Issues
Select Version
Milindapañhapāḷi
Milindapañhapāḷi

7. Kumbhavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Kumbhavaggo

1. Kumbhaṅgapañho

1.‘‘ BhanteV0.387M0.401 nāgasena ,‘ kumbhassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ ti yaṃ vadesi , katamaṃ taṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , kumbho sampuṇṇo na saṇati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena āgame adhigame pariyattiyaṃ sāmaññe pāramiṃ patvā na saṇitabbaṃ , na tena māno karaṇīyo , na dabbo [ dappo ( sī .)] dassetabbo , nihatamānena nihatadabbena bhavitabbaṃ , ujukena amukharena avikatthinā .
Idaṃ , mahārāja , kumbhassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena suttanipāte –
‘‘‘ Yadūnakaṃ taṃ saṇati , yaṃ pūraṃ santameva taṃ ;
Aḍḍhakumbhūpamo [ rittakumbhūpamo ( sī .)] bālo , rahado pūrova paṇḍito ’’’ ti .
Kumbhaṅgapañho paṭhamo .

2. Kāḷāyasaṅgapañho

2.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ kāḷāyasassa [ kāḷahaṃsassa ( ka .)] dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ tiP0.415 ?
‘‘ Yathā , mahārāja , kāḷāyaso supīto [ suthito ( ka .)] vamati [ vahati ( syā . ka .)], evameva kho , mahārāja , yogino yogāvacarassa mānasaṃ yoniso manasikārena [ yoniso manasikāre ( sī . syā . ka .)] apītaṃ vamati .
Idaṃ , mahārāja , kāḷāyasassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , kāḷāyaso sakiṃ pītaṃ udakaṃ na vamati , evameva kho , mahārājaV0.388 , yoginā yogāvacarena yo sakiṃ uppanno pasādo , na puna so vamitabbo ‘ uḷāro so bhagavā sammāsambuddho , svākkhāto dhammo , suppaṭipanno saṅgho ’ ti .
‘ Rūpaṃ aniccaṃ , vedanā aniccā , saññā aniccā , saṅkhārā aniccā , viññāṇaṃ aniccanti yaṃ sakiṃ uppannaṃ ñāṇaṃ , na puna taṃ vamitabbaṃ .
IdaṃM0.402 , mahārāja , kāḷāyasassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ Dassanamhi parisodhito [ parisodhike ( sī . ka .)] naro , ariyadhamme niyato visesagū ;
Nappavedhati anekabhāgaso , sabbaso ca mukhabhāvameva so ’’’ ti .
Kāḷāyasaṅgapañho dutiyo .

3. Chattaṅgapañho

3.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ chattassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , chattaṃ upari muddhani carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kilesānaṃ upari muddhani carena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , chattassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , chattaṃ muddhanupatthambhaṃ hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena yoniso manasikārupatthambhena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , chattassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , chattaṃ vātātapameghavuṭṭhiyo paṭihanati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena nānāvidhadiṭṭhiputhusamaṇabrāhmaṇānaṃ [ mahāvāta ( ka .)] matavātatividhaggisantāpakilesavuṭṭhiyo paṭihantabbāP0.416 .
Idaṃ , mahārāja , chattassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Yathāpi chattaṃ vipulaṃ , acchiddaṃ thirasaṃhitaṃ ;
Vātātapaṃ nivāreti , mahatī meghavuṭṭhiyo .
‘‘‘ TathevaV0.389 buddhaputtopi , sīlachattadharo suci ;
Kilesavuṭṭhiṃ vāreti , santāpatividhaggayo ’’’ ti .
Chattaṅgapañho tatiyo .

4. Khettaṅgapañho

4.‘‘ BhanteM0.403 nāgasena ,‘ khettassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , khettaṃ mātikāsampannaṃ hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sucaritavattappaṭivattamātikāsampannena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , khettassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , khettaṃ mariyādāsampannaṃ hoti , tāya ca mariyādāya udakaṃ rakkhitvā dhaññaṃ paripāceti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sīlahirimariyādāsampannena bhavitabbaṃ , tāya ca sīlahirimariyādāya sāmaññaṃ rakkhitvā cattāri sāmaññaphalāni gahetabbāni .
Idaṃ , mahārāja , khettassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , khettaṃ uṭṭhānasampannaṃ hoti , kassakassa hāsajanakaṃ appampi bījaṃ vuttaṃ bahu hoti , bahu vuttaṃ bahutaraṃ hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena uṭṭhānasampannena vipulaphaladāyinā bhavitabbaṃ , dāyakānaṃ hāsajanakena bhavitabbaṃ , yathā appaṃ dinnaṃ bahu hoti , bahu dinnaṃ bahutaraṃ hoti .
Idaṃ , mahārāja , khettassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena upālinā vinayadharena –
‘‘‘ Khettūpamena bhavitabbaṃ , uṭṭhānavipuladāyinā ;
Esa khettavaro nāma , yo dadāti vipulaṃ phalan ’’’ ti .
Khettaṅgapañho catuttho .

