5. Supinapañho
5.‘‘ Bhante nāgasena , imasmiṃ loke naranāriyo supinaṃ passanti kalyāṇampi pāpakampi , diṭṭhapubbampi adiṭṭhapubbampi , katapubbampi akatapubbampi , khemampi
P0.298 sabhayampi , dūrepi santikepi , bahuvidhānipi anekavaṇṇasahassāni dissanti , kiñcetaṃ supinaṃ nāma , ko cetaṃ passatī ’’ ti ?‘‘ Nimittametaṃ , mahārāja , supinaṃ nāma , yaṃ cittassa āpāta [ āpātha ( sī . pī .)] mupagacchati .
Chayime , mahārāja , supinaṃ passanti , vātiko supinaṃ passati , pittiko supinaṃ passati , semhiko supinaṃ passati , devatūpasaṃhārato supinaṃ passati , samudāciṇṇato supinaṃ passati , pubbanimittato supinaṃ passati , tatra , mahārāja , yaṃ pubbanimittato supinaṃ passati , taṃ yeva saccaṃ , avasesaṃ micchā ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , yo pubbanimittato supinaṃ passati , kiṃ tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti , taṃ vā nimittaṃ cittassa āpātamupagacchati , añño vā āgantvā tassa
V0.275 ārocetī ’’ ti ?‘‘ Na , mahārāja , tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti , nāpi añño koci āgantvā tassa āroceti , atha kho taṃ yeva nimittaṃ cittassa āpātamupagacchati .
Yathā , mahārāja , ādāso na sayaṃ kuhiñci gantvā chāyaṃ vicināti , nāpi añño koci
M0.288 chāyaṃ ānetvā ādāsaṃ āropeti [ āroceti ( ka .)], atha kho yato kutoci chāyā āgantvā ādāsassa āpātamupagacchati , evameva kho , mahārāja , na tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti , nāpi añño koci āgantvā āroceti , atha kho yato kutoci nimittaṃ āgantvā cittassa āpātamupagacchatī ’’ ti .‘‘ Bhante nāgasena , yaṃ taṃ cittaṃ supinaṃ passati , api nu taṃ cittaṃ jānāti ‘ evaṃ nāma vipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā ’ ti ?
‘‘ Na hi , mahārāja , taṃ cittaṃ jānāti ‘ evaṃvipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā ’ ti , nimitte pana uppanne aññesaṃ katheti , tato te atthaṃ kathentī ’’ ti .
‘‘ Iṅgha , bhante nāgasena , kāraṇaṃ me dassehī ’’ ti .
‘‘ Yathā , mahārāja , sarīre tilakā pīḷakā daddūni uṭṭhahanti lābhāya vā alābhāya vā , yasāya vā ayasāya vā , nindāya
P0.299 vā pasaṃsāya vā , sukhāya vā dukkhāya vā , api nu tā , mahārāja , pīḷakā jānitvā uppajjanti ‘ imaṃ nāma mayaṃ atthaṃ nipphādessāmā ’’’ ti ?‘‘ Na hi , bhante , yādise tā okāse pīḷakā sambhavanti , tattha tā pīḷakā disvā nemittakā byākaronti ‘ evaṃ nāma vipāko bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , yaṃ taṃ cittaṃ supinaṃ passati , na taṃ cittaṃ jānāti ‘ evaṃ nāma vipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā ’ ti , nimitte pana uppanne aññesaṃ katheti , tato te atthaṃ kathentī ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , yo supinaṃ passati , so niddāyanto , udāhu jāgaranto [ jagganto ( sī . pī .)] passatī ’’ ti ?
‘‘ Yo so , mahārāja , supinaṃ passati , na so niddāyanto passati , nāpi jāgaranto passati .
Api ca okkante middhe asampatte bhavaṅge etthantare supinaṃ passati .
Middhasamārūḷhassa , mahārāja , cittaṃ bhavaṅgagataṃ hoti , bhavaṅgagataṃ cittaṃ nappavattati , appavattaṃ cittaṃ sukhadukkhaṃ nappajānāti , appaṭivijānantassa supino na hoti , pavattamāne citte supinaṃ passati .
