ပန၊ ဆက်။ အဝဏ္ဏံ ။ ပေ။ ဣမေသံ (ပဒါနံ)၊ တို့၏။ ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။

ဆန္ဒာယ ။ ။ပုံလိန်မှ ဣတ္ထိလိန်ပြန်သော လိင်္ဂဝိပ္ပလ္လာသနည်းအားဖြင့် ဆန္ဒာဟူ သော ဣတ္ထိလိန်နောင် တတိယာ နာဝိဘတ်ကို အာယပြုထားသည်ဟု သိစေလို၍ “ဆန္ဒေန”ဟု ဖွင့်သည်၊ ထိုဆန္ဒဟူသည်လည်း ဘက်လိုက်သော တဏှာလောဘတည်းဟု သိစေလို၍ ပက္ခ ပါတေနဟု ဖွင့်သည်၊ ပက္ခေ-မိမိဘက်၌ + ပါတော-စိတ်အားဖြင့် ကျရောက်ခြင်းတည်း၊ ပက္ခ ပါတော-ခြင်း၊ မြန်မာလို ဘက်လိုက်ခြင်းတည်း။

ဥဇ္ဈာပနကေ, ခိယျနကေ ။ယေန ဝစနေနုကို ကြည့်၍ "ဥဇ္ဈာပေန္တိ ဧတေနာတိဥဇ္ဈာပနံ၊ ဥဇ္ဈာပနံယေဝ ဥဇ္ဈာပနကံ” ဟု ပြု (ကပစ္စည်း သွတ္ထ၊) ခိယန္တိ ဧတေနာတိ ခိယနံစသည် နည်းတူ၊ ခိ၌ ဣကို ဣယပြု၍ နိဿယအတိုင်း အနက်ပေးပါ၊ ဣယျပြု၍ “ခိယျ”ဟုလည်း ရှိ၏၊ ကြွင်းအဓိပ္ပာယ်များကို ကင်္ခါဘာသာဋီကာ၌ ပြထားပြီ။

ဥပသမ္ပန္နံ ၊ပေ၊သမ္ဗန္နော ။ ။ဥပသမ္ပန္နံ သံယေန သမ္မတံ ၊ပေ၊ အပ္ပမတ္တကဝိသဇ္ဇနကံ ဝါဟူသော ဤဒုတိယန္တပုဒ်တို့ကို မင်္ကုကတ္ထုကာမောဝယ် ကတ္တု၌ ကံအဖြစ်ဖြင့် စပ်၊ ထို့ကြောင့် “ဧတေသံ ပဒါနံ မင်္ကုကတ္တုကာမောတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော" ဟု ဆိုသည်၊ “ဥပသမ္ပန္နံ-ရဟန်းကို၊ (သာမညကံ၊) သံဃေန-သည်၊ သမ္မတံ-သမုတ်အပ်သော၊ သေနာသနပညပကံဝါ-အိပ်ရာ နေရာကို ခင်းပေးတတ်သူကိုသော်လည်းကောင်း ၊ပေ၊ အပ္ပမတ္တကဝိသဇ္ဇနကံဝါ-အနည်းငယ် သော ပိတ်တို ဖျင်စ စသည်ကို စွန့်လွှတ်တတ်သူကိုသော်လည်းကောင်း(ဝိသေသကံ၊) မင်္ကုကတ္တုကာမော-အရှိန်အစော် မဲ့သူ၏ အဖြစ်ကို ပြုခြင်းငှာ လိုလားသည်၊ (ဟုတွာ၊)” ဟု ပါဠိတော်၌ အနက်ပေးပါ။

မှတ်ချက် ။ ။ဥပသမ္ပန္နံ၏ ရှေ့၌ ဥဇ္ဈာပနကံနာမဟု ယခုစာအုပ်တို့၌ တွေ့ရ၏၊ ထိုဥဇ္ဈာပနကံနာမပုဒ်က ပဌမန္တပုဒ်ဖြစ်၍ မင်္ကုကတ္တုကာမော၌ မစပ်နိုင်သောကြောင့် ပါဠိ တော်မှ အပိုယူထားသော ပါဌ်ပိုသာတည်း၊ ထိုဥဇ္ဈာပနကံနာမပုဒ်ကို ပါဠိတော်ဝယ် အနက် ပေးရာ၌ “ဥဇ္ဈာပနကံနာမ-မည်သည်ကား” ဟု သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗ မူလတည်ပါဌ်အဖြစ်ဖြင့်သော် လည်းကောင်း, သို့မဟုတ် “ယေန ဝစနေန ဥပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတိ၊ တံ ဝစနံ ဥဇ္ဈာပနကံနာမ" ဟူ၍သော်လည်းကောင်း အနက်ပေးရမည်။

