5. Akammajādipañho
5.‘‘ Bhante nāgasena , dissanti loke kammanibbattā , dissanti hetunibbattā , dissanti utunibbattā , yaṃ loke akammajaṃ ahetujaṃ anutujaṃ , taṃ me kathehī ’’ ti .
‘‘ Dveme , mahārāja , lokasmiṃ akammajā ahetujā anutujā .
Katame dve ?
Ākāso , mahārāja , akammajo ahetujo anutujo ;
nibbānaṃ , mahārāja , akammajaṃ ahetujaṃ anutujaṃ .
Ime kho , mahārāja , dve akammajā ahetujā anutujā ’’ ti .
‘‘ Mā , bhante nāgasena , jinavacanaṃ makkhehi , mā ajānitvā pañhaṃ byākarohī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ kho , mahārāja , ahaṃ vadāmi , yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesi ‘ mā , bhante nāgasena , jinavacanaṃ makkhehi , mā ajānitvā pañhaṃ byākarohī ’’’ ti ?
‘‘ Bhante nāgasena , yuttamidaṃ tāva vattuṃ ‘ ākāso akammajo ahetujo anutujo ’ ti .
Anekasatehi pana , bhante nāgasena , kāraṇehi bhagavatā sāvakānaṃ nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhāto , atha ca pana tvaṃ evaṃ vadesi ‘ ahetujaṃ nibbānan ’’’ ti .
‘‘ Saccaṃ , mahārāja , bhagavatā anekasatehi kāraṇehi sāvakānaṃ nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhāto , na ca pana nibbānassa uppādāya hetu akkhāto ’’ ti .
‘‘ Ettha mayaṃ , bhante nāgasena , andhakārato andhakārataraṃ
P0.269 pavisāma , vanato vanataraṃ pavisāma , gahanato gahanataraṃ [ gahanantarato gahanantaraṃ ( ka .)] pavisāma , yatra hi nāmaM0.261 nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tassa pana dhammassa uppādāya hetu natthi .Yadi , bhante nāgasena , nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tena hi nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo .
‘‘ Yathā pana , bhante nāgasena , puttassa pitā atthi , tena kāraṇena pitunopi pitā icchitabbo .
Yathā antevāsikassa ācariyo atthi , tena kāraṇena ācariyassapi ācariyo icchitabbo
V0.251 .Yathā aṅkurassa bījaṃ atthi , tena kāraṇena bījassapi bījaṃ icchitabbaṃ .
Evameva kho , bhante nāgasena , yadi nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tena kāraṇena nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo .
‘‘ Yathā rukkhassa vā latāya vā agge sati tena kāraṇena majjhampi atthi , mūlampi atthi .
Evameva kho , bhante nāgasena , yadi nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , tena kāraṇena nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo ’’’ ti .
‘‘ Anuppādanīyaṃ , mahārāja , nibbānaṃ , tasmā na nibbānassa uppādāya hetu akkhāto ’’ ti .
‘‘ Iṅgha , bhante nāgasena , kāraṇaṃ dassetvā kāraṇena maṃ saññāpehi , yathāhaṃ jāneyyaṃ nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi , nibbānassa uppādāya hetu natthī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , mahārāja , sakkaccaṃ sotaṃ odaha , sādhukaṃ suṇohi , vakkhāmi tattha kāraṇaṃ , sakkuṇeyya , mahārāja , puriso pākatikena balena ito himavantaṃ pabbatarājaṃ upagantun ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Sakkuṇeyya pana so , mahārāja , puriso pākatikena balena himavantaṃ pabbatarājaṃ idha āharitun ’’ ti ?
‘‘ Na hi , bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhātuṃ , na sakkā nibbānassa uppādāya hetu dassetuṃ .
‘‘ Sakkuṇeyya , mahārāja , puriso pākatikena balena mahāsamuddaṃ nāvāya uttaritvā pārimatīraṃ gantun ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante ’’ ti ?
‘‘ Sakkuṇeyya pana so , mahārāja
P0.270 , puriso pākatikena balena mahāsamuddassa pārimatīraṃ idha āharitun ’’ ti ?‘‘ Na hi bhante ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , mahārāja , sakkā nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhātuṃ , na sakkā nibbānassa uppādāya hetu dassetuṃ .
Kiṃ kāraṇā ?
Asaṅkhatattā dhammassā ’’ ti .
‘‘ Asaṅkhataṃ
M0.262 , bhante nāgasena , nibbānan ’’ ti ?‘‘ Āma , mahārāja , asaṅkhataṃ nibbānaṃ na kehici kataṃ , nibbānaṃ , mahārāja , na vattabbaṃ uppannanti vā anuppannanti vā uppādanīyanti vā atītanti vā anāgatanti vā paccuppannanti vā cakkhuviññeyyanti vā sotaviññeyyanti vā ghānaviññeyyanti vā jivhāviññeyyanti vā kāyaviññeyyanti vā ’’ ti .
‘‘ Yadi , bhante nāgasena , nibbānaṃ na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīyaṃ na atītaṃ na anāgataṃ na paccuppannaṃ
V0.252 na cakkhuviññeyyaṃ na sotaviññeyyaṃ na ghānaviññeyyaṃ na jivhāviññeyyaṃ na kāyaviññeyyaṃ , tena hi , bhante nāgasena , tumhe natthidhammaṃ nibbānaṃ apadisatha ‘ natthi nibbānan ’ ti .‘‘ Atthi , mahārāja , nibbānaṃ , manoviññeyyaṃ nibbānaṃ , visuddhena mānasena paṇītena ujukena anāvaraṇena nirāmisena sammāpaṭipanno ariyasāvako nibbānaṃ passatī ’’ ti .
‘‘ Kīdisaṃ pana taṃ , bhante , nibbānaṃ , yaṃ taṃ opammehi ādīpanīyaṃ kāraṇehi maṃ saññāpehi , yathā atthidhammaṃ opammehi ādīpanīyan ’’ ti .
‘‘ Atthi , mahārāja , vāto nāmā ’’ ti ?
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Iṅgha , mahārāja , vātaṃ dassehi vaṇṇato vā saṇṭhānato vā aṇuṃ vā thūlaṃ vā dīghaṃ vā rassaṃ vā ’’ ti .
‘‘ Na sakkā , bhante nāgasena , vāto upadassayituṃ , na so vāto hatthaggahaṇaṃ vā nimmaddanaṃ vā upeti , api ca atthi so vāto ’’ ti .
‘‘ Yadi , mahārāja , na sakkā vāto upadassayituṃ , tena hi natthi vāto ’’ ti ?
‘‘ Jānāmahaṃ , bhante nāgasena , vāto atthīti me hadaye anupaviṭṭhaṃ , na
P0.271 cāhaṃ sakkomi vātaṃ upadassayitun ’’ ti .‘‘ Evameva kho , mahārāja , atthi nibbānaṃ , na ca sakkā nibbānaṃ upadassayituṃ vaṇṇena vā saṇṭhānena vā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante nāgasena , sūpadassitaṃ opammaṃ , suniddiṭṭhaṃ kāraṇaṃ , evametaṃ tathā sampaṭicchāmi ‘ atthi nibbānan ’’’ ti .
Akammajādipañho pañcamo .