2. Sabbaññubhāvapañho
2.‘‘ Bhante nāgasena , buddho sabbaññū ’’ ti ?
‘‘ Āma , mahārāja , bhagavā sabbaññū , na ca bhagavato satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ , āvajjanapaṭibaddhaṃ bhagavato sabbaññutañāṇaṃ , āvajjitvā yadicchakaṃ jānātī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhante nāgasena , buddho asabbaññūti .
Yadi tassa pariyesanāya sabbaññutañāṇaṃ hotī ’’ ti .
‘‘ Vāhasataṃ kho , mahārāja , vīhīnaṃ aḍḍhacūḷañca vāhā vīhisattambaṇāni dve ca tumbā ekaccharākkhaṇe pavattacittassa ettakā vīhī lakkhaṃ ṭhapīyamānā [ ṭhapīyamāne ( sī . pī .)] parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyuṃ ?
‘‘ Tatrime
V0.113 sattavidhā cittā pavattanti , ye te , mahārāja , sarāgā sadosā samohā sakilesā abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā , tesaṃ taṃ cittaṃ garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .Kiṃ kāraṇā ?
Abhāvitattā cittassa .
Yathā , mahārāja , vaṃsanāḷassa vitatassa visālassa vitthiṇṇassa saṃsibbitavisibbitassa sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa garukaṃ hoti āgamanaṃ dandhaṃ .
Kiṃ kāraṇā ?
Saṃsibbitavisibbitattā sākhānaṃ .
Evameva kho , mahārāja , ye te sarāgā sadosā samohā sakilesā abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā , tesaṃ taṃ cittaṃ garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Saṃsibbitavisibbitattā kilesehi , idaṃ paṭhamaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatridaṃ dutiyaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te , mahārāja , sotāpannā pihitāpāyā diṭṭhippattā viññātasatthusāsanā , tesaṃ taṃ cittaṃ tīsu
M0.110 ṭhānesu lahukaṃ uppajjatiP0.103 lahukaṃ pavattati .Uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Tīsu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā .
Yathā , mahārāja , vaṃsanāḷassa tipabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva tipabbaṃ tāva lahukaṃ eti , tato upari thaddhaṃ .
Kiṃ kāraṇā ?
Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā .
Evameva kho , mahārāja , ye te sotāpannā pihitāpāyā diṭṭhippattā viññātasatthusāsanā , tesaṃ taṃ cittaṃ tīsu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Tīsu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā , idaṃ dutiyaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatridaṃ tatiyaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te , mahārāja , sakadāgāmino , yesaṃ rāgadosamohā tanubhūtā , tesaṃ taṃ cittaṃ pañcasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Pañcasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā .
Yathā , mahārāja , vaṃsanāḷassa pañcapabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva pañcapabbaṃ tāva lahukaṃ eti , tato upari thaddhaṃ .
Kiṃ kāraṇā ?
Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā .
Evameva kho , mahārāja , ye te sakadāgāmino , yesaṃ rāgadosamohā tanubhūtā , tesaṃ taṃ cittaṃ pañcasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Pañcasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā , idaṃ tatiyaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatridaṃ
V0.114 catutthaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te , mahārāja , anāgāmino , yesaṃ pañcorambhāgiyāni saññojanāni pahīnāni , tesaṃ taṃ cittaṃ dasasu ṭhānesu lahukaṃP0.104 uppajjati lahukaṃ pavattati , uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .Kiṃ kāraṇā ?
Dasasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā .
Yathā , mahārāja , vaṃsanāḷassa dasapabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva dasapabbaṃ tāva lahukaṃ eti , tato upari thaddhaṃ .
Kiṃ kāraṇā ?
Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā .
Evameva kho , mahārāja , ye te anāgāmino , yesaṃ pañcorambhāgiyāni saññojanāni pahīnāni , tesaṃ taṃ
M0.111 cittaṃ dasasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .Kiṃ kāraṇā ?
Dasasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā , idaṃ catutthaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatridaṃ pañcamaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te , mahārāja , arahanto khīṇāsavā dhotamalā vantakilesā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaññojanā pattapaṭisambhidā sāvakabhūmīsu parisuddhā , tesaṃ taṃ cittaṃ sāvakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , paccekabuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Parisuddhattā sāvakavisaye , aparisuddhattā paccekabuddhavisaye .
Yathā , mahārāja , vaṃsanāḷassa sabbapabbagaṇṭhiparisuddhassa ākaḍḍhiyantassa lahukaṃ hoti āgamanaṃ adandhaṃ .
Kiṃ kāraṇā ?
Sabbapabbagaṇṭhiparisuddhattā agahanattā vaṃsassa .
Evameva kho , mahārāja , ye te arahanto khīṇāsavā dhotamalā vantakilesā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaññojanā pattapaṭisambhidā sāvakabhūmīsu parisuddhā , tesaṃ taṃ cittaṃ sāvakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , paccekabuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Parisuddhattā sāvakavisaye , aparisuddhattā paccekabuddhavisaye , idaṃ pañcamaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatridaṃ
P0.105 chaṭṭhaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te , mahārāja , paccekabuddhā sayambhuno anācariyakā ekacārino khaggavisāṇakappā sakavisaye parisuddhavimalacittā , tesaṃ taṃ cittaṃ sakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , sabbaññubuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .Kiṃ kāraṇā ?
Parisuddhattā sakavisaye mahantattā sabbaññubuddhavisayassa .
Yathā , mahārāja , puriso sakavisayaṃ parittaṃ nadiṃ rattimpi divāpi yadicchaka acchambhito otareyya , atha parato mahāsamuddaṃ gambhīraṃ vitthataṃ agādhamapāraṃ disvā bhāyeyya , dandhāyeyya na visaheyya
V0.115 otarituṃ .Kiṃ kāraṇā ?
Tiṇṇattā [ ciṇṇattā ( sī . syā . pī .)] sakavisayassa , mahantattā ca mahāsamuddassa .
Evameva kho , mahārāja , ye te paccekabuddhā sayambhuno anācariyakā ekacārino khaggavisāṇakappā sakavisaye parisuddhavimalacittā , tesaṃ
M0.112 taṃ cittaṃ sakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati , sabbaññubuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati .Kiṃ kāraṇā ?
Parisuddhattā sakavisaye mahantattā sabbaññubuddhavisayassa , idaṃ chaṭṭhaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatridaṃ sattamaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te , mahārāja , sammāsambuddhā sabbaññuno dasabaladharā catuvesārajjavisāradā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatā anantajinā anāvaraṇañāṇā , tesaṃ taṃ cittaṃ sabbattha lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati .
Kiṃ kāraṇā ?
Sabbattha parisuddhattā .
Api nu kho , mahārāja , nārācassa sudhotassa vimalassa niggaṇṭhissa sukhumadhārassa ajimhassa avaṅkassa akuṭilassa daḷhacāpasamārūḷhassa khomasukhume vā kappāsasukhume vā kambalasukhume vā balavanipātitassa dandhāyitattaṃ vā lagganaṃ vā hotī ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ,‘‘ kiṃ kāraṇā ’’?
‘‘ Sukhumattā vatthānaṃ sudhotattā nārācassa nipātassa ca balavattā ’’ ti
P0.106 , evameva kho , mahārāja , ye te sammāsambuddhā sabbaññuno dasabaladharā catuvesārajjavisāradā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatā anantajinā anāvaraṇañāṇā , tesaṃ taṃ cittaṃ sabbattha lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati .Kiṃ kāraṇā ?
Sabbattha parisuddhattā , idaṃ sattamaṃ cittaṃ .
‘‘ Tatra , mahārāja , yadidaṃ sabbaññubuddhānaṃ cittaṃ , taṃ channampi cittānaṃ gaṇanaṃ atikkamitvā asaṅkhyeyyena guṇena parisuddhañca lahukañca .
Yasmā ca bhagavato cittaṃ parisuddhañca lahukañca , tasmā , mahārāja , bhagavā yamakapāṭihīraṃ dasseti .
