5. Hīnāyāvattanapañho
5.‘‘ Bhante nāgasena , mahantaṃ idaṃ tathāgatasāsanaṃ sāraṃ varaṃ seṭṭhaṃ pavaraṃ anupamaṃ parisuddhaṃ vimalaṃ paṇḍaraṃ anavajjaṃ , na yuttaṃ gihiṃ tāvatakaṃ pabbajetuṃ , gihī yeva [ gihiṃ yeva ( sī . pī .)] ekasmiṃ phale vinetvā yadā apunarāvattī hoti tadā so pabbājetabbo .
Kiṃ kāraṇā ?
Ime dujjanā tāva tattha sāsane visuddhe pabbajitvā paṭinivattitvā hīnāyāvattanti , tesaṃ paccāgamanena ayaṃ mahājano evaṃ vicinteti ‘ tucchakaṃ vata bho etaṃ samaṇassa gotamassa sāsanaṃ bhavissati , yaṃ ime paṭinivattantī ’ ti , idamettha kāraṇan ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , taḷāko bhaveyya sampuṇṇasucivimalasītalasalilo , atha yo koci kiliṭṭho malakaddamagato taṃ taḷākaṃ gantvā anahāyitvā kiliṭṭhova paṭinivatteyya , tattha , mahārāja , katamaṃ jano garaheyya kiliṭṭhaṃ vā taḷākaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Kiliṭṭhaṃ , bhante , jano garaheyya
V0.232 ‘ ayaṃ taḷākaṃ gantvā anahāyitvā kiliṭṭhova paṭinivatto , kiṃ imaṃ anahāyitukāmaṃ taḷāko sayaṃ nahāpessati , ko doso taḷākassā ’ ti .Evameva kho , mahārāja
P0.247 , tathāgato vimuttivarasalilasampuṇṇaṃ saddhammavarataḷākaṃ māpesi ‘ ye keci kilesamalakiliṭṭhā sacetanā budhā , te idha nahāyitvā sabbakilese pavāhayissantī ’ ti .Yadi koci taṃ saddhammavarataḷākaṃ gantvā anahāyitvā sakilesova paṭinivattitvā hīnāyāvattati taṃ yeva jano garahissati ‘ ayaṃ jinasāsane pabbajitvā tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā hīnāyāvatto , kiṃ imaṃ appaṭipajjantaṃ jinasāsanaṃ sayaṃ bodhessati , ko doso jinasāsanassā ’ ti ?
‘‘ Yathā
M0.241 vā pana , mahārāja , puriso paramabyādhito roguppattikusalaṃ amoghadhuvasiddhakammaṃ bhisakkaṃ sallakattaṃ disvā atikicchāpetvā sabyādhikova paṭinivatteyya , tattha katamaṃ jano garaheyya āturaṃ vā bhisakkaṃ vā ’’ ti ?‘‘ Āturaṃ , bhante , jano garaheyya ‘ ayaṃ roguppattikusalaṃ amoghadhuvasiddhakammaṃ bhisakkaṃ sallakattaṃ disvā atikicchāpetvā sabyādhikova paṭinivatto , kiṃ imaṃ atikicchāpentaṃ bhisakko sayaṃ tikicchissati , ko doso bhisakkassā ’’’ ti ?
‘‘ Evameva kho , mahārāja , tathāgato antosāsanasamugge kevalaṃ sakalakilesabyādhivūpasamanasamatthaṃ amatosadhaṃ pakkhipi ,‘ ye keci kilesabyādhipīḷitā sacetanā budhā , te imaṃ amatosadhaṃ pivitvā sabbakilesabyādhiṃ vūpasamessantī ’ ti .
Yadi koci yaṃ amatosadhaṃ apivitvā sakilesova paṭinivattitvā hīnāyāvattati , taṃ yeva jano garahissati ‘ ayaṃ jinasāsane pabbajitvā tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā hīnāyāvatto , kiṃ imaṃ appaṭipajjantaṃ jinasāsanaṃ sayaṃ bodhessati , ko doso jinasāsanassā ’ ti ?
