7. Issāsaṅgapañho
7.‘‘ Bhante
M0.405 nāgasena ,‘ issāsassa cattāri aṅgāni gahetabbānī ’ ti yaṃ vadesi , katamāni tāni cattāri aṅgāni gahetabbānī ’’ ti ?‘‘ Yathā , mahārāja , issāso sare pātayanto ubho pāde pathaviyaṃ daḷhaṃ patiṭṭhāpeti , jaṇṇuavekallaṃ karoti , sarakalāpaṃ kaṭisandhimhi ṭhapeti , kāyaṃ upatthaddhaṃ karoti , dve hatthe sandhiṭṭhānaṃ āropeti , muṭṭhiṃ pīḷayati , aṅguliyo nirantaraṃ karoti , gīvaṃ paggaṇhāti , cakkhūni mukhañca pidahati , nimittaṃ ujuṃ karoti , hāsamuppādeti ‘ vijjhissāmī ’ ti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sīlapathaviyaṃ vīriyapāde patiṭṭhāpetabbaṃ , khantisoraccaṃ avekallaṃ kātabbaṃ , saṃvare cittaṃ ṭhapetabbaṃ , saṃyamaniyame attā upanetabbo , icchā mucchā pīḷayitabbā , yoniso manasikāre cittaṃ nirantaraṃ kātabbaṃ , vīriyaṃ paggahetabbaṃ , cha dvārā pidahitabbā , sati upaṭṭhapetabbā , hāsamuppādetabbaṃ ‘ sabbakilese ñāṇanārācena vijjhissāmī ’ ti .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , issāso āḷakaṃ pariharati vaṅkajimhakuṭilanārācassa ujukaraṇāya .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye satipaṭṭhānaāḷakaṃ pariharitabbaṃ vaṅkajimhakuṭilacittassa ujukaraṇāya .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , issāso lakkhe upāseti , evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena
V0.392 imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ .Kathaṃ mahārāja yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ ?
Aniccato upāsitabbaṃ , dukkhato upāsitabbaṃ , anattato upāsitabbaṃ , rogato … pe … gaṇḍato … pe … sallato … pe … aghato … pe … ābādhato … pe … parato … pe … palokato … pe … ītito … pe … upaddavato … pe … bhayato … pe … upasaggato … pe … calato … pe … pabhaṅguto … pe … addhuvato … pe … atāṇato … pe … aleṇato … pe … asaraṇato … pe … rittato … pe … tucchato … pe … suññato … pe … ādīnavato … pe … vipariṇāmadhammato … pe … asārato
P0.419 … pe … aghamūlato … pe … vadhakato … pe … vibhavato … pe … sāsavato … pe … saṅkhatato … pe … mārāmisato … pe … jātidhammato … pe … jarādhammato … pe … byādhidhammato … pe … maraṇadhammato … pe … sokadhammato … pe … paridevadhammato … pe … upāyāsadhammato … pe … saṃkilesadhammato … pe … evaṃ kho , mahārāja , yoginā yogāvacarenaM0.406 imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ .Idaṃ , mahārāja , issāsassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , mahārāja , issāso sāyaṃ pātaṃ upāsati .
Evameva kho , mahārāja , yoginā yogāvacarena sāyaṃ pātaṃ ārammaṇe upāsitabbaṃ .
Idaṃ , mahārāja , issāsassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ .
Bhāsitampetaṃ , mahārāja , therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘ Yathā issāsako nāma , sāyaṃ pātaṃ upāsati ;
Upāsanaṃ ariñcanto [ na ricchanto ( sī . ka .)], labhate bhattavetanaṃ .
‘‘‘ Tatheva buddhaputtopi , karoti kāyupāsanaṃ ;
Kāyupāsanaṃ ariñcanto , arahattamadhigacchatī ’’’ ti .
Issāsaṅgapañho sattamo .
Kumbhavaggo sattamo [ ito paraṃ rājaṅgapañhādikā aṭṭhatiṃsa pañhā vinaṭṭhā , yehi tā diṭṭhā ,§ tehi no ārocetabbā puna muddāpanakāle pakkhipanatthāyāti ( na , bu , sa )].
Tassuddānaṃ –
Kumbho ca kāḷāyaso ca , chattaṃ khettañca agado ;
Bhojanena ca issāso , vuttaṃ dāni vidūhīti .
Opammakathāpañho niṭṭhito .
Nigamanaṃ
Iti
V0.393M0.407 chasu kaṇḍesu bāvīsativaggapatimaṇḍitesu dvāsaṭṭhiadhikā dvesatā imasmiṃ potthake āgatā milindapañhā samattā , anāgatā ca pana dvācattālīsā honti , āgatā ca anāgatā ca sabbā samodhānetvā catūhi adhikā tisatapañhā honti , sabbāva milindapañhāti saṅkhaṃ gacchanti .Rañño ca therassa ca pucchāvisajjanāvasāne caturāsītisatasahassayojanabahalā udakapariyantaṃ katvā ayaṃ mahāpathavī chadhā kampittha , vijjullatā nicchariṃsu , devatā dibbapupphavassaṃ pavassiṃsu , mahābrahmā sādhukāramadāsi , mahāsamuddakucchiyaṃ meghatthanitanigghoso viya mahāghoso ahosi , iti so milindo rājā ca orodhagaṇā ca sirasā añjaliṃ paṇāmetvā vandiṃsu .
Milindo
P0.420 rājā ativiya pamuditahadayo sumathitamānahadayo buddhasāsane sāramatino ratanattaye sunikkaṅkho niggumbo nitthaddho hutvā therassa guṇesu pabbajjāsu paṭipadāiriyāpathesu ca ativiya pasanno vissattho nirālayo nihatamānatthambho uddhaṭadāṭho viya bhujagindo evamāha ‘‘ sādhu , bhante nāgasena , buddhavisayo pañho tayā visajjito , imasmiṃ buddhasāsane ṭhapetvā dhammasenāpatiṃ sāriputtattheraṃ añño tayā sadiso pañhavisajjane natthi , khamatha , bhante nāgasena , mama accayaṃ , upāsakaṃ maṃ , bhante nāgasena , dhāretha ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .Tadā rājā saha balakāyehi nāgasenattheraṃ payirupāsitvā milindaṃ nāma vihāraṃ kāretvā therassa niyyātetvā catūhi paccayehi nāgasenaṃ koṭisatehi bhikkhūhi saddhiṃ paricari , punapi therassa paññāya pasīditvā puttassa rajjaṃ niyyātetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi , tena vuttaṃ –
‘‘ Paññā pasatthā lokasmiṃ , katā saddhammaṭṭhitiyā ;
Paññāya vimatiṃ hantvā , santiṃ papponti paṇḍitā .
Yasmiṃ
V0.394M0.408 khandhe ṭhitā paññā , sati tattha anūnakā ;Pūjā visesassādhāro , aggo seṭṭho [ so va ( pī .)] anuttaro ;
Tasmā hi paṇḍito poso , sampassaṃ hitamattano [ atthamattano ( pī .)];
Paññavantaṃbhipūjeyya , cetiyaṃ viya sādaro ’’ ti [ pūjiyanti ( pī .) ito paraṃ tisso gāthāyo sī . pī . potthakesu natthi ].
Laṅkāyaṃ doṇinagare , vasatā doṇināminā ;
Mahātherena lekhitvā , suṭṭhapitaṃ yathāsutaṃ ;
Milindarājapañho ca , nāgasenavisajjanaṃ ;
Milindo hi mahāpañño , nāgaseno supaṇḍito ;
Iminā puññakammena , ito gacchāmi tussitaṃ ;
Metteyyaṃnāgate passe , suṇeyyaṃ dhammamuttamanti .
Milindapañho niṭṭhito .