Yamakapāṭihīre , mahārāja , ñātabbaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ cittaṃ evaṃ lahuparivattanti , na tattha sakkā uttariṃ kāraṇaṃ vattuṃ , tepi , mahārāja , pāṭihīrā sabbaññubuddhānaṃ cittaṃ upādāya gaṇanampi saṅkhampi kalampi kalabhāgampi na upenti , āvajjanapaṭibaddhaṃ , mahārāja , bhagavato sabbaññutañāṇaṃ , āvajjetvā yadicchakaṃ jānāti .
‘‘ Yathā , mahārāja , puriso hatthe ṭhapitaṃ yaṃ kiñci dutiye hatthe ṭhapeyya vivaṭena mukhena vācaṃ nicchāreyya , mukhagataṃ bhojanaṃ gileyya , ummīletvā vā nimīleyya , nimīletvā vā ummīleyya , samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya , cirataraṃ etaṃ , mahārāja , lahutaraṃ bhagavato sabbaññutañāṇaṃ , lahutaraṃ āvajjanaṃ , āvajjetvā yadicchakaṃ jānāti
V0.116 , āvajjanavikalamattakena na tāvatā buddhā bhagavanto asabbaññuno nāma hontī ’’ ti .‘‘ Āvajjanampi
M0.113 , bhante nāgasena , pariyesanāya kātabbaṃ , iṅgha maṃ tattha kāraṇena saññāpehī ’’ ti .‘‘ Yathā , mahārāja , purisassa aḍḍhassa mahaddhanassa mahābhogassa pahūtajātarūparajatassa pahūtavittūpakaraṇassa pahūtadhanadhaññassa sālivīhiyavataṇḍulatilamuggamāsapubbaṇṇāparaṇṇasappitelanavanītakhīradadhimadhuguḷaphāṇitā
P0.107 ca khaḷopikumbhipīṭharakoṭṭhabhājanagatā bhaveyyuṃ , tassa ca purisassa pāhunako āgaccheyya bhattāraho bhattābhikaṅkhī , tassa ca gehe yaṃ randhaṃ bhojanaṃ , taṃ pariniṭṭhitaṃ bhaveyya , kumbhito taṇḍule nīharitvā bhojanaṃ randheyya , api ca kho so , mahārāja , tāvatakena bhojanavekallamattakena adhano nāma kapaṇo nāma bhaveyyā ’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante , cakkavattirañño gharepi , bhante , akāle bhojanavekallaṃ hoti , kiṃ pana gahapatikassā ’’ ti ?
‘‘ Evameva kho , mahārāja , tathāgatassa āvajjanavikalamattakaṃ sabbaññutañāṇaṃ āvajjetvā yadicchakaṃ jānāti .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , rukkho assa phalito oṇatavinato piṇḍibhārabharito , na kiñci tattha patitaṃ phalaṃ bhaveyya , api nu kho so , mahārāja , rukkho tāvatakena patitaphalavekallamattakena aphalo nāma bhaveyyā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , patanapaṭibaddhāni tāni rukkhaphalāni , patite yadicchakaṃ labhatī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , tathāgatassa āvajjanapaṭibaddhaṃ sabbaññutañāṇaṃ āvajjetvā yadicchakaṃ jānātī ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , āvajjetvā āvajjetvā buddho yadicchakaṃ jānātī ’’ ti ?
‘‘ Āma , mahārāja , bhagavā āvajjetvā āvajjetvā yadicchakaṃ jānātī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , cakkavattī rājā yadā cakkaratanaṃ sarati ‘ upetu me cakkaratanan ’ ti , sarite cakkaratanaṃ upeti , evameva kho , mahārāja , tathāgato āvajjetvā āvajjetvā yadicchakaṃ jānātī ’’ ti .
‘‘ Daḷhaṃ , bhante nāgasena , kāraṇaṃ , buddho sabbaññū , sampaṭicchāma buddho sabbaññū ’’ ti .
Buddhasabbaññubhāvapañho dutiyo .