Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
နိဿယ
မြန်မာဘာသာ
Milindapañhapāḷi
Milindapañhapāḷi

3. Pathavīvaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Pathavīvaggo

1. Pathavīaṅgapañho

1.‘‘ BhanteV0.350P0.382M0.365 nāgasena ,‘ pathaviyā pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , pathavī iṭṭhāniṭṭhāni kappūrāgarutagaracandanakuṅkumādīni ākirantepi pittasemhapubbaruhirasedamedakheḷasiṅghāṇikalasika- muttakarīsādīni ākirantepi tādisā yeva , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena iṭṭhāniṭṭhe lābhālābhe yasāyase nindāpasaṃsāya sukhadukkhe sabbattha tādinā yeva bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pathaviyā paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pathavī maṇḍanavibhūsanāpagatā sakagandhaparibhāvitā , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena vibhūsanāpagatena sakasīlagandhaparibhāvitena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pathaviyā dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pathavī nirantarā akhaṇḍacchiddā asusirā bahalā ghanā vitthiṇṇā , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena nirantaramakhaṇḍacchiddamasusirabahalaghanavitthiṇṇasīlena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pathaviyā tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pathavī gāmanigamanagarajanapadarukkhapabbatanadītaḷākapokkharaṇīmigapakkhimanujanaranārigaṇaṃ dhārentīpi akilāsu hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ovadantenapi anusāsantenapi viññāpentenapi sandassentenapi samādapentenapi samuttejentenapi sampahaṃsentenapi dhammadesanāsu akilāsunā bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pathaviyā catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.351 caparaṃ , mahārāja , pathavī anunayappaṭighavippamuttā , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena anunayappaṭighavippamuttena pathavisamena cetasā viharitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pathaviyā pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
BhāsitampetaṃP0.383 , mahārāja , upāsikāya cūḷasubhaddāya sakasamaṇe parikittayamānāya –
‘‘‘ EkañceM0.366 bāhaṃ vāsiyā , tacche kupitamānasā [ kupitamānaso ( ka .)];
Ekañcebāhaṃ gandhena , ālimpeyya pamoditā [ pamodito ( ka .)].
‘‘‘ Amusmiṃ paṭigho natthi , rāgo asmiṃ na vijjati ;
Pathavīsamacittā te , tādisā samaṇā mamā ’’’ ti .
Pathavīaṅgapañho paṭhamo .

2. Āpaṅgapañho

2.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ āpassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , āpo susaṇṭhitamakampitamaluḷitasabhāvaparisuddho , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kuhanalapananemittakanippesikataṃ apanetvā susaṇṭhitamakampitamaluḷitasabhāvaparisuddhācārena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , āpassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , āpo sītalasabhāvasaṇṭhito , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbasattesu khantimettānuddayasampannena hitesinā anukampakena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , āpassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , āpo asuciṃ suciṃ karoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena gāme vā araññe vā upajjhāye upajjhāyamattesu ācariye ācariyamattesu sabbattha anadhikaraṇena bhavitabbaṃ anavasesakārinā .
Idaṃ , mahārāja , āpassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.352 caparaṃ , mahārāja , āpo bahujanapatthito , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena appicchasantuṭṭhapavivittapaṭisallānena satataṃ sabbalokamabhipatthitena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , āpassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaM0.367 caparaṃ , mahārāja , āpo na kassaci ahitamupadahati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena parabhaṇḍanakalahaviggahavivādarittajjhānaaratijananaṃ kāyavacīcittehiP0.384 pāpakaṃ na karaṇīyaṃ .
Idaṃ , mahārāja , āpassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ mahārāja , bhagavatā , devātidevena kaṇhajātake –
‘‘‘ Varañce me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;
Na mano vā sarīraṃ vā , maṃ-kate sakka kassaci ;
Kadāci upahaññetha , etaṃ sakka varaṃ vare ’’’ ti .
Āpaṅgapañho dutiyo .

