5. Rukkhaacetanābhāvapañho
5.‘‘ Bhante
M0.173 nāgasena , bhāsitampetaṃ tathāgatena –‘‘‘ Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ , jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ ;
Āraddhavīriyo dhuvaṃ appamatto , sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetū ’ ti [ jā .1.4.25].
Puna
P0.173 ca bhaṇitaṃ –‘‘‘ Iti phandanarukkhopi , tāvade ajjhabhāsatha ;
Mayhampi vacanaṃ atthi , bhāradvāja suṇohi me ’ ti [ jā .1.13.20].
‘‘ Yadi , bhante nāgasena , rukkho acetano , tena hi phandanena rukkhena bhāradvājena saha sallapitanti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā .
Yadi phandanena rukkhena bhāradvājena saddhiṃ sallapitaṃ , tena hi rukkho acetanoti tampi vacanaṃ micchā .
Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppato , so tayā nibbāhitabbo ’’ ti .
‘‘ Bhāsitampetaṃ , mahārāja , bhagavatā ‘ rukkho acetano ’ ti , phandanena ca rukkhena bhāradvājena saddhiṃ sallapitaṃ , tañca pana vacanaṃ lokasamaññāya bhaṇitaṃ .
Natthi , mahārāja , acetanassa rukkhassa sallāpo nāma , api ca , mahārāja , tasmiṃ rukkhe adhivatthāya devatāyetaṃ adhivacanaṃ rukkhoti , rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti , yathā , mahārāja , sakaṭaṃ dhaññassa paripūritaṃ dhaññasakaṭanti jano voharati , na ca taṃ dhaññamayaṃ sakaṭaṃ , rukkhamayaṃ sakaṭaṃ , tasmiṃ sakaṭe dhaññassa pana ākiritattā dhaññasakaṭanti jano voharati , evameva kho , mahārāja , na rukkho sallapati , rukkho acetano , yā pana tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā , tassā yeva taṃ adhivacanaṃ rukkhoti , rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti .
‘‘ Yathā
V0.170 vā pana , mahārāja , dadhiṃ manthayamāno takkaṃ manthemīti voharati , na taṃ takkaṃ , yaṃ so mantheti , dadhiṃ yeva so manthento takkaṃ manthemīti voharati , evameva kho , mahārāja , na rukkho sallapati , rukkho acetanoM0.174 .Yā pana tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā , tassāyeva taṃ adhivacanaṃ rukkhoti , rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , asantaṃ sādhetukāmo santaṃ sādhemīti voharati
P0.174 , asiddhaṃ siddhanti voharati , evamesā lokasamaññā , evameva kho , mahārāja , na rukkho sallapati , rukkho acetano .Yā pana tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā , tassāyeva taṃ adhivacanaṃ rukkhoti , rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti , yāya , mahārāja , lokasamaññāya jano voharati , tathāgatopi tāyeva lokasamaññāya sattānaṃ dhammaṃ desetī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Rukkhaacetanābhāvapañho pañcamo .