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , chāto puriso mahatimahāpuññabhattaparivesanaṃ gantvā taṃ bhattaṃ abhuñjitvā chātova paṭinivatteyya , tattha katamaṃ jano garaheyya chātaṃ vā puññabhattaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Chātaṃ , bhante , jano garaheyya
P0.248 ‘ ayaṃ khudāpīḷito puññabhattaṃ paṭilabhitvā abhuñjitvā chātova paṭinivatto , kiṃ imassa abhuñjantassa bhojanaṃ sayaṃ mukhaṃ pavisissati , ko doso bhojanassā ’’’ ti ?‘‘ Evameva kho , mahārāja , tathāgato antosāsanasamugge paramapavaraṃ santaṃ sivaṃ paṇītaṃ amataṃ paramamadhuraṃ kāyagatāsatibhojanaṃ ṭhapesi ‘ ye keci kilesachātajjhattā taṇhāparetamānasā sacetanā budhā , te imaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā kāmarūpārūpabhavesu sabbaṃ taṇhamapanessantī ’ ti .
Yadi koci taṃ bhojanaṃ abhuñjitvā taṇhāsitova paṭinivattitvā hīnāyāvattati , taññeva jano garahissati ‘ ayaṃ jinasāsane pabbajitvā
V0.233 tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā hīnāyāvatto , kiṃ imaṃ appaṭipajjantaṃ jinasāsanaṃ sayaṃ bodhessasi , ko doso jinasāsanassā ’ ti .‘‘ Yadi , mahārāja , tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya , na nāmāyaṃ pabbajjā kilesappahānāya visuddhiyā vā , natthi
M0.242 pabbajjāya karaṇīyaṃ .Yathā , mahārāja , puriso anekasatena kammena taḷākaṃ khaṇāpetvā parisāya evamanussāveyya ‘ mā me , bhonto , keci saṃkiliṭṭhā imaṃ taḷākaṃ otaratha , pavāhitarajojallā parisuddhā vimalamaṭṭhā imaṃ taḷākaṃ otarathā ’ ti .
Api nu kho , mahārāja , tesaṃ pavāhitarajojallānaṃ parisuddhānaṃ vimalamaṭṭhānaṃ tena taḷākena karaṇīyaṃ bhaveyyā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , yassatthāya te taṃ taḷākaṃ upagaccheyyuṃ , taṃ aññatreva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ , kiṃ tesaṃ tena taḷākenā ’’ ti ?
‘‘ Evameva kho , mahārāja , yadi tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya , tattheva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ , kiṃ tesaṃ pabbajjāya .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , sabhāvaisibhattiko sutamantapadadharo atakkiko roguppattikusalo amoghadhuvasiddhakammo bhisakko sallakatto sabbarogūpasamabhesajjaṃ sannipātetvā parisāya evamanussāveyya ‘ mā kho , bhonto
P0.249 , keci sabyādhikā mama santike upagacchatha , abyādhikā arogā mama santike upagacchathā ’ ti .Api nu kho , mahārāja , tesaṃ abyādhikānaṃ arogānaṃ paripuṇṇānaṃ udaggānaṃ tena bhisakkena karaṇīyaṃ bhaveyyā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , yassatthāya te taṃ bhisakkaṃ sallakattaṃ upagaccheyyuṃ , taṃ aññatreva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ , kiṃ tesaṃ tena bhisakkenā ’’ ti ?
‘‘ Evameva kho , mahārāja , yadi tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya , tattheva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ , kiṃ tesaṃ pabbajjāya ?
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , koci puriso anekathālipākasataṃ bhojanaṃ paṭiyādāpetvā parisāya evamanussāveyya ‘ mā me , bhonto , keci chātā imaṃ parivesanaṃ upagacchatha , subhuttā tittā suhitā dhātā pīṇitā paripuṇṇā imaṃ parivesanaṃ upagacchathā ’’ ti .
Api nu kho mahārāja , tesaṃ bhuttāvīnaṃ tittānaṃ suhitānaṃ dhātānaṃ pīṇitānaṃ paripuṇṇānaṃ tena bhojanena karaṇīyaṃ bhaveyyā ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante , yassatthāya te taṃ parivesanaṃ upagaccheyyuṃ , taṃ aññatreva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ , kiṃ tesaṃ tāya parivesanāyā ’’ ti ?
