အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ၊ ၌။ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ တေ ဘိက္ခူ၊ ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည်။ (ဘဝေယျုံ၌ စပ်။) ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ တုမှေ၊ တို့သည်။ ဘိက္ခုနီ ယော၊ တို့ကို။ မာ ဩဝဒိတ္ထ၊ မဆုံးမကြကုန်လင့်။ ဣတိ၊ သို့။ ဝုစ္စမာနာ၊ မိန့်တော်မူ အပ်ကုန်လတ်သော်။ အဒိဋ္ဌသစ္စတ္တာ၊ မြင်အပ်ပြီးသော သစ္စာ မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ (သစ္စာ ၄ ပါးကို သိမြင်ပြီး အရိယာ မဟုတ်ကြသောကြောင့်။)

တိရစ္ဆာနကထံ ။ ။အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတာ + ကထာ တိရစ္ဆာနကထာတိ အာဟ သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပီတိ အာဒိ၊ အပိသဒ္ဒေန ပဂေဝ မောက္ခမဂ္ဂဂမနေတိ ဒီပေတိ၊ တိရစ္ဆာနဘူတန္တိ တိရောကရဏဘူတံ၊ ဗာဓိကံ (တားမြစ်တတ်သော) တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ လဒ္ဓါသေဝနာ ဟိ တိရစ္ဆာနကထာ သဂ္ဂမောက္ခာနံ ဗာဓိကာဝ ဟောတိ၊ မှန်၏ တိရစ္ဆာနကထာ ဟူသည် ရာဇကထာ (မင်းအကြောင်း) စသော စကားတည်း၊ ထိုစကားကို ပြောခြင်း၌ အထုံ ပါနေလျှင် သဂ္ဂမောက္ခကို တားမြစ်တတ်၏၊ နတ်ပြည်ကိုသော်မျှ မရောက်နိုင်၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ကား ဆိုဖွယ်ရာ မရှိ။

သမိဒ္ဓေါ စသည် ။ ။သမိဒ္ဓေါတိ ပရိပုဏ္ဏော၊ သဟိတတ္ထာတိ ယုတ္တတ္ထော၊ အတ္ထဂမ္ဘီရတာဒိ ယောဂတော ဂမ္ဘီရော၊ ဗဟုရသောတိ အတ္ထရသာဒိ ဗဟုရသော၊ လံက္ခဏ ပဋိဝေဓသံယုတ္တောတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏပဋိဝေဓရသ အာဝဟနတော လက္ခဏပဋိဝေဓ သံယုတ္တော-ဋီကာ။

တထာဂတေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ (မြတ်စွာဘုရား၏ အပေါ်၌။) အာဃာတံ၊ လွန်စွာ ထိခိုက်တတ်သော ဒေါသကို။ ဝါ၊ ရန်ငြိုးကို။ ဗန္ဓိတွာ၊ ဖွဲ့၍။ ဝါ၊ ဖွဲ့ခြင်းကြောင့်။ အပါယုပဂါ၊ အပါယ်သို့ ကပ်ရောက်ကြကုန်သည်။ ဘဝေယျုံ၊ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ နေသံ၊ ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့၏။ တံ အပါယုပဂတံ၊ ထိုအပါယ်သို့ ကပ်ရောက်ကြရကုန်သည်၏ အဖြစ်ကို။ ပရိဟရန္တော၊ ရှောင်တော်မူလိုသော။ ဘဂဝါ၊ သည်။ အညေနေဝ၊ အခြားသာလျှင်ဖြစ်သော။ ဥပါယေန၊ အကြောင်းဖြင့်။ (တစ်နည်း) အညေနေဝ ဥပါယေန၊ ဥပါယ်တမည်ဖြင့်သာလျှင်။ တေ၊ ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီ ရဟန်းတို့ကို။ ဘိက္ခုနောဝါဒတော၊ ရဟန်းမတို့ကို ဆုံးမခြင်းမှ။ ပရိဗာဟိရေ၊ ထက် ဝန်းကျင် အပတို့ကို။ ကတ္တုကာမော၊ ပြုတော်မူလိုသည်။ (ဟုတွာ။) ဣမံ ဘိက္ခုနော ဝါဒကသမ္မုတိံ၊ ဤဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိကို။ အနုဇာနိ၊ ခွင့်ပြုတော် မူပြီ။ ဣတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ၊ ထို ၃ ပါးတို့တွင်။ နိဿယမုစ္စနကေန၊ နိဿယည်းမှ လွတ်သော ဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ရဟန်းဖြစ်ခြင်းအားဖြင့်။ ပဉ္စဝဿေန၊ ငါးဝါရှိသည်။ (ဟုတွာ။) [“ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော” ၌ကဲ့သို့ ဥပသမ္ပဒါယ၌ နာဝိဘတ်သည် ဝိသေ သနတ္ထ။ ယောဇနာ၌ တွာပစ္စည်း၏ ကာရိယကြံ၍ “ဥပသမ္ပာဒေတွာ” ဟု ဖွင့်သည် ကို စဉ်းစားပါ။] သဗ္ဗန္တိမေန၊ အလုံးစုံတို့၏ အဆုံး၌ဖြစ်သော။ ပရိစ္ဆေဒေန၊ အပိုင်းအခြားဖြင့်။ ဒွေ၊ ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီအားဖြင့် ၂ ပါးကုန်သော။ မာတိကာ၊ တို့ကို။ ပဂုဏာ၊ အဝါးဝစွာ လေ့လာအပ်ပြီးသည်တို့ကို။ ဝါစုဂ္ဂတာ၊ နှုတ်သို့ တက်သည်တို့ကို။ ကာ တဗ္ဗာ၊ ပြုထိုက်ကုန်၏။ ပက္ခဒိဝသေသု၊ လဆန်းပက္ခ, လဆုတ်ပက္ခနေ့တို့၌။ ဓမ္မ ဿာဝဏတ္ထာယ၊ တရားနာစေခြင်း အကျိုးငှာ။ ဝါ၊ တရားဟောခြင်း အကျိုးငှာ။ သုတ္တန္တတော၊ သုတ္တန်မှ။ စတ္တာရော ဘာဏဝါရာ၊ ၄ ဘာဏဝါရတို့လည်းကောင်း။ သမ္ပတ္တာနံ၊ ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား။ (“ပရိသာနံ” ဟု စာအုပ်တို့၌ ရှိ၏။) ပရိကထနတ္ထာယ၊ ထက်ဝန်းကျင် ဟောပြောခြင်း အကျိုးငှာ။ (စပ်ရာစပ်ရာ ဟော ခြင်းအကျိုးငှာ။) အန္ဓကဝိန္ဒမဟာရာဟုလောဝါဒ အမ္ဗဋ္ဌသဒိသော၊ အန္ဓကဝိန္ဒသုတ်, မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်, အမ္ဗဋ္ဌသုတ်တို့နှင့် အလားတူသော။ ဧကော၊ ၁ခုသော။

နိဿယမုစ္စနကေန ။ ။နိဿီယတေတိ နိဿယော၊နိဿယတော မုစ္စတီတိ နိဿယမုစ္စနကော၊(သမာသန္တ ကပစ္စည်းသက်၊) နိဿယည်းဆရာမှ လွတ်မြောက်သော ရဟန်း၊ ထိုရဟန်းသည် ဤအဋ္ဌကထာ၌ ပြသည့်အတိုင်း “၅ ဝါ ပြည့်ခြင်း” စသော အင်္ဂါ ၇ ပါးနှင့် ပြည့်စုံရသည်။

[ဆောင်] ၅ ဝါပြည့်ဘိ, ဒွေမာတိကာ, သုတ် ၄ ဘာဏဝါရ, အမ္ဗဋ္ဌဟု။ဝတ္ထုစကား, တရား ၃ ပုဒ်, အားထုတ်ဖို့ရာ, ဘာဝနာနှင့်,ကမ္မာကမ္မ, ခုနစ်ဝ, နိဿယမုစ္စနက ဗဟုဿုတတည်း။

