8. Nisabhattheragāthāvaṇṇanā
PañcaV1.346 kāmaguṇe hitvāti āyasmato nisabhattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacitto kapitthaphalamadāsi .
So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde koliyajanapade kulagehe nibbattitvā nisabhoti laddhanāmo vayappatto sākiyakoliyānaṃ saṅgāme buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā tadaheva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.52.7-11)–
‘‘ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ , āhutīnaṃ paṭiggahaṃ ;
Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ , kapitthaṃ adadiṃ phalaṃ .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
SoM1.407 arahattaṃ pana patvā attano sahāyabhikkhū pamādavihārena kālaṃ vītināmente disvā te ovadanto –
V1.346 kāmaguṇe hitvāti āyasmato nisabhattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacitto kapitthaphalamadāsi .
So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde koliyajanapade kulagehe nibbattitvā nisabhoti laddhanāmo vayappatto sākiyakoliyānaṃ saṅgāme buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā tadaheva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.52.7-11)–
‘‘ Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ , āhutīnaṃ paṭiggahaṃ ;
Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ , kapitthaṃ adadiṃ phalaṃ .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
SoM1.407 arahattaṃ pana patvā attano sahāyabhikkhū pamādavihārena kālaṃ vītināmente disvā te ovadanto – 195.
‘‘ Pañca kāmaguṇe hitvā , piyarūpe manorame ;
Saddhāya gharā nikkhamma , dukkhassantakaro bhave ’’ ti .
–
Paṭhamaṃ gāthaṃ abhāsi .
Tassattho – bālaputhujjanassa piyāyitabbasabhāvatāya piyarūpe manuññasabhāvatāya manorame rūpādike pañca kāmaguṇe kāmakoṭṭhāse hitvā pahāya pariccajitvā kammaphala saddhāya ratanattaya saddhāya ca vasena gharā gharabandhanato nikkhamma nikkhamitvā pabbajjaṃ upagato viññujātiko pabbajitakālato paṭṭhāya ghaṭento vāyamanto vaṭṭa dukkhassa antakaro bhave bhaveyyāti .
Evaṃ te bhikkhū ovaditvā ‘‘ ayaṃ pare eva saññāpento viharati ,‘‘ sayaṃ
P2.64 pana akārako ’ ti mā cintayitthā ’’ ti tesaṃ attano paṭipannabhāvaṃ pakāsento – 196.
‘‘ Nābhinandāmi
V1.347 maraṇaṃ , nābhinandāmi jīvitaṃ ;
Kālañca paṭikaṅkhāmi , sampajāno patissato ’’ ti .
–
Dutiyagāthāya aññaṃ byākāsi .
Tattha nābhinandāmi maraṇan ti maraṇaṃ na abhikaṅkhāmi .
Nābhinandāmi jīvitan ti idaṃ pana tassa kāraṇavacanaṃ , yasmā nābhinandāmi jīvitaṃ , tasmā nābhinandāmi maraṇanti .
Yo hi āyatiṃ jātijarāmaraṇāya kilesābhisaṅkhāre ācinoti upacinoti , so punabbhavābhinibbattiṃ abhinandanto nāntariyakatāya attano maraṇampi abhinandati nāma kāraṇassa appahīnattā , khīṇāsavo pana sabbaso ācayagāmidhamme pahāya apacayagāmidhamme patiṭṭhito pariññātavatthuko sabbaso jīvitaṃ anabhinandanto maraṇampi anabhinandati nāma kāraṇassa eva suppahīnattā .
Tenāha –
‘‘ nābhinandāmi maraṇaṃ , nābhinandāmi jīvitan ’’ ti .
Yadi evaṃ khīṇāsavassa parinibbānābhikaṅkhā , yāva parinibbānā avaṭṭhānañca kathanti āha ‘‘ kālañca paṭikaṅkhāmi , sampajāno patissato ’’ ti , kilesaparinibbāne siddhe satipaññāvepullappattiyā sato sampajāno kevalaṃM1.408 khandhaparinibbānakālaṃ paṭikaṅkhāmi , taṃ udikkhamāno āgamayamāno viharāmi , na pana me maraṇe jīvite vā abhinandanā atthi arahattamaggeneva tassa samugghāṭitattāti .Nisabhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Usabhattheragāthāvaṇṇanā
Ambapallavasaṅkāsan ti āyasmato usabhattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso kosambaphalaṃ adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ sākiyarājakule nibbattitvā usabhoti laddhanāmo vayappatto satthu ñātisamāgame buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbaji .
So pabbajitakālato
P2.65 paṭṭhāya samaṇadhammaṃ akatvā divā saṅgaṇikārāmo sakalarattiṃ niddāyamāno vītināmeti .
So ekadivasaṃ muṭṭhassati asampajāno niddaṃ okkanto supine kesamassuṃ ohāretvā ambapallavavaṇṇaṃ cīvaraṃ pārupitvā hatthigīvāyaṃ nisīditvā nagaraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ tattheva manusse sampatte disvā lajjāya hatthikkhandhato oruyha attānaṃ disvā paṭibuddho ,‘‘ īdisaṃ nāma supinaṃ muṭṭhassatinā asampajānenaV1.348 niddāyamānena mayā diṭṭhan ’’ ti uppannasaṃvego vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.52.12-16)–
‘‘ Kakudhaṃ vilasantaṃva , devadevaṃ narāsabhaṃ ;
Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ , kosambaṃ adadiṃ tadā .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
AthaM1.409 thero yathādiṭṭhaṃ supinaṃ aṅkusaṃ katvā arahattassa adhigatattā tasseva supinassa kittanavasena aññaṃ byākaronto –