‘‘ Evameva kho , mahārāja , yadi tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya , tattheva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ , kiṃ tesaṃ pabbajjāya ?
‘‘ Api
V0.234M0.243 ca , mahārāja , ye hīnāyāvattanti , te jinasāsanassa pañca atuliye guṇe dassenti .Katame pañca ?
Bhūmimahantabhāvaṃ dassenti , parisuddhavimalabhāvaṃ dassenti , pāpehi asaṃvāsiyabhāvaṃ dassenti , duppaṭivedhabhāvaṃ dassenti , bahusaṃvararakkhiyabhāvaṃ dassenti .
‘‘ Kathaṃ bhūmimahantabhāvaṃ dassenti ?
Yathā , mahārāja , puriso adhano hīnajacco nibbiseso buddhiparihīno mahārajjaṃ paṭilabhitvā na cirasseva paripatati paridhaṃsati parihāyati yasato , na sakkoti issariyaṃ sandhāretuṃ .
Kiṃ kāraṇaṃ
P0.250 ?Mahantattā issariyassa .
Evameva kho , mahārāja , ye keci nibbisesā akatapuññā buddhiparihīnā jinasāsane pabbajanti , te taṃ pabbajjaṃ pavaruttamaṃ sandhāretuṃ avisahantā na cirasseva jinasāsanā paripatitvā paridhaṃsitvā parihāyitvā hīnāyāvattanti , na sakkonti jinasāsanaṃ sandhāretuṃ .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Mahantattā jinasāsanabhūmiyā .
Evaṃ bhūmimahantabhāvaṃ dassenti .
‘‘ Kathaṃ parisuddhavimalabhāvaṃ dassenti ?
Yathā , mahārāja , vāri pokkharapatte vikirati vidhamati vidhaṃseti , na ṭhānamupagacchati nūpalimpati .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Parisuddhavimalattā padumassa .
Evameva kho , mahārāja , ye keci saṭhā kūṭā vaṅkā kuṭilā visamadiṭṭhino jinasāsane pabbajanti , te parisuddhavimalanikkaṇṭakapaṇḍaravarappavarasāsanato na cirasseva vikiritvā vidhamitvā vidhaṃsetvā asaṇṭhahitvā anupalimpitvā hīnāyāvattanti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Parisuddhavimalattā jinasāsanassa .
Evaṃ parisuddhavimalabhāvaṃ dassenti .
‘‘ Kathaṃ pāpehi asaṃvāsiyabhāvaṃ dassenti ?
Yathā , mahārāja , mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati , yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ , taṃ khippameva tīraṃ upaneti thalaṃ vā ussāreti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Mahābhūtānaṃ bhavanattā mahāsamuddassa .
Evameva kho , mahārāja , ye keci pāpakā asaṃvutā ahirikā akiriyā osannavīriyā kusītā kiliṭṭhā dujjanā manussā jinasāsane pabbajanti , te na cirasseva jinasāsanato arahantavimalakhīṇāsavamahābhūtabhavanato nikkhamitvā asaṃvasitvā hīnāyāvattanti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Pāpehi asaṃvāsiyattā jinasāsanassa .
Evaṃ pāpehi asaṃvāsiyabhāvaṃ dassenti .
‘‘ Kathaṃ
M0.244 duppaṭivedhabhāvaṃ dassenti ?Yathā , mahārāja , ye keci achekā asikkhitā asippino mativippahīnā issāsā [ issatthā ( sī . syā . pī .)] vālaggavedhaṃ avisahantā vigaḷanti pakkamanti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Saṇhasukhumaduppaṭivedhattā vālaggassa
P0.251 .Evameva kho , mahārāja , ye keci duppaññā jaḷā
V0.235 eḷamūgā mūḷhā dandhagatikā janā jinasāsane pabbajanti , te taṃ paramasaṇhasukhumacatusaccappaṭivedhaṃ paṭivijjhituṃ avisahantā jinasāsanā vigaḷitvā pakkamitvā na cirasseva hīnāyāvattanti .Kiṃ kāraṇaṃ ?
Paramasaṇhasukhumaduppaṭivedhatāya saccānaṃ .
