5. Nandiyattheragāthāvaṇṇanā
Obhāsajātan tiP1.86 āyasmato nandiyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavatoV1.85 kāle satthari parinibbute cetiye candanasārena vedikaṃ kāretvā uḷāraṃ pūjāsakkāraṃ pavattesi .
Tato paṭṭhāya ajjhāsayasampanno hutvā tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ bahuṃ puññakammaṃ ācinitvā devesu ca manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ sakyarājakule nibbatti .
Tassa mātāpitaro nandiṃ janento jātoti nandiyoti nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto anuruddhādīsu satthu santike pabbajantesu sayampi pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto katādhikāratāya nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.15-20)–
‘‘ Padumuttaro nāma jino , lokajeṭṭho narāsabho ;
Jalitvā aggikhandhova , sambuddho parinibbuto .
‘‘ Nibbute ca mahāvīre , thūpo vitthāriko ahu ;
Dūratova upaṭṭhenti , dhātugehavaruttame .
‘‘ Pasannacitto sumano , akaṃ candanavedikaṃ ;
Dissati thūpakhandho ca , thūpānucchaviko tadā .
‘‘ BhaveM1.102 nibbattamānamhi , devatte atha mānuse .
Omattaṃ me na passāmi , pubbakammassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Pañcadasakappasate , ito aṭṭha janā ahuṃ ;
Sabbe samattanāmā te cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā anuruddhattherādīhi saddhiṃ pācīnavaṃsamigadāye viharante imasmiṃ there ekadivasaṃ māro pāpimā bhiṃsāpetukāmo tassa bheravarūpaṃ dasseti .
Thero taṃ ‘‘ māro ayan ’’ ti ñatvā ‘‘ pāpima , ye māradheyyaṃ vītivattā , tesaṃ tava kiriyā kiṃ karissati , tatonidānaṃ pana tvaṃ eva vighātaṃ anatthaṃ pāpuṇissasī ’’ ti dassento ‘‘ obhāsajātaṃ phalagan ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
P1.86 āyasmato nandiyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavatoV1.85 kāle satthari parinibbute cetiye candanasārena vedikaṃ kāretvā uḷāraṃ pūjāsakkāraṃ pavattesi .
Tato paṭṭhāya ajjhāsayasampanno hutvā tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ bahuṃ puññakammaṃ ācinitvā devesu ca manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ sakyarājakule nibbatti .
Tassa mātāpitaro nandiṃ janento jātoti nandiyoti nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto anuruddhādīsu satthu santike pabbajantesu sayampi pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto katādhikāratāya nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.15-20)–
‘‘ Padumuttaro nāma jino , lokajeṭṭho narāsabho ;
Jalitvā aggikhandhova , sambuddho parinibbuto .
‘‘ Nibbute ca mahāvīre , thūpo vitthāriko ahu ;
Dūratova upaṭṭhenti , dhātugehavaruttame .
‘‘ Pasannacitto sumano , akaṃ candanavedikaṃ ;
Dissati thūpakhandho ca , thūpānucchaviko tadā .
‘‘ BhaveM1.102 nibbattamānamhi , devatte atha mānuse .
Omattaṃ me na passāmi , pubbakammassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Pañcadasakappasate , ito aṭṭha janā ahuṃ ;
Sabbe samattanāmā te cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā anuruddhattherādīhi saddhiṃ pācīnavaṃsamigadāye viharante imasmiṃ there ekadivasaṃ māro pāpimā bhiṃsāpetukāmo tassa bheravarūpaṃ dasseti .
Thero taṃ ‘‘ māro ayan ’’ ti ñatvā ‘‘ pāpima , ye māradheyyaṃ vītivattā , tesaṃ tava kiriyā kiṃ karissati , tatonidānaṃ pana tvaṃ eva vighātaṃ anatthaṃ pāpuṇissasī ’’ ti dassento ‘‘ obhāsajātaṃ phalagan ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 25. Tattha obhāsajātan ti ñāṇobhāsena jātobhāsaṃ aggamaggañāṇassa adhigatattā .
Tena anavasesato kilesandhakārassa vihataviddhaṃsitabhāvato ativiya pabhassaranti attho .
Phalagan ti phalaṃ gataṃ upagataṃ , aggaphalañāṇasahitanti adhippāyo .
Cittan ti khīṇāsavassa cittaṃ sāmaññena vadati .
Tenāha ‘‘ abhiṇhaso ’’ ti .
Tañhi nirodhaninnatāya khīṇāsavānaṃ niccakappaṃ arahattaphalasamāpattisamāpajjanato ‘‘ phalena sahitan ’’ ti vattabbataṃ arahati .
Tādisan ti tathārūpaṃ , arahantanti
V1.86 attho .
Āsajjāti visodhetvā paribhuyya .
Kaṇhāti māraṃ ālapati , so hi kaṇhakammattā kaṇhābhijātitāyaP1.87 ca ‘‘ kaṇho ’’ ti vuccati .
Dukkhaṃ nigacchasīti idha kucchianuppavesādinā niratthakaṃ kāyaparissamaṃ dukkhaṃ , samparāye ca appatikāraṃ apāyadukkhaṃ upagamissasi pāpuṇissasi .
Taṃ sutvā māro ‘‘ jānāti maṃ samaṇo ’’ ti tatthevantaradhāyīti .Nandiyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .