1. Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho
1.‘‘ Bhante
V0.223M0.231 nāgasena , bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddho apubbaṃ acarimaṃP0.237 uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti .Desentā ca , bhante nāgasena , sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti , kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti , sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti , anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti .
Yadi , bhante nāgasena , sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi , kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti ?
Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto , yadi dutiyo buddho bhaveyya , dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya , ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ , anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ , tattha me kāraṇaṃ brūhi , yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyan ’’ ti .
‘‘ Ayaṃ , mahārāja , dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya .
‘‘ Yathā , mahārāja , nāvā ekapurisasandhāraṇī [ ekapurisasantāraṇī ( sī . pī .)] bhaveyya , ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā [ samudakā ( ka .)] bhaveyya .
Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena , so taṃ nāvaṃ abhirūheyya , api nu sā , mahārāja , nāvā
V0.224 dvinnampi dhāreyyā ’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante , caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya , osīdeyya udake ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu
M0.232 ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya .‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , puriso
P0.238 yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā , so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya , api nu kho so , mahārāja , puriso sukhito bhaveyyā ’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante , sakiṃ bhuttova mareyyā ’’ ti [ bhutto vameyyāti ( ka .)].
‘‘ Evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , bhante nāgasena , atidhammabhārena pathavī calatī ’’ ti ?
‘‘ Idha , mahārāja , dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā , ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ , api nu kho taṃ , mahārāja , sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , nābhipi tassa phaleyya , arāpi tassa bhijjeyyuṃ , nemipi tassa opateyya , akkhopi tassa bhijjeyyā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , mahārāja , atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatī ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , atidhammabhārena pathavī calati .
‘‘ Api ca , mahārāja , imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ .
Aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddho ekakkhaṇe nuppajjanti .
Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘ tumhākaṃ buddho , amhākaṃ buddho ’ ti , ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ , yathā , mahārāja , dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘ tumhākaṃ amacco , amhākaṃ amacco ’ ti , ubhato pakkhajātā honti , evameva kho , mahārāja , yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘ tumhākaṃ
M0.233 buddho , amhākaṃ buddho ’ ti , ubhato pakkhajātāP0.239 bhaveyyuṃV0.225 .Idaṃ tāva , mahārāja , ekaṃ kāraṇaṃ , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
‘‘ Aparampi , mahārāja , uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ ,‘ aggo buddho ’ ti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya ,‘ jeṭṭho buddho ’ ti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya ,‘ seṭṭho buddho ’ ti ,‘ visiṭṭho buddho ’ ti ,‘ uttamo buddho ’ ti ,‘ pavaro buddho ’ ti ,‘ asamo buddho ’ ti ,‘ asamasamo buddho ’ ti ,‘ appaṭimo buddho ’ ti ,‘ appaṭibhāgo buddho ’ ti ,‘ appaṭipuggalo buddho ’ ti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya .
Idampi kho tvaṃ , mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
‘‘ Api ca kho , mahārāja , buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esāyaṃ , eko yeva buddho loke uppajjati .
Kasmā kāraṇā ?
Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ .
Aññampi , mahārāja , yaṃ loke mahantaṃ , taṃ ekaṃ yeva hoti .
Pathavī , mahārāja , mahantī , sā ekā yeva .
Sāgaro mahanto , so eko yeva .
Sineru girirājā mahanto , so eko yeva .
Ākāso mahanto , so eko yeva .
Sakko mahanto , so eko yeva .
Māro mahanto , so eko yeva .
Mahābrahmā mahanto , so eko yeva .
Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto , so eko yeva lokasmiṃ .
Yattha te uppajjanti , tattha aññassa okāso na hoti , tasmā , mahārāja , tathāgato arahaṃ sammāsambuddho eko yeva lokasmiṃ uppajjatī ’’ ti .
‘‘ Sukathito , bhante nāgasena , pañho opammehi kāraṇehi .
Anipuṇopetaṃ sutvā attamano bhaveyya , kiṃ pana mādiso mahāpañño .
Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho paṭhamo .