‘‘ Yathā , mahārāja , timire andhakāre appabhāse suparisuddhepi ādāse chāyā na dissati
V0.276 , evameva kho , mahārāja , middhasamārūḷhe citte bhavaṅgagate tiṭṭhamānepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti , appavatte citte supinaṃ na passatiM0.289 .Yathā , mahārāja , ādāso , evaṃ sarīraṃ daṭṭhabbaṃ ;
yathā andhakāro , evaṃ middhaṃ daṭṭhabbaṃ ;
yathā āloko , evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , mahikotthaṭassa sūriyassa pabhā na dissati santā yeva sūriyarasmi appavattā hoti , appavattāya sūriyarasmiyā āloko na hoti , evameva kho , mahārāja , middhasamārūḷhassa cittaṃ bhavaṅgagataṃ hoti , bhavaṅgagataṃ cittaṃ nappavattati , appavatte citte supinaṃ na passati .
Yathā , mahārāja , sūriyo , evaṃ sarīraṃ daṭṭhabbaṃ ;
yathā mahikottharaṇaṃ , evaṃ middhaṃ
P0.300 daṭṭhabbaṃ ;yathā sūriyarasmi , evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Dvinnaṃ , mahārāja , santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti , middhasamārūḷhassa bhavaṅgagatassa santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti , nirodhasamāpannassa santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti , jāgarantassa , mahārāja , cittaṃ lolaṃ hoti vivaṭaṃ pākaṭaṃ anibaddhaṃ , evarūpassa citte nimittaṃ āpātaṃ na upeti .
Yathā , mahārāja , purisaṃ vivaṭaṃ pākaṭaṃ akiriyaṃ arahassaṃ rahassakāmā parivajjenti , evameva kho , mahārāja , jāgarantassa dibbo attho āpātaṃ na upeti , tasmā jāgaranto supinaṃ na passati .
Yathā vā pana , mahārāja , bhikkhuṃ bhinnājīvaṃ anācāraṃ pāpamittaṃ dussīlaṃ kusītaṃ hīnavīriyaṃ kusalā bodhipakkhiyā dhammā āpātaṃ na upenti , evameva kho , mahārāja , jāgarantassa dibbo attho āpātaṃ na upeti , tasmā jāgaranto supinaṃ na passatī ’’ ti .
‘‘ Bhante nāgasena , atthi middhassa ādimajjhapariyosānan ’’ ti ?
‘‘ Āma , mahārāja , atthi middhassa ādimajjhapariyosānan ’’ ti .
‘‘ Katamaṃ ādi , katamaṃ majjhaṃ , katamaṃ pariyosānan ’’ ti ?
‘‘ Yo , mahārāja , kāyassa onāho pariyonāho dubbalyaṃ mandatā akammaññatā kāyassa , ayaṃ middhassa ādi ;
yo , mahārāja , kapiniddāpareto vokiṇṇakaṃ jaggati [ vokiṇṇataṃ gacchati ( nisya )], idaṃ middhassa majjhaṃ ;
bhavaṅgagati pariyosanaṃ .
Majjhūpagato , mahārāja , kapiniddāpareto supinaṃ passati .
Yathā , mahārāja , koci yatacārī samāhitacitto ṭhitadhammo acalabuddhi pahīnakotūhalasaddaṃ vanamajjhogāhitvā sukhumaṃ atthaṃ cintayati , na ca so tattha middhaṃ okkamati , so tattha samāhito ekaggacitto sukhumaṃ atthaṃ paṭivijjhati , evameva kho , mahārāja , jāgaro na middhasamāpanno
M0.290 , majjhūpagato kapiniddāpareto supinaṃP0.301 passati .Yathā , mahārāja , kotūhalasaddo , evaṃ jāgaraṃ daṭṭhabbaṃ ;
yathā vivittaṃ vanaṃ , evaṃ kapiniddāpareto daṭṭhabbo
V0.277 ;yathā so kotūhalasaddaṃ ohāya middhaṃ vivajjetvā majjhattabhūto sukhumaṃ atthaṃ paṭivijjhati , evaṃ jāgaro na middhasamāpanno kapiniddāpareto supinaṃ passatī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , evametaṃ tathā sampaṭicchāmī ’’ ti .
Supinapañho pañcamo .