5. Agadaṅgapañho

5.‘‘ BhanteV0.390P0.417 nāgasena ,‘ agadassa dve aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni dve aṅgāni gahetabbānī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , agade kimī na saṇṭhahanti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena mānase kilesā na saṇṭhapetabbā .
Idaṃ , mahārāja , agadassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaM0.404 caparaṃ , mahārāja , agado daṭṭhaphuṭṭhadiṭṭhaasitapītakhāyitasāyitaṃ sabbaṃ visaṃ paṭihanati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena rāgadosamohamānadiṭṭhivisaṃ sabbaṃ paṭihanitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , agadassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ Saṅkhārānaṃ sabhāvatthaṃ , daṭṭhukāmena yoginā ;
Agadeneva hotabbaṃ , kilesavisanāsane ’’’ ti .
Agadaṅgapañho pañcamo .

6. Bhojanaṅgapañho

6.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ bhojanassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , bhojanaṃ sabbasattānaṃ upatthambho , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbasattānaṃ maggupatthambhena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , bhojanassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , bhojanaṃ sabbasattānaṃ balaṃ vaḍḍheti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena puññavaḍḍhiyā vaḍḍhitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , bhojanassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.391 caparaṃ , mahārāja , bhojanaṃ sabbasattānaṃ abhipatthitaṃ , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbalokābhipatthitena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , bhojanassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena mahāmoggallānena –
‘‘‘ SaṃyamenaP0.418 niyamena , sīlena paṭipattiyā ;
Patthitena bhavitabbaṃ , sabbalokassa yoginā ’’’ ti .
Bhojanaṅgapañho chaṭṭho .