3. Tejaṅgapañho

3.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ tejassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , tejo tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ ḍahati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ye te abbhantarā vā bāhirā vā kilesā iṭṭhāniṭṭhārammaṇānubhavanā , sabbe te ñāṇagginā ḍahitabbā .
Idaṃ , mahārāja , tejassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , tejo niddayo akāruṇiko , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbakilesesu kāruññānuddayā na kātabbā .
Idaṃ , mahārāja , tejassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , tejo sītaṃ paṭihanati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarenaV0.353 vīriyasantāpatejaṃ abhijanetvā kilesā paṭihantabbā .
Idaṃ , mahārāja , tejassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , tejo anunayappaṭighavippamutto uṇhamabhijaneti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena anunayappaṭighavippamuttena tejosamena cetasā viharitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , tejassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaM0.368 caparaṃ , mahārāja , tejo andhakāraṃ vidhamitvā [ vidhamati ( sī . pī . ka .)] ālokaṃ dassayati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena avijjandhakāraṃ vidhamitvā ñāṇālokaṃ dassayitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , tejassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena sakaṃ puttaṃ rāhulaṃ ovadantenaP0.385 –
‘ Tejosamaṃ [ ma . ni .2.119], rāhula , bhāvanaṃ bhāvehi , tejosamaṃ hi te , rāhula , bhāvanaṃ bhāvayato uppannā ?
Manāpāmanāpā phassā cittaṃ na pariyādāya ṭhassantī ’’’ ti .
Tejaṅgapañho tatiyo .

4. Vāyuṅgapañho

4.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ vāyussa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , vāyu supupphitavanasaṇḍantaraṃ abhivāyati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena vimuttivarakusumapupphitārammaṇavanantare ramitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , vāyussa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , vāyu dharaṇīruhapādapagaṇe mathayati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena vanantaragatena saṅkhāre vicinantena kilesā mathayitabbā .
Idaṃ , mahārāja , vāyussa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , vāyu ākāse carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarenaV0.354 lokuttaradhammesu mānasaṃ sañcārayitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , vāyussa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , vāyu gandhaṃ anubhavati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena attano sīlavarasurabhigandho [ sīlasurabhigando ( sī . pī .)] anubhavitabbo .
Idaṃ , mahārāja , vāyussa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , vāyu nirālayo aniketavāsī , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena nirālayamaniketamasanthavena sabbatthaM0.369 vimuttena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , vāyussa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena suttanipāte –
‘‘‘ Santhavāto bhayaṃ jātaṃ , niketā jāyate rajo ;
Aniketamasanthavaṃ , etaṃ ve munidassanan ’’’ ti .
Vāyuṅgapañho catuttho .

5. Pabbataṅgapañho

5.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ pabbatassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ tiP0.386 ?
‘‘ Yathā , mahārāja , pabbato acalo akampito [ akampiyo ( sī . pī .)] asampavedhī , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sammānane vimānane sakkāre asakkāre garukāre agarukāre yase ayase nindāya pasaṃsāya sukhe dukkhe iṭṭhāniṭṭhesu sabbattha rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammesu rajanīyesu na rajjitabbaṃ , dussanīyesu na dussitabbaṃ , muyhanīyesu na muyhitabbaṃ , na kampitabbaṃ na calitabbaṃ , pabbatena viya acalena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pabbatassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ SeloV0.355 yathā ekaghano [ ekagghano ( ka .) dha . pa .81 dhammapade ], vātena na samīrati ;
Evaṃ nindāpasaṃsāsu , na samiñjanti paṇḍitā ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pabbato thaddho na kenaci saṃsaṭṭho , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena thaddhena asaṃsaṭṭhena bhavitabbaṃ , na kenaci saṃsaggo karaṇīyo .
Idaṃ , mahārāja , pabbatassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ Asaṃsaṭṭhaṃ gahaṭṭhehi , anāgārehi cūbhayaṃ ;
Anokasārimappicchaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pabbate bījaṃ na virūhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sakamānase kilesā na virūhāpetabbā .
Idaṃ , mahārāja , pabbatassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena subhūtinā –
‘‘‘ RāgūpasaṃhitaṃM0.370 cittaṃ , yadā uppajjate mama ;
Sayaṃva paccavekkhāmi [ paccavekkhitvā ( sabbattha )], ekaggo [ ekako ( sabbattha )] taṃ damemahaṃ .
‘‘‘ Rajjase [ rajjasi ( sī .), rañjasi ( pī .)] rajanīye ca , dussanīye ca dussase ;
Muyhase [ muyhasi ( sī .)] mohanīye ca , nikkhamassu vanā tuvaṃ .
‘‘‘ VisuddhānaṃP0.387 ayaṃ vāso , nimmalānaṃ tapassinaṃ ;
Mā kho visuddhaṃ dūsesi , nikkhamassu vanā tuvan ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , pabbato accuggato , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ñāṇaccuggatena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , pabbatassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ Pamādaṃ appamādena , yadā nudati paṇḍito ;
Paññāpāsādamāruyha , asoko sokiniṃ pajaṃ ;
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe [ bhummaṭṭhe ( sī . pī .)], dhīro bāle avekkhatī ’ ti .
‘‘ PunaV0.356 caparaṃ , mahārāja , pabbato anunnato anonato , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena unnatāvanati na karaṇīyā .
Idaṃ , mahārāja , pabbatassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , upāsikāya cūḷasubhaddāya sakasamaṇe parikittayamānāya –
‘‘‘ Lābhena unnato loko , alābhena ca onato ;
Lābhālābhena ekatthā [ ekaṭṭhā ( sī . pī .)], tādisā samaṇā mamā ’’’ ti .
Pabbataṅgapañho pañcamo .