ကထာမဂ္ဂေါ၊ စကားအစဉ်လည်းကောင်း။ သံဃဘတ္တမင်္ဂလေသု၊ သံဃာ့ဘတ်, မင်္ဂလာ, အမင်္ဂလာတို့၌(ဆွမ်းကျွေးကိစ္စသုမင်္ဂလ ဒုမင်္ဂလကိစ္စတို့၌။) အနုမောဒ နတ္ထာယ၊ အနုမောဒနာအကျိုးငှာ။ (ဆွမ်းတရားစသည် ဟောဖို့ရာ။) တိဿော၊ ၃ ပုဒ်ကုန်သော။ အနုမောဒနာ၊ အနုမောဒနာတို့လည်းကောင်း။ ဥပေါသထ ပဝါရဏာဒိဇာနနတ္ထံ၊ ဥပုသ်, ပဝါရဏာ အစရှိသော ကိစ္စတို့ကို သိခြင်းအကျိုးငှာ။ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယော၊ ကံငယ်, ကံကြီး အဆုံးအဖြတ်လည်းကောင်း။ သမဏဓမ္မ ကရဏတ္ထံ၊ ရဟန်းတရားကို ပြုခြင်းအကျိုးငှာ။ သမာဓိဝသေန ဝါ၊ သမာဓိနှင့် စပ်သဖြင့်သော်လည်းကောင်း။ ဝိပဿနာဝသေနဝါ၊ ဝိပဿနာနှင့် စပ်သဖြင့်သော် လည်းကောင်း။ အရဟတ္တပရိယောသာနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ် အဆုံးရှိသော။ ဧကံ၊ တစ်မျိုးသော။ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ လည်းကောင်း။ ဧတ္တကံ၊ ဤမျှအတိုင်းအရည်ရှိသော သုတကို။ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ သင်ယူရာ၏။

ပရိသုပဋ္ဌာပကေန၊ ပရိသတ်ကို ပြုစုလုပ်ကျွေးစေနိုင်သော ရဟန်းသည်။ (ပရိသတ်၏ ပြုစုလုပ်ကျွေးမှုကို ခံနိုင်သော ရဟန်းသည်။) ဥပသမ္ပဒါယ၊ မြင့်မြတ် သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းအားဖြင့်။ ဒသဝဿေန၊ ၁ဝဝါရှိသည်။ (ဟုတွာ။) သဗ္ဗန္တိမေန၊ သော။ ပရိစ္ဆေဒေန၊ ဖြင့်။ ပရိသံ၊ မိမိပရိသတ်ကို။ အဘိဝိနယေ၊ လွန်ကဲ သော ဝိနည်း ပိဋကတ်၌။ ဝါ၊ ဝိနည်းပိဋကတ်, အရပ်ရပ်၌။ ဝိနေတုံ၊ သွန်သင် ဆုံးမ, ပို့ချခြင်းငှာ။ ဒွေ၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီအားဖြင့် ၂ ပါးကုန်သော။ ဝိဘင်္ဂါ၊ အကျယ် ဝေဖန်ကြောင်း ပဒဘာဇနီတို့ကို။ ပဂုဏာ၊ တို့ကို။ ဝါစုဂ္ဂတာ၊ တို့ကို။ ကာတဗ္ဗာ။ [စာအုပ် မရှိသေးသောကြောင့် ရှေးခေတ်က နှုတ်ငုံဆောင်၍ ပို့ချရသည်။ ယခုခေတ်၌ကား စာအုပ်များ ရှိနေပြီဖြစ်သောကြောင့် စာအုပ်ကြည့်၍ နားလည်အောင် ပို့ချနိုင်လျှင် ဤအင်္ဂါ ပြည့်စုံတော့သည်သာ။ “ဝိနေတုံတိ သိက္ခာပေတုံ”၊ ဋီကာ။]