7. Issāsaṅgapañho

7.‘‘ BhanteM0.405 nāgasena ,‘ issāsassa cattāri aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni cattāri aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , issāso sare pātayanto ubho pāde pathaviyaṃ daḷhaṃ patiṭṭhāpeti , jaṇṇuavekallaṃ karoti , sarakalāpaṃ kaṭisandhimhi ṭhapeti , kāyaṃ upatthaddhaṃ karoti , dve hatthe sandhiṭṭhānaṃ āropeti , muṭṭhiṃ pīḷayati , aṅguliyo nirantaraṃ karoti , gīvaṃ paggaṇhāti , cakkhūni mukhañca pidahati , nimittaṃ ujuṃ karoti , hāsamuppādeti ‘ vijjhissāmī ’ ti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sīlapathaviyaṃ vīriyapāde patiṭṭhāpetabbaṃ , khantisoraccaṃ avekallaṃ kātabbaṃ , saṃvare cittaṃ ṭhapetabbaṃ , saṃyamaniyame attā upanetabbo , icchā mucchā pīḷayitabbā , yoniso manasikāre cittaṃ nirantaraṃ kātabbaṃ , vīriyaṃ paggahetabbaṃ , cha dvārā pidahitabbā , sati upaṭṭhapetabbā , hāsamuppādetabbaṃ ‘ sabbakilese ñāṇanārācena vijjhissāmī ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , issāso āḷakaṃ pariharati vaṅkajimhakuṭilanārācassa ujukaraṇāya .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye satipaṭṭhānaāḷakaṃ pariharitabbaṃ vaṅkajimhakuṭilacittassa ujukaraṇāya .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , issāso lakkhe upāseti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarenaV0.392 imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ .
Kathaṃ mahārāja yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ ?
Aniccato upāsitabbaṃ , dukkhato upāsitabbaṃ , anattato upāsitabbaṃ , rogato … pe … gaṇḍato … pe … sallato … pe … aghato … pe … ābādhato … pe … parato … pe … palokato … pe … ītito … pe … upaddavato … pe … bhayato … pe … upasaggato … pe … calato … pe … pabhaṅguto … pe … addhuvato … pe … atāṇato … pe … aleṇato … pe … asaraṇato … pe … rittato … pe … tucchato … pe … suññato … pe … ādīnavato … pe … vipariṇāmadhammato … pe … asāratoP0.419 … pe … aghamūlato … pe … vadhakato … pe … vibhavato … pe … sāsavato … pe … saṅkhatato … pe … mārāmisato … pe … jātidhammato … pe … jarādhammato … pe … byādhidhammato … pe … maraṇadhammato … pe … sokadhammato … pe … paridevadhammato … pe … upāyāsadhammato … pe … saṃkilesadhammato … pe … evaṃ kho , mahārāja , yoginā yogāvacarenaM0.406 imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , issāso sāyaṃ pātaṃ upāsati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sāyaṃ pātaṃ ārammaṇe upāsitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Yathā issāsako nāma , sāyaṃ pātaṃ upāsati ;
Upāsanaṃ ariñcanto [ na ricchanto ( sī . ka .)], labhate bhattavetanaṃ .
‘‘‘ Tatheva buddhaputtopi , karoti kāyupāsanaṃ ;
Kāyupāsanaṃ ariñcanto , arahattamadhigacchatī ’’’ ti .
Issāsaṅgapañho sattamo .
Kumbhavaggo sattamo [ ito paraṃ rājaṅgapañhādikā aṭṭhatiṃsa pañhā vinaṭṭhā , yehi tā diṭṭhā ,§ tehi no ārocetabbā puna muddāpanakāle pakkhipanatthāyāti ( na , bu , sa )].
Tassuddānaṃ –
Kumbho ca kāḷāyaso ca , chattaṃ khettañca agado ;
Bhojanena ca issāso , vuttaṃ dāni vidūhīti .
Opammakathāpañho niṭṭhito .
Nigamanaṃ
ItiV0.393M0.407 chasu kaṇḍesu bāvīsativaggapatimaṇḍitesu dvāsaṭṭhiadhikā dvesatā imasmiṃ potthake āgatā milindapañhā samattā , anāgatā ca pana dvācattālīsā honti , āgatā ca anāgatā ca sabbā samodhānetvā catūhi adhikā tisatapañhā honti , sabbāva milindapañhāti saṅkhaṃ gacchanti .
Rañño ca therassa ca pucchāvisajjanāvasāne caturāsītisatasahassayojanabahalā udakapariyantaṃ katvā ayaṃ mahāpathavī chadhā kampittha , vijjullatā nicchariṃsu , devatā dibbapupphavassaṃ pavassiṃsu , mahābrahmā sādhukāramadāsi , mahāsamuddakucchiyaṃ meghatthanitanigghoso viya mahāghoso ahosi , iti so milindo rājā ca orodhagaṇā ca sirasā añjaliṃ paṇāmetvā vandiṃsu .
MilindoP0.420 rājā ativiya pamuditahadayo sumathitamānahadayo buddhasāsane sāramatino ratanattaye sunikkaṅkho niggumbo nitthaddho hutvā therassa guṇesu pabbajjāsu paṭipadāiriyāpathesu ca ativiya pasanno vissattho nirālayo nihatamānatthambho uddhaṭadāṭho viya bhujagindo evamāha ‘‘ sādhu , bhante nāgasena , buddhavisayo pañho tayā visajjito , imasmiṃ buddhasāsane ṭhapetvā dhammasenāpatiṃ sāriputtattheraṃ añño tayā sadiso pañhavisajjane natthi , khamatha , bhante nāgasena , mama accayaṃ , upāsakaṃ maṃ , bhante nāgasena , dhāretha ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
Tadā rājā saha balakāyehi nāgasenattheraṃ payirupāsitvā milindaṃ nāma vihāraṃ kāretvā therassa niyyātetvā catūhi paccayehi nāgasenaṃ koṭisatehi bhikkhūhi saddhiṃ paricari , punapi therassa paññāya pasīditvā puttassa rajjaṃ niyyātetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi , tena vuttaṃ –
‘‘ Paññā pasatthā lokasmiṃ , katā saddhammaṭṭhitiyā ;
Paññāya vimatiṃ hantvā , santiṃ papponti paṇḍitā .
YasmiṃV0.394M0.408 khandhe ṭhitā paññā , sati tattha anūnakā ;
Pūjā visesassādhāro , aggo seṭṭho [ so va ( pī .)] anuttaro ;
Tasmā hi paṇḍito poso , sampassaṃ hitamattano [ atthamattano ( pī .)];
Paññavantaṃbhipūjeyya , cetiyaṃ viya sādaro ’’ ti [ pūjiyanti ( pī .) ito paraṃ tisso gāthāyo sī . pī . potthakesu natthi ].
Laṅkāyaṃ doṇinagare , vasatā doṇināminā ;
Mahātherena lekhitvā , suṭṭhapitaṃ yathāsutaṃ ;
Milindarājapañho ca , nāgasenavisajjanaṃ ;
Milindo hi mahāpañño , nāgaseno supaṇḍito ;
Iminā puññakammena , ito gacchāmi tussitaṃ ;
Metteyyaṃnāgate passe , suṇeyyaṃ dhammamuttamanti .
Milindapañho niṭṭhito .