
6. Nāvālagganakaṅgapañho
6.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ nāvālagganakassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni
V0.345 tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , nāvālagganakaṃ bahuūmijālākulavikkhobhitasalilatale mahatimahāsamudde nāvaṃ laggeti ṭhapeti , na deti disāvidisaṃ harituṃ , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena rāgadosamohūmijāle mahatimahāvitakkasampahāre cittaṃ laggetabbaṃ , na dātabbaṃ disāvidisaṃ harituṃ .
Idaṃ , mahārāja , nāvālagganakassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , nāvālagganakaṃ na plavati [ na pilavati ( sī . pī .)] visīdati , hatthasatepi udake nāvaṃ laggeti ṭhānamupaneti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena lābhayasasakkāramānanavandanapūjanaapacitīsu lābhaggayasaggepi
P0.378 na plavitabbaṃ , sarīrayāpanamattake yeva cittaṃ ṭhapetabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , nāvālagganakassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Yathā
M0.361 samudde lagganakaṃ , na plavati visīdati ;Tatheva lābhasakkāre , mā plavatha visīdathā ’’’ ti .
Nāvālagganakaṅgapañho chaṭṭho .
7. Kūpaṅgapañho
7.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ kūpassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , kūpo rajjuñca varattañca laṅkārañca dhāreti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena satisampajaññasamannāgatena bhavitabbaṃ , abhikkante paṭikkante ālokite vilokite samiñjite pasārite saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe asite pīte khāyite sāyite uccārapassāvakamme gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārinā bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , kūpassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena ‘ sato , bhikkhave , bhikkhu vihareyya sampajāno , ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī ’’’ ti .
Kūpaṅgapañho sattamo .
8. Niyāmakaṅgapañho
8.‘‘ Bhante
V0.346 nāgasena ,‘ niyāmakassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , niyāmako rattindivaṃ satataṃ samitaṃ appamatto yattappayatto nāvaṃ sāreti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena cittaṃ niyāmayamānena rattindivaṃ satataṃ samitaṃ appamattena yattappayattena yoniso manasikārena cittaṃ niyāmetabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , niyāmakassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena dhammapade –
‘‘‘ Appamādaratā
P0.379 hotha , sacittamanurakkhatha ;Duggā uddharathattānaṃ , paṅke sannova [ sattova ( sī . pī .)] kuñjaro ’ ti .
‘‘ Puna
M0.362 caparaṃ , mahārāja , niyāmakassa yaṃ kiñci mahāsamudde kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā , sabbaṃ taṃ viditaṃ hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kusalākusalaṃ sāvajjānavajjaṃ hīnappaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ vijānitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , niyāmakassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , niyāmako yante muddikaṃ deti ‘ mā koci yantaṃ āmasitthā ’ ti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena citte saṃvaramuddikā dātabbā ‘ mā kiñci pāpakaṃ akusalavitakkaṃ vitakkesī ’ ti , idaṃ , mahārāja , niyāmakassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavare ‘ mā , bhikkhave , pāpake akusale vitakke vitakkeyyātha , seyyathīdaṃ , kāmavitakkaṃ byāpādavitakkaṃ vihiṃsāvitakkan ’’’ ti .
Niyāmakaṅgapañho aṭṭhamo .
9. Kammakāraṅgapañho
9.‘‘ Bhante
V0.347 nāgasena ,‘ kammakārassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , kammakāro evaṃ cintayati ‘ bhatako ahaṃ imāya nāvāya kammaṃ karomi , imāyāhaṃ nāvāya vāhasā bhattavetanaṃ labhāmi , na me pamādo karaṇīyo , appamādena me ayaṃ nāvā vāhetabbā ’ ti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena evaṃ cintayitabbaṃ ‘ imaṃ kho ahaṃ cātumahābhūtikaṃ kāyaṃ sammasanto satataṃ samitaṃ appamatto upaṭṭhitassati sato sampajāno samāhito ekaggacitto jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccissāmīti appamādo me karaṇīyo ’ ti , idaṃ , mahārāja , kammakārassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Kāyaṃ
P0.380 imaṃ sammasatha , parijānātha punappunaṃ ;Kāye sabhāvaṃ disvāna , dukkhassantaṃ karissathā ’ ti .
Kammakāraṅgapañho navamo .
10. Samuddaṅgapañho
10.‘‘ Bhante
M0.363 nāgasena ,‘ samuddassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , mahāsamuddo matena kuṇapena saddhiṃ na saṃvasati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena rāgadosamohamānadiṭṭhimakkhapaḷāsaissāmacchariyamāyāsāṭheyyakuṭilavisamaduccaritakilesamalehi saddhiṃ na saṃvasitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , samuddassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , mahāsamuddo muttāmaṇiveḷuriyasaṅkhasilāpavāḷaphalikamaṇivividharatananicayaṃ dhārento pidahati , na bahi vikirati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena maggaphalajhānavimokkhasamādhisamāpattivipassanābhiññāvividhaguṇaratanāni adhigantvā
V0.348 pidahitabbāni , na bahi nīharitabbāni .Idaṃ , mahārāja , samuddassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , mahāsamuddo mahantehi mahābhūtehi saddhiṃ saṃvasati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena appicchaṃ santuṭṭhaṃ dhutavādaṃ sallekhavuttiṃ ācārasampannaṃ lajjiṃ pesalaṃ garuṃ bhāvanīyaṃ vattāraṃ vacanakkhamaṃ codakaṃ pāpagarahiṃ ovādakaṃ anusāsakaṃ viññāpakaṃ sandassakaṃ samādapakaṃ samuttejakaṃ sampahaṃsakaṃ kalyāṇamittaṃ sabrahmacāriṃ nissāya vasitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , mahāsamuddassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , mahāsamuddo navasalilasampuṇṇāhi gaṅgāyamunāaciravatīsarabhūmahīādīhi nadīsatasahassehi antalikkhe saliladhārāhi ca pūritopi sakaṃ velaṃ nātivattati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena lābhasakkārasilokavandanamānanapūjanakāraṇā jīvitahetupi sañcicca sikkhāpadavītikkamo na karaṇīyo .
Idaṃ , mahārāja , mahāsamuddassa
P0.381 catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘ Seyyathāpi , mahārāja [ pahārādha ( sī . pī .)], mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātikkamati , evameva kho , mahārāja , yaṃ mahā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ , taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamantī ’ ti .
‘‘ Puna
M0.364 caparaṃ , mahārāja , mahāsamuddo sabbasavantīhi gaṅgāyamunāaciravatīsarabhūmahīhi antalikkhe udakadhārāhipi na paripūrati .Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena uddesaparipucchāsavanadhāraṇavinicchayaabhidhammavinayagāḷhasuttantaviggahapadanikkhepapadasandhi padavibhattinavaṅgajinasāsanavaraṃ suṇantenāpi na tappitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , mahāsamuddassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena sutasomajātake –
‘‘‘ Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṃ dahanto , na tappati sāgaro vā nadīhi ;
Evampi ce [ evampi ve ( syā .), evaṃ hi me ( ka .) jā .1 asītinipāte ] paṇḍitā rājaseṭṭha , sutvā na tappanti subhāsitenā ’’’ ti .
Samuddaṅgapañho dasamo .
Samuddavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ
V0.349 –Lābulatā ca padumaṃ , bījaṃ sālakalyāṇikā ;
Nāvā ca nāvālagganaṃ , kūpo niyāmako tathā ;
Kammakāro samuddo ca , vaggo tena pavuccatīti .