ဥပသမ္ပန္နန္တိ အာဒီသု၊ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။ ဥပသမ္ပန္နဿာတိ၊ ဟူ၍။ ဧဝံ၊ သို့။ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော၊ ဝိဘတ်ပြောင်းလွဲခြင်းကို။ ကာတဗ္ဗော။

ပန၊ ဆက်။ ဥဇ္ဈာပေတိ။ ပေ။ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ၊ ၌။ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ ခိယနကံနာမာတိ၊ ဟူ၍။ ဧဝံ၊ သို့။ မာတိကာပဒံ၊ ကို။ ဥဒ္ဓရိတွာပိ၊ ထုတ်၍လည်း။ ဝါ၊ ထုတ်ပါသော်လည်း။ ဥဇ္ဈာပနကံနာမာတိ ဣမဿ ပဒဿ၊ ၏။ ဝုတ္တဝိဘင်္ဂေါ ယေဝ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော အကျယ်ဝိဘင်းသည်သာလျှင်။ ဝါ၊ ကိုသာလျှင်။ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ထပ်၍ ဟောတော်မူထိုက်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ အညဝါဒကသိက္ခာပဒေ ဝိယ၊ ကဲ့သို့။ အညော၊ အခြားသော။ ဝိသေသော၊ အထူးသည်။ နတ္ထိ။ [ အညဝါဒက သိက္ခာပုဒ်၌ အညဝါဒကအတွက် အကျယ်တစ်မျိုး, ဝိဟေသကအတွက် အကျယ် တစ်မျိုးဟု အထူးရှိသကဲ့သို့ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဥဇ္ဈာပနကအတွက် အကျယ်တစ်မျိုး, ခိယနကအတွက် အကျယ်တစ်မျိုးဟု အထူး မရှိ-ဟူလို။] တသ္မာ၊ ကြောင့်။ တံ၊ ထိုခိယနကံနာမဟူသော မာတိကာပုဒ်ကို။ အနုဒ္ဓရိတွာ၊ ထုတ်လည်း ထုတ်တော် မမူဘဲ။ အဝိဘဇိတွာစ၊ အကျယ်ဝိဘင်းလည်း ဝေဖန်တော်မမူဘဲ။ နိဂမနမေဝ၊ နိဂုံးကိုသာ။ ဧကတော၊ တစ်ပေါင်းတည်း။ ကတံ၊ ပြုတော်မူအပ် ပြီ။ ဣတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ [“အဝိဘဇိတွာစ” ဟု ရှိစေ။]

ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ။ ။အဝဏ္ဏံ ကတ္ထုကာမောအယသံ ကတ္တုကာမောတို့၌ စပ်သော အခါ ဥပသမ္ပန္နံပုဒ်က ကံအဖြစ်ဖြင့် မစပ်နိုင်၊ အဝဏ္ဏံ အယသံပုဒ်တို့၏ သမ္ဗန်အဖြစ် ဖြင့်သာ စပ်နိုင်သောကြောင့် ဥပသမ္ပန္နံပုဒ်ကို ဆဋ္ဌီမှ ဒုတိယာပြန်နေသော ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမ လုပ်၍ “ဥပသမ္ပန္နံ-ရဟန်း၏” ဟု အနက်ပေးပါ၊ ရဟန်း၏ အဝဏ္ဏ, ရဟန်း၏ အယသ-ဟူလို။

နိဂမနမေဝ ဧကတော ကတံ ။ ။ပါဠိတော်ကို ကြည့်ပါ၊ “ဥဇ္ဈာပနကံနာမ ဥပသမ္ပန္နံ သံယေန သမ္မတံ”စသည်ဖြင့် မာတိကာပုဒ် ထုတ်စဉ်တုန်းက “ဥဇ္ဈာပနကံနာမ”ကိုသာ ထုတ်ခဲ့သည်၊ ခိယနကံနာမဟု မထုတ်ခဲ့၊ နိဂုံးအုပ်သော အခါ၌ကား “ဥဇ္ဈာပေတိဝါ ခိယတိဝါ”ဟုခိယနကအတွက်ပါ နိဂုံးအုပ်ထား၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အစတုန်းက “ခိယနကံနာမ” ဟု မာတိကာပုဒ် မထုတ်ဘဲ နိဂုံးကျမှ ပေါင်း၍ “ခိယတိပါ”ဟု ထုတ်ရသနည်း၊ ဤသို့ မေးဖွယ်ရှိ၍ ထိုအဖြေကို ပြလိုသောကြောင့် “ယသ္မာ ခိယနကံနာမ ၊ပေ၊ တသ္မာ”ဟု မိန့်သည်၊ “ခိယနကံ နာမ”ဟု မာတိကာပုဒ် ထုတ်သော်လည်း “ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ” စသည်ဖြင့် ဥဇ္ဈာပနကံ နာမအတိုင်း အကျယ်ဝိဘင်းကို ဟောရလိမ့်မည်၊ ထို့ကြောင့် “ခိယနကံနာမ”ဟု ခိယနက အတွက် မာတိကာပုဒ် သီးခြားလည်း မထုတ်ဘဲ ပဒဘာဇနီဝိဘင်းကိုလည်း သီးခြား မဟောဘဲ နိဂုံးကျမှ “ဥဇ္ဈာပေတိဝါ ခိယတိဝါ”ဟု တစ်ပေါင်းတည်း အုပ်လိုက်ရသည်-ဟူလို။

