3. Ñāṇapaññāpañho
3. Rājā
M0.42 āha ‘‘ bhante nāgasena , yassa ñāṇaṃ uppannaṃ , tassa paññā uppannā ’’ ti ?‘‘ Āma , mahārāja , yassa ñāṇaṃ uppannaṃ , tassa paññā uppannā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ , bhante , yaññeva
P0.42 ñāṇaṃ sā yeva paññā ’’ ti ?‘‘ Āma , mahārāja , yaññeva ñāṇaṃ sā yeva paññā ’’ ti .
‘‘ Yassa pana , bhante , taññeva ñāṇaṃ sā yeva paññā uppannā , kiṃ sammuyheyya so , udāhu na sammuyheyyā ’’ ti ?
‘‘ Katthaci , mahārāja , sammuyheyya , katthaci na sammuyheyyā ’’ ti .
‘‘ Kuhiṃ , bhante , sammuyheyyā ’’ ti ?
‘‘ Aññātapubbesu vā , mahārāja , sippaṭṭhānesu , agatapubbāya vā disāya , assutapubbāya vā nāmapaññattiyā sammuyheyyā ’’ ti .
‘‘ Kuhiṃ na sammuyheyyā ’’ ti ?
‘‘ Yaṃ kho pana , mahārāja , tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vā ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , tahiṃ na sammuyheyyā ’’ ti .
‘‘ Moho panassa , bhante , kuhiṃ gacchatī ’’ ti ?
‘‘ Moho kho , mahārāja , ñāṇe uppannamatte tattheva nirujjhatī ’’ ti .
‘‘ Opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , kocideva puriso andhakāragehe padīpaṃ āropeyya , tato andhakāro nirujjheyya , āloko pātubhaveyya .
Evameva kho , mahārāja , ñāṇe uppannamatte moho tattheva nirujjhatī ’’ ti .
‘‘ Paññā pana , bhante , kuhiṃ gacchatī ’’ ti ?
‘‘ Paññāpi kho , mahārāja , sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati , yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vā ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , taṃ na nirujjhatī ’’ ti .
‘‘ Bhante
V0.42 nāgasena , yaṃ panetaṃ brūsi ‘ paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati , yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vā ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , taṃ na nirujjhatī ’ ti , tassa opammaṃ karohī ’’ ti .‘‘ Yathā , mahārāja , yo koci puriso rattiṃ lekhaṃ pesetukāmo lekhakaṃ pakkosāpetvā padīpaṃ āropetvā lekhaṃ likhāpeyya , likhite pana lekhe padīpaṃ vijjhāpeyya , vijjhāpitepi padīpe lekhaṃ na vinasseyya .
Evameva kho , mahārāja , paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati , yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vā ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , taṃ na nirujjhatī ’’ ti .
‘‘ Bhiyyo
M0.43 opammaṃ karohī ’’ ti .‘‘ Yathā , mahārāja , puratthimesu janapadesu
P0.43 manussā anugharaṃ pañca pañca udakaghaṭakāni ṭhapenti ālimpanaṃ vijjhāpetuṃ , ghare paditte tāni pañca udakaghaṭakāni gharassūpari khipanti , tato aggi vijjhāyati , kiṃ nu kho , mahārāja , tesaṃ manussānaṃ evaṃ hoti ‘ puna tehi ghaṭehi ghaṭakiccaṃ karissāmā ’’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante , alaṃ tehi ghaṭehi , kiṃ tehi ghaṭehī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , pañca udakaghaṭakāni , evaṃ pañcindriyāni daṭṭhabbāni saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ .
Yathā te manussā , evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo .
Yathā aggi , evaṃ kilesā daṭṭhabbā .
Yathā pañcahi udakaghaṭakehi aggi vijjhāpīyati , evaṃ pañcindriyehi kilesā vijjhāpiyanti , vijjhāpitāpi kilesā na puna sambhavanti .
Evameva kho , mahārāja , paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati , yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vā ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , taṃ na nirujjhatī ’’ ti .
‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , vejjo pañcamūlabhesajjāni gahetvā gilānakaṃ upasaṅkamitvā tāni pañcamūlabhesajjāni pisitvā [ piṃsitvā ( sī . pī .)] gilānakaṃ pāyeyya , tehi ca dosā niddhameyyuṃ , kiṃ nu kho , mahārāja , tassa vejjassa evaṃ hoti ‘ puna tehi pañcamūlabhesajjehi bhesajjakiccaṃ karissāmī ’’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , alaṃ tehi pañcamūlabhesajjehi , kiṃ tehi pañcamūlabhesajjehī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , pañcamūlabhesajjāni , evaṃ pañcindriyāni daṭṭhabbāni saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ , yathā vejjo , evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo .
Yathā byādhi , evaṃ kilesā daṭṭhabbā .
Yathā byādhito puriso , evaṃ puthujjano daṭṭhabbo .
Yathā pañcamūlabhesajjehi gilānassa dosā niddhantā , dose niddhante gilāno arogo hoti , evaṃ pañcindriyehi kilesā niddhamīyanti , niddhamitā ca kilesā na puna sambhavanti .
Evameva kho , mahārāja , paññā sakiccayaṃ
V0.43 katvā tattheva nirujjhati , yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vāP0.44 ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , taṃ na nirujjhatī ’’ ti .‘‘ Bhiyyo opammaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , saṅgāmāvacaro yodho pañca kaṇḍāni gahetvā saṅgāmaṃ otareyya parasenaṃ vijetuṃ , so saṅgāmagato tāni pañca kaṇḍāni khipeyya , tehi ca parasenā bhijjeyya
M0.44 , kiṃ nu kho , mahārāja , tassa saṅgāmāvacarassa yodhassa evaṃ hoti ‘ puna tehi kaṇḍehi kaṇḍakiccaṃ karissāmī ’’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante , alaṃ tehi kaṇḍehi , kiṃ tehi kaṇḍehī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , pañca kaṇḍāni , evaṃ pañcindriyāni daṭṭhabbāni saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ .
Yathā , mahārāja , saṅgāmāvacaro yodho , evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo .
Yathā parasenā , evaṃ kilesā daṭṭhabbā .
Yathā pañcahi kaṇḍehi parasenā bhijjati , evaṃ pañcindriyehi kilesā bhijjanti , bhaggā ca kilesā na puna sambhavanti .
Evameva kho , mahārāja , paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati , yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘ aniccan ’ ti vā ‘ dukkhan ’ ti vā ‘ anattā ’ ti vā , taṃ na nirujjhatī ’’ ti .
‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .
Ñāṇapaññāpañho tatiyo .