Evaṃ duppaṭivedhabhāvaṃ dassenti .
‘‘ Kathaṃ bahusaṃvararakkhiyabhāvaṃ dassenti ?
Yathā , mahārāja , kocideva puriso mahatimahāyuddhabhūmimupagato parasenāya disāvidisāhi samantā parivārito sattihatthaṃ janamupentaṃ disvā bhīto osakkati paṭinivattati palāyati .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Bahuvidhayuddhamukharakkhaṇabhayā .
Evameva kho , mahārāja , ye keci pāpakā asaṃvutā ahirikā akiriyā akkhantī capalā calitā ittarā bālajanā jinasāsane pabbajanti , te bahuvidhaṃ sikkhāpadaṃ parirakkhituṃ avisahantā osakkitvā paṭinivattitvā palāyitvā na cirasseva hīnāyāvattanti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Bahuvidhasaṃvararakkhiyabhāvattā jinasāsanassa .
Evaṃ bahuvidhasaṃvararakkhiyabhāvaṃ dassenti .
‘‘ Thalajuttamepi , mahārāja , vassikāgumbe kimividdhāni pupphāni honti , tāni aṅkurāni saṅkuṭitāni antarā yeva paripatanti , na ca tesu paripatitesu vassikāgumbo hīḷito nāma hoti .
Yāni tattha ṭhitāni pupphāni , tāni sammā gandhena disāvidisaṃ abhibyāpenti .
Evameva kho , mahārāja , ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti , te jinasāsane kimividdhāni vassikāpupphāni viya vaṇṇagandharahitā nibbaṇṇākārasīlā abhabbā vepullāya , na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti .
Ye tattha ṭhitā bhikkhū , te sadevakaṃ lokaṃ sīlavaragandhena abhibyāpenti .
‘‘ Sālīnampi , mahārāja , nirātaṅkānaṃ
P0.252 lohitakānaṃ antare karumbhakaṃ nāma sālijāti uppajjitvā antarā yeva vinassati , na ca tassā vinaṭṭhattā lohitakasālī hīḷitā nāma honti .Ye tattha ṭhitā sālī , te rājūpabhogā honti .
Evameva kho , mahārāja , ye te jinasāsane pabbajitvā
M0.245 hīnāyāvattanti , te lohitakasālīnamantare karumbhakā viya jinasāsane na vaḍḍhitvā vepullataṃ na pāpuṇitvā [ vaḍḍhitvā vepullataṃ apāpuṇitvā ( sī . ka .)] antarā yeva hīnāyāvattanti , na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti .Ye tattha ṭhitā bhikkhū te arahattassa anucchavikā honti .
‘‘ Kāmadadassāpi
V0.236 , mahārāja , maṇiratanassa ekadesaṃ [ ekadese ( ka .)] kakkasaṃ uppajjati , na ca tattha kakkasuppannattā maṇiratanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti .Yaṃ tattha parisuddhaṃ maṇiratanassa , taṃ janassa hāsakaraṃ hoti .
Evameva kho , mahārāja , ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti , kakkasā te jinasāsane papaṭikā , na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti .
Ye tattha ṭhitā bhikkhū , te devamanussānaṃ hāsajanakā honti .
‘‘ Jātisampannassapi , mahārāja , lohitacandanassa ekadesaṃ pūtikaṃ hoti appagandhaṃ .
Na tena lohitacandanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti .
Yaṃ tattha apūtikaṃ sugandhaṃ , taṃ samantā vidhūpeti abhibyāpeti .
Evameva kho , mahārāja , ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti , te lohitacandanasārantare pūtikadesamiva chaḍḍanīyā jinasāsane , na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti .
Ye tattha ṭhitā bhikkhū , te sadevakaṃ lokaṃ sīlavaracandanagandhena anulimpayantī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , tena tena anucchavikena tena tena sadisena kāraṇena niravajjamanupāpitaṃ jinasāsanaṃ seṭṭhabhāvena paridīpitaṃ , hīnāyāvattamānāpi te jinasāsanassa seṭṭhabhāvaṃ yeva paridīpentī ’’ ti .
Hīnāyāvattanapañho pañcamo .