11. Nibbānasacchikaraṇapañho
11.‘‘ Bhante
M0.309 nāgasena , tumhe bhaṇatha ‘ nibbānaṃ na atītaṃ , na anāgataṃ , na paccuppannaṃ , na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīyan ’ ti .Idha , bhante nāgasena , yo koci sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti , so uppannaṃ sacchikaroti , udāhu uppādetvā sacchikarotī ’’ ti ?
‘‘ Yo koci , mahārāja , sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti , so na uppannaṃ sacchikaroti , na uppādetvā sacchikaroti , api ca , mahārāja , atthesā nibbānadhātu , yaṃ so sammāpaṭipanno sacchikarotī ’’ ti .
‘‘ Mā , bhante nāgasena , imaṃ pañhaṃ paṭicchannaṃ katvā dīpehi , vivaṭaṃ pākaṭaṃ katvā dīpehi
V0.295 chandajāto ussāhajāto , yaṃ te sikkhitaṃ , taṃ sabbaṃ etthevākirāhi , etthāyaṃ jano sammūḷho vimatijāto saṃsayapakkhando , bhindetaṃ antodosasallan ’’ ti .‘‘ Atthesā , mahārāja , nibbānadhātu santā sukhā paṇītā , taṃ sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā saṅkhāre sammasanto paññāya sacchikaroti .
Yathā , mahārāja , antevāsiko ācariyānusiṭṭhiyā vijjaṃ paññāya sacchikaroti , evameva kho , mahārāja , sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā paññāya nibbānaṃ sacchikaroti .
‘‘ Kathaṃ pana taṃ nibbānaṃ daṭṭhabbanti ?
Anītito nirupaddavato abhayato khemato santato sukhato sātato paṇītato sucito sītalato daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yathā , mahārāja , puriso bahukaṭṭhapuñjena jalitakaṭṭhitena agginā dayhamāno vāyāmena tato muñcitvā niraggikokāsaṃ
P0.324 pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya , evameva kho , mahārāja , yo sammāpaṭipanno , so yoniso manasikārena byapagatatividhaggisantāpaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti .Yathā , mahārāja , aggi , evaṃ tividhaggi daṭṭhabbo ;
yathā aggigato puriso , evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo ;
yathā niraggikokāso , evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , puriso ahikukkuramanussakuṇapasarīravaḷañjakoṭṭhāsarāsigato kuṇapajaṭājaṭitantaramanupaviṭṭho vāyāmena tato muñcitvā nikkuṇapokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya , evameva
M0.310 kho , mahārāja , yo sammāpaṭipanno , so yoniso manasikārena byapagatakilesakuṇapaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti .Yathā , mahārāja , kuṇapaṃ , evaṃ pañca kāmaguṇā daṭṭhabbā ;
yathā kuṇapagato puriso , evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo ;
yathā nikkuṇapokāso , evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , puriso bhīto tasito kampito viparītavibbhantacitto vāyāmena tato muñcitvā daḷhaṃ thiraṃ acalaṃ abhayaṭṭhānaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya , evameva kho , mahārāja , yo sammāpaṭipanno , so yoniso manasikārena byapagatabhayasantāsaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti .
Yathā , mahārāja , bhayaṃ , evaṃ jātijarābyādhimaraṇaṃ paṭicca aparāparaṃ pavattabhayaṃ daṭṭhabbaṃ ;
yathā bhīto puriso , evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo ;
yathā abhayaṭṭhānaṃ , evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yathā
V0.296 vā pana , mahārāja , puriso kiliṭṭhamalinakalalakaddamadese patito vāyāmena taṃ kalalakaddamaṃ apavāhetvā parisuddhavimaladesamupagantvā tattha paramasukhaṃ labheyya , evameva kho , mahārāja , yo sammāpaṭipanno , so yoniso manasikārena byapagatakilesamalakaddamaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti .Yathā , mahārāja , kalalaṃ , evaṃ lābhasakkārasiloko
P0.325 daṭṭhabbo ;yathā kalalagato puriso , evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo ;
yathā parisuddhavimaladeso , evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Tañca pana nibbānaṃ sammāpaṭipanno kinti sacchikaroti ?
Yo so , mahārāja , sammāpaṭipanno , so saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati .
Pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati , na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi .
So tattha kiñci na gayhūpagaṃ passati .
Yathā , mahārāja , puriso divasasantatte ayoguḷe jalite tatte kaṭhite āditopi majjhatopi pariyosānatopi na kiñci gayhūpagaṃ padesaṃ passati , evameva kho , mahārāja , yo saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati , so pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati , na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi .
So tattha [ idaṃ padadvayaṃ sī . pī . potthakesu natthi ] na kiñci gayhūpagaṃ passati , tassa gayhūpagaṃ
M0.311 apassantassa citte arati saṇṭhāti , kāyasmiṃ ḍāho okkamati , so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati .‘‘ Yathā , mahārāja , puriso jalitajālaṃ mahantaṃ aggikkhandhaṃ paviseyya , so tattha atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto aggimhi nibbindeyya , evameva kho , mahārāja , tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti , kāyasmiṃ ḍāho okkamati , so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati .
‘‘ Tassa pavatte bhayadassāvissa evaṃ cittaṃ uppajjati ‘ santattaṃ kho panetaṃ pavattaṃ sampajjalitaṃ bahudukkhaṃ bahūpāyāsaṃ , yadi koci labhetha appavattaṃ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ , yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan ’ ti .
Iti hetaṃ [ hitaṃ ( sī .), hi idaṃ ( pī .)] tassa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati
P0.326 pahaṃsayati tusayati [ pahaṃsīyati kuhīyati ( sī . pī .)]‘ paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇan ’ ti .‘‘ Yathā , mahārāja , puriso vippanaṭṭho videsapakkhando nibbāhanamaggaṃ disvā tattha pakkhandati
V0.297 pasīdati pahaṃsayati tusayati [ pahaṃsīyati kuhīyati ( sī . pī .)]‘ paṭiladdho me nibbāhanamaggo ’ ti , evameva kho , mahārāja , pavatte bhayadassāvissa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati [ pahaṃsīyati kuhīyati ( sī . pī .)]‘ paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇan ’ ti .‘‘ So appavattatthāya maggaṃ āyūhati gavesati bhāveti bahulīkaroti , tassa tadatthaṃ sati santiṭṭhati , tadatthaṃ vīriyaṃ santiṭṭhati , tadatthaṃ pīti santiṭṭhati , tassa taṃ cittaṃ aparāparaṃ manasikaroto pavattaṃ samatikkamitvā appavattaṃ okkamati , appavattamanuppatto , mahārāja , sammāpaṭipanno ‘ nibbānaṃ sacchikarotī ’ ti vuccatī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Nibbānasacchikaraṇapañho ekādasamo .