ပရိသုပဋ္ဌာပကေန ။ ။ပရိသံ + ဥပဋ္ဌာပေတီတိ ပရိသုပဋ္ဌာပကော၊ ပရိသုပဋ္ဌာပကဟူသည် ပရိသတ်မွေး၍ ပရိသတ်၏ အပြုအစုကို ခံရမည့်ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ ယခုအခါ၌ “ကျောင်း ထိုင်ပုဂ္ဂိုလ်" ဟု ခေါ်ကြသည်၊ ထိုကျောင်းထိုင်ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါအချုပ်မှာ (၁) ဆယ်ဝါရပြီး ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) ဘိက္ခုဝိဘင်း, ဘိက္ခုနီဝိဘင်းဟု ခေါ်သော (ပါတိမောက်သိက္ခာပုဒ်များကို အကျယ် ဖွင့်ပြသော) ဝိဘင်း ၂ မျိုးကို တတ်သိနားလည်ခြင်း၊ (၃) ကံကြီး ကံငယ်ပြုလုပ်နည်းကို နား လည်ခြင်း၊ (၄) မဟာဝါ စူဠဝါခန္ဓက၌ လာသော ကျင့်ဝတ်များကို နားလည်းခြင်း၊ (၅) နာမ် တရား, ရုပ်တရားတို့ကို ဟောပြောနိုင်ခြင်းတို့တည်း။

[ဆောင်] ဆယ်ဝါပြည့်တင်း, ဝိဘင်း ၂ ဖြာ, ကမ္မာကမ္မ, ခန္ဓကပုဒ်, နာမ်ရုပ်ပိုင်ပိုင်, ဟောပြနိုင်, ကျောင်းထိုင် ငါးအင်္ဂါ။

အသက္ကောန္တေန၊ ဝိဘင်း ၂ ပါးကို နှုတ်တက်ဆောင်ထားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သော ရဟန်းသည်။ တီဟိ၊ ၃ ပါးကုန်သော။ ဇနေဟိ၊ ရဟန်းတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူ။ ဝါ၊ တွဲ၍။ ပရိဝတ္တနက္ခမာ၊ ပြန်လည်စေခြင်း၌ ခံ့သည်တို့ကို။ ဝါ၊ စာပြန်နိုင်သည်တို့ကို။ ကာတဗ္ဗာ၊ ပြုထိုက်ကုန်၏။ ကမ္မာကမ္မဉ္စ၊ ကံငယ် ကံကြီးကိုလည်းကောင်း။ ခန္ဓက ဝတ္တဉ္စ၊ ခန္ဓက၌လာသော ကျင့်ဝတ်ကိုလည်းကောင်း။ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ သင်ယူရာ၏။

အနုဗျဉ္ဇနသောတိ၊ ကား။ အက္ခရပဒပါရိ ပူရိယာစ၊ အက္ခရာပုဒ်တို့၏ ပြည့်စုံခြင်းအားဖြင့်လည်း။ သုဝိနိစ္ဆတာနိ၊ ကောင်းစွာဆုံးဖြတ်အပ်ပြီးကုန်သည်။

သုဝိဘတ္တာနိ ။ ။သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တာနိကို ပဒပစ္စာဘဋ္ဌသင်္ကရဒေါသဝိရဟိတာနိဟု ထပ် ဖွင့်သည်၊ ပဒါနံ-ရှေးရှေးပုဒ်တို့ကို + ပစ္စာဘဋ္ဌံ- ပတိ + အာဘဋ္ဌံ+ထပ်၍ ရွတ်ခြင်းတည်း၊ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌံ-ခြင်း၊ ကျေကျေညက်ညက် မရသောကြောင့် နောက်နောက် ပုဒ်တို့ကို ချောချော မောမော မရွတ်နိုင်ရကား ရှေ့ရွတ်ပြီး ပုဒ်တို့ကို ထပ်၍ ရွတ်ဆိုခြင်းသည် “ပဒပစ္စာဘဋ္ဌ” မည်၏၊ ရှေ့ပုဒ်နှင့် နောက်ပုဒ်ကို မပြတ်စေဘဲ တစ်ဆက်တည်း ရွတ်ခြင်းသည် “ပဒသင်္ကရ” မည်၏၊ ထိုသို့ရွတ်ခြင်း ၂ မျိုးကို “ဒေါသ” ဟု ဆို၏။

