2. Vijayattheragāthāvaṇṇanā
YassāsavāP1.202 parikkhīṇāti āyasmato vijayattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute tassa thūpassa ratanakhacitaṃ vedikaṃ kāretvā tattha uḷāraṃ vedikāmahaṃV1.208 kāresi .
So tena puññakammena anekasate attabhāve maṇiobhāsena vicari .
Evaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti , vijayo tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ gato tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane jhānalābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā uppannappasādo satthu santikaṃ upasaṅkamitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Tassa satthā dhammaṃ desesi .
So dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.10-14)–
‘‘ Nibbute lokanāthamhi , piyadassīnaruttame ;
Pasannacitto sumano , muttāvedimakāsahaṃ .
‘‘ Maṇīhi parivāretvā , akāsiṃ vedimuttamaṃ ;
Vedikāya mahaṃ katvā , tattha kālaṅkato ahaṃ .
‘‘ Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi , devattaṃ atha mānusaṃ ;
Maṇī dhārenti ākāse , puññakammassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Soḷasito kappasate , maṇippabhāsanāmakā ;
Chattiṃsāsiṃsu rājāno , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃM1.243 pana patvā aññaṃ byākaronto ‘‘ yassāsavā parikkhīṇā ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
P1.202 parikkhīṇāti āyasmato vijayattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute tassa thūpassa ratanakhacitaṃ vedikaṃ kāretvā tattha uḷāraṃ vedikāmahaṃV1.208 kāresi .
So tena puññakammena anekasate attabhāve maṇiobhāsena vicari .
Evaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti , vijayo tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ gato tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane jhānalābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā uppannappasādo satthu santikaṃ upasaṅkamitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Tassa satthā dhammaṃ desesi .
So dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.15.10-14)–
‘‘ Nibbute lokanāthamhi , piyadassīnaruttame ;
Pasannacitto sumano , muttāvedimakāsahaṃ .
‘‘ Maṇīhi parivāretvā , akāsiṃ vedimuttamaṃ ;
Vedikāya mahaṃ katvā , tattha kālaṅkato ahaṃ .
‘‘ Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi , devattaṃ atha mānusaṃ ;
Maṇī dhārenti ākāse , puññakammassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Soḷasito kappasate , maṇippabhāsanāmakā ;
Chattiṃsāsiṃsu rājāno , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃM1.243 pana patvā aññaṃ byākaronto ‘‘ yassāsavā parikkhīṇā ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 92. Tattha yassāsavā parikkhīṇāti yassa uttamapuggalassa kāmāsavādayo cattāro āsavā sabbaso khīṇā ariyamaggena khepitā .
Āhāre ca anissitoti yo ca āhāre taṇhādiṭṭhinissayehi anissito agadhito anajjhāpanno , nidassanamattaṃ , āhārasīsenettha cattāropi paccayā gahitāti daṭṭhabbaṃ .
Paccayapariyāyo vā idha āhāra-saddo veditabbo .
‘‘ Suññato animitto cā ’’ ti ettha appaṇihitavimokkhopi gahitoyeva , tīṇipi cetāni nibbānasseva nāmāni .
Nibbānañhi rāgādīnaṃ abhāvena suññaṃ , tehi vimuttañcāti suññatavimokkho , tathā rāgādinimittābhāvena saṅkhāranimittābhāvena ca animittaṃ
P1.203 , tehi vimuttañcāti animittavimokkho , rāgādipaṇidhīnaṃ abhāvena appaṇihitaṃ , tehi vimuttañcāti appaṇihito vimokkhoti vuccati .Phalasamāpattivasena taṃ ārammaṇaṃ katvā viharantassa ayampi tividho vimokkho yassa gocaro , ākāseva sakuntānaṃ , padaṃ tassa durannayan ti yathā ākāse
V1.209 gacchantānaṃ sakuṇānaṃ ‘‘ imasmiṃ ṭhāne pādehi akkamitvā gatā , idaṃ ṭhānaṃ urena paharitvā gatā , idaṃ sīsena , idaṃ pakkhehī ’’ ti na sakkā ñātuṃ , evameva evarūpassa bhikkhuno ‘‘ nirayapadādīsu iminā nāma padena gato ’’ ti ñāpetuñca na sakkāti .Vijayattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Erakattheragāthāvaṇṇanā