အနုပသမ္ပန္နံ ။ပေ။ ခိယျတိ ဝါတိ ဧတ္ထ၊ ၌။ (အတ္ထော၌ စပ်။) သံဃေန၊ သည်။ သမ္မတံ၊ သမုတ်အပ်သော။ ဥပသမ္ပန္နံ၊ ကို။ အညံ၊ အခြားသော။ အနုပသမ္ပန္နံ၊ လူ သာမဏေကို။ (ကာရိတ်ကံ။) ဝါ၊ သည်။ (ဓာတ်ကတ္တား။) ဥဇ္ဈာပေတိ အဝဇ္ဈာပေတိ၊ အထင်သေး အမြင်သေးစေအံ့။ တဿ၊ ထိုလူသာမဏေ၏။ သန္တိကေ၊ ၌။ တံ၊ ထို သံဃသမ္မတ ရဟန်းကို။ ခိယတိဝါ၊ ရှုတ်ချမှုလည်း ရှုတ်ချအံ့။ ဣတိ အတ္ထော။

အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော ။ ။ပါဠိတော်၌ “ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ၊ ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယနကေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ” စသည်ဖြင့် ရှိ၏၊ ထိုပါဠိတော်အတိုင်း ပါဌ်ပို မထည့်ဘဲ သဒ္ဒါနည်းမှန်အောင် အနက်ပေး၍ မဖြစ်၊ ထို့ကြောင့် “ဓမ္မကမွေ-၌၊ ဓမ္မကမ္မသညီ (ဟုတွာ ဥဇ္ဈာပနကဉ္စ ခိယနကဉ္စ ကရောတိ၊ အဿ) ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယနကေ ပါစိတ္တိယဿ အာပတ္တိ” ဟု ပါဌ်ပို ထည့်၍ အနက်ပေးပါ-ဟူလို။

အနုပသမ္ဗန္နံ ၊ပေ၊ ခိယျတိ ။ ။အသံ အနုပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတီတိ အညေန အနုပသမ္ပန္နေန ဥဇ္ဈာပေတိ၊ တဿဝါ တံ သန္တိကေ ခိယျတီတိ တဿ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ တံ သံဃေန သမ္မတံ ဥပသမ္ပန္နံ ခိယျတိ၊ အဝဏ္ဏံ ဝဒန္တောဝါ ပကာသေတိ။-ဋီကာ။ [ဤဋီကာအလို “အနုပသမ္ပန္နံ" ၌ ဒုတိယာကို တတိယာအနက်၌ ဓာတ်ကတ္တားအနေအားဖြင့် သက်စေလိုသည်၊ တဿ ဝါ တံ သန္တိကေ၌လည်း တဿကို အနုပသမ္ပန္န စွဲ၍ သန္တိကေ၌ စပ်ပါဟုလည်းကောင်း, တံကိုလည်း သံဃေန သမ္မတံ ဥပသမ္ပန္နံကို စွဲပါဟုလည်းကောင်း သိစေသည်။]

သေသံ ၊ပေ။ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ၊

ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတံ ။ ။ကမ္မဝါစာဖြင့် မသမုတ်ဘဲ နှုတ်အပြောဖြင့်သံဃာက တာဝန်ချထားအပ်သူကို “ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတံ” ဟု ဆိုသည်၊ တစ်နည်း ရဟန်းတို့၏ ချမ်းချမ်းသာသာ နေနိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူထားသော ပုဂ္ဂိုလ် ကိုလည်း “ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတံ” ဟု ဆိုသည်။

ယတြ ဒွတ္တယော ၊ပေ၊ အဓိပ္ပာယော ။ ။ဤဝါကျကား “ဘိက္ခူနံဝါ" တက်သော ဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်တည်း၊ မိမိဘာသာ တာဝန်ဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ၂ ပါး ၃ ပါးနေရာ ကျောင်းတိုက်များ၌ ရှိနိုင်သည်-ဟူလို၊ ဤသို့ ဘိက္ခူနံဝါ စသော ဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်ပြ ဖြစ် သောကြောင့် “ယတြဝါ, တတြဝါ" ဟု စာအုပ်များ၌ ဝါပါနေသည်ကို စဉ်းစားပါ။