6. Ākāsaṅgapañho

6.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ ākāsassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , ākāso sabbaso agayho , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarenaM0.371 sabbaso kilesehi agayhena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , ākāsassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , ākāso isitāpasabhūtadijagaṇānusañcarito , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ‘ aniccaṃ dukkhaṃ anattā ’ ti saṅkhāresu mānasaṃ sañcārayitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , ākāsassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , ākāso santāsanīyo , evameva kho , mahārājaP0.388 , yoginā yogāvacarena sabbabhavapaṭisandhīsu mānasaṃ ubbejayitabbaṃ , assādo na kātabbo .
Idaṃ , mahārāja , ākāsassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , ākāso ananto appamāṇo aparimeyyo , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena anantasīlena aparimitañāṇena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , ākāsassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , ākāso alaggo asatto appatiṭṭhito apalibuddho , evameva khoV0.357 , mahārāja , yoginā yogāvacarena kule gaṇe lābhe āvāse palibodhe paccaye sabbakilesesu ca sabbattha alaggena bhavitabbaṃ , anāsattena appatiṭṭhitena apalibuddhena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , ākāsassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena sakaṃ puttaṃ rāhulaṃ ovadantena –
‘ seyyathāpi , rāhula [ ma . ni .2.119], ākāso na katthaci patiṭṭhito , evameva kho tvaṃ , rāhula , ākāsasamaṃ bhāvanaṃ bhāvehi , ākāsasamaṃ hi te , rāhula , bhāvanaṃ bhāvayato uppannā manāpāmanāpā phassā cittaṃ pariyādāya ṭhassantī ’’’ ti .
Ākāsaṅgapañho chaṭṭho .

7. Candaṅgapañho

7.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ candassa pañca aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , cando sukkapakkheM0.372 udayanto uttaruttariṃ vaḍḍhati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ācārasīlaguṇavattappaṭipattiyā āgamādhigame paṭisallāne satipaṭṭhāne indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyoge uttaruttariṃ vaḍḍhitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , candassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cando uḷārādhipati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena uḷārena chandādhipatinā bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , candassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cando nisāya carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena pavivittena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , candassa tatiyaṃP0.389 aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cando vimānaketu , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sīlaketunā bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , candassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cando āyācitapatthito udeti , evameva kho , mahārāja , yogināV0.358 yogāvacarena āyācitapatthitena kulāni upasaṅkamitabbāni .
Idaṃ , mahārāja , candassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavare ‘ candūpamā , bhikkhave , kulāni upasaṅkamatha , apakasseva kāyaṃ apakassa cittaṃ niccanavakā kulesu appagabbhā ’’’ ti [ appagabbāti ( ka .) saṃ . ni .2.146].
Candaṅgapañho sattamo .

