6. Vedagūpañho
6. Rājā āha ‘‘ bhante nāgasena , vedagū upalabbhatī ’’ ti ?
‘‘ Ko panesa , mahārāja , vedagū nāmā ’’ ti ?
‘‘ Yo , bhante , abbhantare jīvo cakkhunā rūpaṃ passati , sotena saddaṃ suṇāti , ghānena gandhaṃ ghāyati , jivhāya rasaṃ sāyati , kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati , manasā dhammaṃ vijānāti , yathā mayaṃ idha pāsāde nisinnā yena yena vātapānena iccheyyāma passituṃ , tena tena vātapānena passeyyāma , puratthimenapi vātapānena passeyyāma , pacchimenapi
M0.56 vātapānena passeyyāma , uttarenapi vātapānena passeyyāma , dakkhiṇenapi vātapānena passeyyāma .Evameva kho , bhante , ayaṃ abbhantare jīvo yena yena dvārena icchati passituṃ , tena tena dvārena passatī ’’ ti .
Thero āha ‘‘ pañcadvāraṃ , mahārāja , bhaṇissāmi , taṃ suṇohi , sādhukaṃ manasikarohi , yadi abbhantare jīvo cakkhunā rūpaṃ passati , yathā mayaṃ idha pāsāde nisinnā yena yena vātapānena iccheyyāma passituṃ , tena tena vātapānena rūpaṃ yeva passeyyāma , puratthimenapi vātapānena rūpaṃ yeva passeyyāma , pacchimenapi
P0.55 vātapānena rūpaṃ yeva passeyyāma , uttarenapi vātapānena rūpaṃ yeva passeyyāma , dakkhiṇenapi vātapānena rūpaṃ yeva passeyyāma , evametena abbhantare jīvena sotenapi rūpaṃ yeva passitabbaṃ , ghānenapi rūpaṃ yeva passitabbaṃ , jivhāyapi rūpaṃ yeva passitabbaṃ , kāyenapi rūpaṃ yeva passitabbaṃ , manasāpi rūpaṃ yeva passitabbaṃ ;cakkhunāpi saddo yeva sotabbo , ghānenapi saddo yeva sotabbo , jivhāyapi saddo yeva sotabbo , kāyenapi saddo yeva sotabbo , manasāpi saddo yeva sotabbo ;
cakkhunāpi gandho yeva ghāyitabbo , sotenapi gandho yeva ghāyitabbo , jivhāyapi gandho yeva ghāyitabbo , kāyenapi gandho yeva ghāyitabbo , manasāpi gandho yeva ghāyitabbo ;
cakkhunāpi raso yeva sāyitabbo , sotenapi raso yeva sāyitabbo , ghānenapi raso yeva sāyitabbo , kāyenapi raso yeva sāyitabbo , manasāpi raso yeva sāyitabbo ;
cakkhunāpi phoṭṭhabbaṃ yeva phusitabbaṃ , sotenapi phoṭṭhabbaṃ yeva phusitabbaṃ , ghānenapi phoṭṭhabbaṃ yeva phusitabbaṃ , jivhāyapi phoṭṭhabbaṃ yeva
V0.56 phusitabbaṃ , manasāpi phoṭṭhabbaṃ yeva phusitabbaṃ ;cakkhunāpi dhammaṃ yeva vijānitabbaṃ , sotenapi dhammaṃ yeva vijānitabbaṃ , ghānenapi dhammaṃ yeva vijānitabbaṃ , jivhāyapi dhammaṃ yeva vijānitabbaṃ , kāyenapi dhammaṃ yeva vijānitabban ’’ ti ?
‘‘ Na hi bhante ’’ ti .
‘‘ Na kho te , mahārāja , yujjati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ , yathā vā pana , mahārāja , mayaṃ idha pāsāde nisinnā imesu jālavātapānesu ugghāṭitesu mahantena ākāsena bahimukhā suṭṭhutaraṃ rūpaṃ passāma , evametena abbhantare jīvenāpi cakkhudvāresu ugghāṭitesu mahantena ākāsena suṭṭhutaraṃ rūpaṃ passitabbaṃ , sotesu ugghāṭitesu … pe … ghāne
M0.57 ugghāṭite … pe … jivhāya ugghāṭitāya … pe … kāye ugghāṭite mahantena ākāsena suṭṭhutaraṃ saddo sotabbo , gandho ghāyitabbo , raso sāyitabbo , phoṭṭhabbo phusitabbo ’’ ti ?‘‘ Na hi bhante ’’ ti
P0.56 .‘‘ Na kho te , mahārāja , yujjati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ , yathā vā pana , mahārāja , ayaṃ dinno nikkhamitvā bahidvārakoṭṭhake tiṭṭheyya , jānāsi tvaṃ , mahārāja ,‘ ayaṃ dinno nikkhamitvā bahidvārakoṭṭhake ṭhito ’’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , jānāmī ’’ ti .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , ayaṃ dinno anto pavisitvā tava purato tiṭṭheyya , jānāsi tvaṃ , mahārāja ,‘ ayaṃ dinno anto pavisitvā mama purato ṭhito ’’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , jānāmī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , abbhantare so jīvo jivhāya rase nikkhitte jāneyya ambilattaṃ vā lavaṇattaṃ vā tittakattaṃ vā kaṭukattaṃ vā kasāyattaṃ vā madhurattaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante , jāneyyā ’’ ti .
‘‘ Te rase anto paviṭṭhe jāneyya ambilattaṃ vā lavaṇattaṃ vā tittakattaṃ vā kaṭukattaṃ vā kasāyattaṃ vā madhurattaṃ vā ’’ ti .
‘‘ Na hi bhante ’’ ti .
‘‘ Na kho te , mahārāja , yujjati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā purimaṃ , yathā , mahārāja , kocideva puriso madhughaṭasataṃ āharāpetvā madhudoṇiṃ pūrāpetvā purisassa mukhaṃ pidahitvā [ pidahitvāva ( ka .)] madhudoṇiyā pakkhipeyya , jāneyya , mahārāja , so puriso madhuṃ sampannaṃ vā na sampannaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Na hi bhante ’’ ti .
‘‘ Kena kāraṇenā ’’ ti .
‘‘ Na hi tassa , bhante , mukhe madhu paviṭṭhan ’’ ti .
‘‘ Na
V0.57 kho te , mahārāja , yujjati purimena vā pacchimaṃ , pacchimena vā puriman ’’ ti .‘‘ Nāhaṃ paṭibalo tayā vādinā saddhiṃ sallapituṃ ;
sādhu , bhante , atthaṃ jappehī ’’ ti .
Thero abhidhammasaṃyuttāya kathāya rājānaṃ milindaṃ saññāpesi –
‘‘ idha , mahārāja , cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ , taṃsahajātā phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitindriyaṃ manasikāroti evamete dhammā paccayato jāyanti , na hettha vedagū upalabbhati , sotañca paṭicca sadde ca … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ , taṃsahajātā phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā
M0.58 jīvitindriyaṃ manasikārotiP0.57 evamete dhammā paccayato jāyanti , na hettha vedagū upalabbhatī ’’ ti .‘‘ Kallosi , bhante nāgasenā ’’ ti .
Vedagūpañho chaṭṭho .