မှတ်ချက်။ ။ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ၊ပေ၊ သုပ္ပဝတ္တီနိဖြင့် အကျယ်ဂိဘင်းနှင့်တကွ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီပါတိမောက်တို့ကို ညွှန်ပြသည်၊ ယခုအခါ,ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် ပါစိတ်ပါဠိ တော်များ ဖြစ်သည်၊ သုဝိနိစ္ဆတာနိ သုတ္တသောဖြင့် မဟာဝါ, စူဠဝါခန္ဓကနှင့် ပရိဝါပါဠိတော် တို့ကို ပြသည်၊ အနုဗျဉ္ဇနသောဖြင့် ဝိနည်း အဋ္ဌကထာအားလုံးကို ပြသည်။

အခဏ္ဍာနိ၊ မကျိုးပြတ်ကုန်သည်။ အဝိပရီတက္ခရာနိ၊ မဖောက်ပြန်သော အက္ခရာရှိကုန်သည်။ ဟောန္တိ။

တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဘိက္ခုနိ ယာ၊ သည်။ အာဓိပစ္စဋ္ဌာနေ၊ အကြီးအကဲ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ဌာနဟူသော။ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ၊ အကြီးအကဲ၏ အရာ၌။ ဌတွာ၊ တည်၍။ [အဓိပတိနော ဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ၊ အာဓိပစ္စံဧဝ + ဌာနံ အာဓိပစ္စဋ္ဌာနံ။] **ဝစနပထော** ။ ။ဝစနံယေဝဖြင့် ပထနှင့် အရတူ ကမ္မဓာရည်းဟု ပြ၏၊ “ဝစနံယေဝ + ပထော ဝစနပထော" ဟု ပြု၊ ဧဝဖြင့် “ဝစနာနံ + ပထော” စသော တပ္ပုရိသ်သမာသ်ကို ကန့်သည်၊ ဝစနဟူသည် ဩဝါဒစကားတည်း၊ ပထဟူသည်လည်း သိလိုသူ, သိစေလိုသော သူတို့၏ လမ်းကြောင်းတည်း၊ (တစ်နည်း) ဒိဋ္ဌာနဂတိ လိုက်သူတို့၏ လမ်းကြောင်းတည်း၊ ယောဇနာ၌ကား “ပထောတိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌာနဿ ကာရဏတ္တာ ပထော- အကြီးအကဲ အရာ၌ တည်ခြင်း၏ အကြောင်း" ဟု ဖွင့်လေသည်၊ ဩဝါဒသည် အကြီးအကဲအရာ၌ တည် ခြင်း၏ အကြောင်း မဟုတ်။

ဧဝံ၊ ဤသို့။ (သည်ပုံသည်နည်း။)
အဘိက္ကမ၊ ရှေးသို့ သွားလော။ ဧဝံ၊ သို့။ ပဋိက္ကမ၊ ပြန်လော။ ဧဝံ၊ သို့။ နိဝါသေဟိ၊ သင်းပိုင်ကို ဝတ်လော။ ဧဝံ၊ သို့။ ပါရူပါဟိ၊ ဧကသီကို ရန်းလော။ ဝါ၊ ရုံလော။ ဣတိ၊ သို့။ ကေနစိ ပရိယာယေန၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ပရိယာယ်ဖြင့်။ ဘိက္ခု၊ ကို။ နေဝ ဩဒိတဗ္ဗော၊ မဆုံးမထိုက်။ န အနုသာသိတဗ္ဗော၊ မသွန်သင်ထိုက်။