6. Gabbhāvakkantipañho
6.‘‘ Bhante nāgasena , bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘ tiṇṇaṃ kho pana , bhikkhave , sannipātā gabbhassa avakkanti [ gabbhassāvakkanti ( ma . ni .1.408)] hoti , idha mātāpitaro ca sannipatitā
M0.127 honti , mātā ca utunī hoti , gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti , imesaṃ kho , bhikkhave , tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī ’ ti , asesavacanametaṃ , nissesavacanametaṃ , nippariyāyavacanametaṃ , arahassavacanametaṃ , sadevamanussānaṃ majjhe nisīditvā bhaṇitaṃ , ayañca dvinnaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti dissati , dukūlena tāpasena pārikāya tāpasiyā utunikāle dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhenaV0.129 nābhi parāmaṭṭhā , tassa tena nābhiparāmasanena sāmakumāro nibbatto .Mātaṅgenāpi isinā brāhmaṇakaññāya utunikāle dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhi parāmaṭṭhā , tassa tena nābhiparāmasanena maṇḍabyo nāma māṇavako nibbattoti .
Yadi , bhante nāgasena , bhagavatā bhaṇitaṃ ‘ tiṇṇaṃ kho pana , bhikkhave , sannipātā gabbhassa avakkanti hotī ’ ti .
Tena hi sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako ubhopi te nābhiparāmasanena nibbattāti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā .
Yadi , bhante , tathāgatena bhaṇitaṃ ‘ sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako nābhiparāmasanena nibbattā ’’ ti , tena hi ‘ tiṇṇaṃ kho pana , bhikkhave , sannipātā
P0.124 gabbhassa avakkanti hotī ’ ti yaṃ vacanaṃ , tampi micchā .Ayampi ubhato koṭiko pañho sugambhīro sunipuṇo visayo buddhimantānaṃ , so tavānuppatto , chinda vimatipathaṃ , dhārehi ñāṇavarappajjotan ’’ ti .
‘‘ Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā ‘ tiṇṇaṃ kho pana , bhikkhave , sannipātā gabbhassa avakkanti hoti , idha mātāpitaro ca sannipatitā honti , mātā ca utunī hoti , gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti , evaṃ tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī ’ ti .
Bhaṇitañca ‘ sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako nābhiparāmasanena nibbattā ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhante nāgasena , yena kāraṇena pañho suvinicchito hoti , tena kāraṇena maṃ saññāpehī ’’ ti .
‘‘ Sutapubbaṃ pana tayā , mahārāja , saṃkicco ca kumāro isisiṅgo ca tāpaso thero ca kumārakassapo ‘ iminā nāma te nibbattā ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , suyyati , abbhuggatā tesaṃ jāti , dve migadhenuyo tāva utunikāle dvinnaṃ tāpasānaṃ passāvaṭṭhānaṃ āgantvā sasambhavaṃ passāvaṃ piviṃsu , tena passāvasambhavena saṃkicco ca kumāro isisiṅgo ca tāpaso nibbattā .
Therassa udāyissa bhikkhunupassayaṃ upagatassa
M0.128 rattacittena bhikkhuniyā aṅgajātaṃ upanijjhāyantassa sambhavaṃ kāsāve mucci .Atha kho āyasmā udāyi taṃ bhikkhuniṃ etadavoca ‘ gaccha bhagini , udakaṃ āhara antaravāsakaṃ dhovissāmī ’ ti .
‘ Āharayya ahameva dhovissāmī ’ ti .
Tato sā bhikkhunī utunisamaye taṃ sambhavaṃ ekadesaṃ mukhena aggahesi , ekadesaṃ aṅgajāte pakkhipi , tena thero kumārakassapo nibbattoti etaṃ jano āhā ’’ ti .
‘‘ Api nu kho tvaṃ , mahārāja , saddahasi taṃ vacanan ’’ ti ?
‘‘ Āma bhante , balavaṃ tattha mayaṃ kāraṇaṃ upalabhāma , yena mayaṃ kāraṇena saddahāma ‘ iminā kāraṇena nibbattā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ panettha , mahārāja , kāraṇan ’’ ti ?
‘‘ Suparikammakate
P0.125 , bhante , kalale bījaṃ nipatitvā khippaṃ saṃviruhatī ’’ tiV0.130 .‘‘ Āma mahārājā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhante , sā bhikkhunī utunī samānā saṇṭhite kalale ruhire pacchinnavege ṭhitāya dhātuyā taṃ sambhavaṃ gahetvā tasmiṃ kalale pakkhipi , tena tassā gabbho saṇṭhāsi , evaṃ tattha kāraṇaṃ paccema tesaṃ nibbattiyā ’’ ti .
‘‘ Evametaṃ , mahārāja , tathā sampaṭicchāmi , yonippavesena gabbho sambhavatīti .
Sampaṭicchasi pana , tvaṃ mahārāja , therassa kumārakassapassa gabbhāvakkamanan ’’ ti ?
‘‘ Āma bhante ’’ ti .
‘‘ Sādhu , mahārāja , paccāgatosi mama visayaṃ , ekavidhenapi gabbhāvakkantiṃ kathayanto mamānubalaṃ bhavissasi , atha yā pana tā dve migadhenuyo passāvaṃ pivitvā gabbhaṃ paṭilabhiṃsu , tāsaṃ tvaṃ saddahasi gabbhassāvakkamanan ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , yaṃ kiñci bhuttaṃ pītaṃ khāyitaṃ lehitaṃ , sabbaṃ taṃ kalalaṃ osarati , ṭhānagataṃ vuḍḍhimāpajjati .
Yathā , bhante nāgasena , yā kāci saritā nāma , sabbā tā mahāsamuddaṃ osaranti , ṭhānagatā vuḍḍhimāpajjanti .
Evameva kho , bhante nāgasena , yaṃ kiñci bhuttaṃ pītaṃ khāyitaṃ lehitaṃ , sabbaṃ taṃ kalalaṃ osarati , ṭhānagataṃ vuḍḍhimāpajjati , tenāhaṃ kāraṇena saddahāmi mukhagatenapi gabbhassa avakkanti hotī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , mahārāja , gāḷhataraṃ upagatosi mama visayaṃ , mukhapānenapi dvayasannipāto bhavati .
Saṃkiccassa ca , mahārāja , kumārassa isisiṅgassa ca tāpasassa therassa ca kumārakassapassa gabbhāvakkamanaṃ sampaṭicchasī ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , sannipāto osaratī ’’ ti .
‘‘ Sāmopi , mahārāja , kumāro maṇḍabyopi māṇavako tīsu sannipātesu antogadhā , ekarasā yeva purimena , tattha kāraṇaṃ vakkhāmi .
Dukūlo
M0.129 ca , mahārāja , tāpaso pārikā ca tāpasī ubhopi te araññavāsā ahesuṃ pavivekādhimuttā uttamatthagavesakā , tapatejena yāva brahmalokaṃ santāpesuṃP0.126 .Tesaṃ tadā sakko devānamindo sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchati .
So tesaṃ garukatamettatāya upadhārento addasa anāgatamaddhāne dvinnampi tesaṃ cakkhūnaṃ antaradhānaṃ , disvā te evamāha ‘ ekaṃ me , bhonto , vacanaṃ karotha , sādhu ekaṃ puttaṃ janeyyātha , so tumhākaṃ upaṭṭhāko bhavissati ālambano cā ’ ti .
‘ Alaṃ , kosiya , mā evaṃ bhaṇī ’ ti .
Te tassa taṃ vacanaṃ na sampaṭicchiṃsu .
Anukampako atthakāmo sakko devānamindo dutiyampi … pe … tatiyampi te evamāha ‘ ekaṃ me , bhonto , vacanaṃ karotha , sādhu ekaṃ puttaṃ janeyyātha , so tumhākaṃ upaṭṭhāko bhavissati ālambano cā ’ ti .
Tatiyampi te āhaṃsu ‘ alaṃ , kosiya , mā tvaṃ kho amhe anatthe niyojehi , kadāyaṃ kāyo na bhijjissati , bhijjatu ayaṃ kāyo bhedanadhammo , bhijjantiyāpi dharaṇiyā patantepi selasikhare phalantepi ākāse patantepi candimasūriye
V0.131 neva mayaṃ lokadhammehi missayissāma , mā tvaṃ amhākaṃ sammukhabhāvaṃ upagaccha , upagatassa te eso vissāso , anatthacaro tvaṃ maññe ’ ti .Tato sakko devānamindo tesaṃ manaṃ alabhamāno garukato pañjaliko puna yāci ‘ yadi me vacanaṃ na ussahatha kātuṃ , yadā tāpasī utunī hoti pupphavatī , tadā tvaṃ , bhante , dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhiṃ parāmaseyyāsi , tena sā gabbhaṃ lacchati , sannipāto yevesa gabbhāvakkantiyā ’ ti .
‘ Sakkomahaṃ , kosiya , taṃ vacanaṃ kātuṃ , na tāvatakena amhākaṃ tapo bhijjati , hotū ’ ti sampaṭicchiṃsu .
Tāya ca pana velāya devabhavane atthi devaputto ussannakusalamūlo khīṇāyuko āyukkhayappatto yadicchakaṃ samattho okkamituṃ api cakkavattikulepi .
Atha sakko devānamindo taṃ devaputtaṃ upasaṅkamitvā evamāha ‘ ehi kho , mārisa , supabhāto te divaso , atthasiddhi upagatā , yamahaṃ te upaṭṭhānamāgamiṃ , ramaṇīye te okāse vāso bhavissati , patirūpe
P0.127 kule paṭisandhi bhavissati , sundarehi mātāpitūhi vaḍḍhetabbo , ehi me vacanaṃ karohī ’ ti yāci .Dutiyampi … pe … tatiyampi yāci sirasi pañjalikato .
Tato
M0.130 so devaputto evamāha ‘ katamaṃ taṃ , mārisa , kulaṃ , yaṃ tvaṃ abhikkhaṇaṃ kittayasi punappunan ’ ti .‘ Dukūlo ca tāpaso pārikā ca tāpasī ’ ti .
So tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭho sampaṭicchi ‘ sādhu , mārisa , yo tava chando , so hotu , ākaṅkhamāno ahaṃ , mārisa , patthite kule uppajjeyyaṃ , kimhi kule uppajjāmi aṇḍaje vā jalābuje vā saṃsedaje vā opapātike vā ’ ti ?
‘ Jalābujāya , mārisa , yoniyā uppajjāhī ’ ti .
Atha sakko devānamindo uppattidivasaṃ vigaṇetvā dukūlassa tāpasassa ārocesi ‘ asukasmiṃ nāma divase tāpasī utunī bhavissati pupphavatī , tadā tvaṃ , bhante , dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhiṃ parāmaseyyāsī ’ ti .
Tasmiṃ , mahārāja , divase tāpasī ca utunī pupphavatī ahosi , devaputto ca tatthūpago paccupaṭṭhito ahosi , tāpaso ca dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena tāpasiyā nābhiṃ parāmasi , iti te tayo sannipātā ahesuṃ , nābhiparāmasanena tāpasiyā rāgo udapādi , so panassā rāgo nābhiparāmasanaṃ paṭicca mā tvaṃ sannipātaṃ ajjhācārameva maññi , ūhasanampi [ hasanampi ( ka .)] sannipāto , ullapanampi sannipāto , upanijjhāyanampi sannipāto , pubbabhāgabhāvato rāgassa uppādāya āmasanena sannipāto jāyati , sannipātā okkamanaṃ hotīti .
‘‘ Anajjhācārepi , mahārāja , parāmasanena gabbhāvakkanti hoti .
Yathā , mahārāja , aggi
V0.132 jalamāno aparāmasanopi upagatassa sītaṃ byapahanti , evameva kho , mahārāja , anajjhācārepi parāmasanena gabbhāvakkanti hoti .‘‘ Catunnaṃ , mahārāja , vasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti kammavasena yonivasena kulavasena āyācanavasena , api ca sabbepete sattā kammasambhavā kammasamuṭṭhānā
P0.128 .‘‘ Kathaṃ , mahārāja , kammavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti ?
Ussannakusalamūlā , mahārāja , sattā yadicchakaṃ uppajjanti khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā devesu vā aṇḍajāya vā yoniyā jalābujāya vā yoniyā saṃsedajāya vā yoniyā opapātikāya vā yoniyā .
Yathā , mahārāja , puriso aḍḍho
M0.131 mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño pahūtañātipakkho dāsiṃ vā dāsaṃ vā khettaṃ vā vatthuṃ vā gāmaṃ vā nigamaṃ vā janapadaṃ vā yaṃ kiñci manasā abhipatthitaṃ , yadicchakaṃ dviguṇatiguṇampi dhanaṃ datvā kiṇāti , evameva kho , mahārāja , ussannakusalamūlā sattā yadicchakaṃ uppajjanti khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā devesu vā aṇḍajāya vā yoniyā jalābujāya vā yoniyā saṃsedajaya vā yoniyā opapātikāya vā yoniyā .Evaṃ kammavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti .
‘‘ Kathaṃ yonivasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti ?
Kukkuṭānaṃ , mahārāja , vātena gabbhāvakkanti hoti .
Balākānaṃ meghasaddena gabbhāvakkanti hoti .
Sabbepi devā agabbhaseyyakā sattā yeva , tesaṃ nānāvaṇṇena gabbhāvakkanti hoti .
Yathā , mahārāja , manussā nānāvaṇṇena mahiyā caranti , keci purato paṭicchādenti , keci pacchato paṭicchādenti , keci naggā honti , keci bhaṇḍū honti setapaṭadharā , keci moḷibaddhā honti , keci bhaṇḍū kāsāvavasanā honti , keci kāsāvavasanā moḷibaddhā honti , keci jaṭino vākacīradharā [ vākacīrā ( ka .)] honti , keci cammavasanā honti , keci rasmiyo nivāsenti , sabbepete manussā nānāvaṇṇena mahiyā caranti , evameva kho , mahārāja , sattā yeva te sabbe , tesaṃ nānāvaṇṇena gabbhāvakkanti hoti .
Evaṃ yonivasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti .
‘‘ Kathaṃ kulavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti ?
Kulaṃ nāma , mahārāja , cattāri kulāni aṇḍajaṃ jalābujaṃ saṃsedajaṃ
P0.129 opapātikaṃ .Yadi tattha gandhabbo yato kutoci āgantvā
V0.133 aṇḍaje kule uppajjati , so tattha aṇḍajo hoti … pe … jalābuje kule … pe … saṃsedaje kule … pe … opapātike kule uppajjati , so tattha opapātiko hoti .Tesu tesu kulesu tādisā yeva sattā sambhavanti .
Yathā , mahārāja , himavati nerupabbataṃ ye keci migapakkhino upenti , sabbe te
M0.132 sakavaṇṇaṃ vijahitvā suvaṇṇavaṇṇā honti , evameva kho , mahārāja , yo koci gandhabbo yato kutoci āgantvā aṇḍajaṃ yoniṃ upagantvā sabhāvavaṇṇaṃ vijahitvā aṇḍajo hoti … pe … jalābujaṃ … pe … saṃsedajaṃ … pe … opapātikaṃ yoniṃ upagantvā sabhāvavaṇṇaṃ vijahitvā opapātiko hoti , evaṃ kulavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti .‘‘ Kathaṃ āyācanavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti ?
Idha , mahārāja , kulaṃ hoti aputtakaṃ bahusāpateyyaṃ saddhaṃ pasannaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ tapanissitaṃ , devaputto ca ussannakusalamūlo cavanadhammo hoti .
Atha sakko devānamindo tassa kulassa anukampāya taṃ devaputtaṃ āyācati ‘ paṇidhehi , mārisa , asukassa kulassa mahesiyā kucchin ’ ti .
So tassa āyācanahetu taṃ kulaṃ paṇidheti .
Yathā , mahārāja , manussā puññakāmā samaṇaṃ manobhāvanīyaṃ āyācitvā gehaṃ upanenti , ayaṃ upagantvā sabbassa kulassa sukhāvaho bhavissatīti .
Evameva kho , mahārāja , sakko devānamindo taṃ devaputtaṃ āyācitvā taṃ kulaṃ upaneti .
Evaṃ āyācanavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti .
‘‘ Sāmo , mahārāja , kumāro sakkena devānamindena āyācito pārikāya tāpasiyā kucchiṃ okkanto .
Sāmo , mahārāja , kumāro katapuñño , mātāpitaro sīlavanto kalyāṇadhammā , āyācako sakko , tiṇṇaṃ cetopaṇidhiyā sāmo kumāro nibbatto .
Idha , mahārāja , nayakusalo puriso sukaṭṭhe anūpakhette bījaṃ ropeyya , api nu tassa bījassa antarāyaṃ vivajjentassa vuḍḍhiyā koci antarāyo bhaveyyā ’’ ti
P0.130 ?‘‘ Na hi , bhante , nirupaghātaṃ bījaṃ khippaṃ saṃviruheyyā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sāmo kumāro mutto uppannantarāyehi tiṇṇaṃ cetopaṇidhiyā nibbatto .
‘‘ Api nu kho , mahārāja , sutapubbaṃ tayā isīnaṃ manopadosena iddho phīto mahājanapado sajano samucchinno ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , suyyati .
Mahiyā daṇḍakāraññaṃ [ daṇḍakīraññaṃ ( ma . ni .2.65)] majjhāraññaṃ kāliṅgāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ , sabbaṃ taṃ araññaṃ araññabhūtaṃ , sabbepete janapadā isīnaṃ manopadosena khayaṃ gatā ’’ ti .
‘‘ Yadi
M0.133 , mahārāja , tesaṃ manopadosena susamiddhā janapadāV0.134 ucchijjanti , api nu kho tesaṃ manopasādena kiñci nibbatteyyā ’’ ti ?‘‘ Āma bhante ’’ ti .
‘‘ Tena hi , mahārāja , sāmo kumāro tiṇṇaṃ balavantānaṃ cetopasādena nibbatto isinimmito devanimmito puññanimmitoti .
Evametaṃ , mahārāja , dhārehi .
‘‘ Tayome , mahārāja , devaputtā sakkena devānamindena āyācitā kulaṃ uppannā .
Katame tayo ?
Sāmo kumāro mahāpanādo kusarājā , tayopete bodhisattā ’’ ti .
‘‘ Suniddiṭṭhā , bhante nāgasena , gabbhāvakkanti , sukathitaṃ kāraṇaṃ , andhakāro āloko kato , jaṭā vijaṭitā , nicchuddhā paravādā , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Gabbhāvakkantipañho chaṭṭho .