8. Sūriyaṅgapañho

8.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ sūriyassa [ suriyassa ( sī . syā . pī .)] satta aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni satta aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , sūriyo sabbaṃ udakaṃ parisoseti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbakilesā anavasesaṃ parisosetabbā .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaM0.373 caparaṃ , mahārāja , sūriyo tamandhakāraṃ vidhamati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sabbaṃ rāgatamaṃ dosatamaṃ mohatamaṃ mānatamaṃ diṭṭhitamaṃ kilesatamaṃ sabbaṃ duccaritatamaṃ vidhamayitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , sūriyo abhikkhaṇaṃ carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena abhikkhaṇaṃ yoniso manasikāro kātabbo .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , sūriyo raṃsimālī , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ārammaṇamālinā bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , sūriyo mahājanakāyaṃ santāpento carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ācārasīlaguṇavattappaṭipattiyāP0.390 jhānavimokkhasamādhisamāpattiindriyabalabojjhaṅgasatipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādehi sadevako loko santāpayitabbo .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.359 caparaṃ , mahārāja , sūriyo rāhubhayā bhīto carati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena duccaritaduggativisamakantāravipākavinipātakilesajālajaṭite diṭṭhisaṅghāṭapaṭimukke kupathapakkhande kummaggapaṭipanne [ kumaggapaṭipanne ( syā . ka .)] satte disvā mahatā saṃvegabhayena mānasaṃ saṃvejetabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa chaṭṭhaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , sūriyo kalyāṇapāpake dasseti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena indriyabalabojjhaṅgasatipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādalokiyalokuttaradhammā dassetabbā .
Idaṃ , mahārāja , sūriyassa sattamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena vaṅgīsena –
‘‘‘ Yathāpi sūriyo udayanto , rūpaṃ dasseti pāṇinaṃ ;
Suciñca asuciñcāpi , kalyāṇañcāpi pāpakaṃ .
‘‘‘ TathāM0.374 bhikkhu dhammadharo , avijjāpihitaṃ janaṃ ;
Pathaṃ dasseti vividhaṃ , ādiccovudayaṃ yathā ’’’ ti .
Sūriyaṅgapañho aṭṭhamo .

9. Sakkaṅgapañho

9.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ sakkassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārāja , sakko ekantasukhasamappito , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena ekantapavivekasukhābhiratena bhavitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , sakkassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , sakko deve disvā paggaṇhāti , hāsamabhijaneti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kusalesu dhammesu alīnamatanditaṃ santaṃ mānasaṃ paggahetabbaṃ , hāsamabhijanetabbaṃ , uṭṭhahitabbaṃ ghaṭitabbaṃ vāyamitabbaṃP0.391 .
Idaṃ , mahārāja , sakkassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ PunaV0.360 caparaṃ , mahārāja , sakkassa anabhirati nuppajjati , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena suññāgāre anabhirati na uppādetabbā .
Idaṃ , mahārāja , sakkassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena subhūtinā –
‘‘‘ Sāsane te mahāvīra , yato pabbajito ahaṃ ;
Nābhijānāmi uppannaṃ , mānasaṃ kāmasaṃhitan ’’’ ti .
Sakkaṅgapañho navamo .

10. Cakkavattiṅgapañho

10.‘‘ Bhante nāgasena ,‘ cakkavattissa cattāri aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni cattāri aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?
‘‘ Yathā , mahārājaM0.375 , cakkavattī catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ saṅgaṇhāti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena catassannaṃ parisānaṃ mānasaṃ saṅgahetabbaṃ anuggahetabbaṃ sampahaṃsetabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , cakkavattissa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cakkavattissa vijite corā na uṭṭhahanti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kāmarāgabyāpādavihiṃsāvitakkā na uppādetabbā .
Idaṃ , mahārāja , cakkavattissa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘‘‘ Vitakkūpasame ca yo rato , asubhaṃ bhāvayate [ bhāvayatī ( syā .) dha . pa .350 dhammapade ] sadā sato ;
Esa kho byantikāhiti , esa checchati mārabandhanan ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cakkavattī divase divase samuddapariyantaṃ mahāpathaviṃ anuyāyati kalyāṇapāpakāni vicinamāno , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ divase divase paccavekkhitabbaṃ ‘ kiṃ nu kho me imehi tīhi ṭhānehiV0.361 anupavajjassa divaso vītivattatī ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , cakkavattissaP0.392 tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena aṅguttaranikāyavare –
‘ Kathambhūtassa me rattindivā vītivattantīti [ vītipatantīti ( sī . pī .)] pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabban ’ ti .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , cakkavattissa abbhantarabāhirārakkhā susaṃvihitā hoti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena abbhantarānaṃ bāhirānaṃ kilesānaṃ ārakkhāya satidovāriko ṭhapetabbo .
IdaṃM0.376 , mahārāja , cakkavattissa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā devātidevena –
‘ Satidovāriko , bhikkhave , ariyasāvako akusalaṃ pajahati kusalaṃ bhāveti , sāvajjaṃ pajahati , anavajjaṃ bhāveti , suddhamattānaṃ pariharatī ’’’ ti .
Cakkavattiṅgapañho dasamo .
Pathavīvaggo tatiyo .
Tassuddānaṃ –
Pathavī āpo ca tejo ca , vāyo ca pabbatena ca ;
Ākāso candasūriyo ca , sakko ca cakkavattināti .