7. Ekadhammasavanīyattheragāthāvaṇṇanā
KilesāM1.190 jhāpitā mayhan ti āyasmato ekadhammasavanīyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kiraV1.161 padumuttarassa bhagavato kāle rukkhadevatā hutvā nibbatto katipaye bhikkhū maggamūḷhe mahāraññe vicarante disvā anukampamāno attano bhavanato otaritvā te samassāsetvā bhojetvā yathādhippetaṭṭhānaṃ pāpesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassape bhagavati loke uppajjitvā katabuddhakicce parinibbute tasmiṃ kāle bārāṇasirājā kikī nāma ahosi .
Tasmiṃ kālaṅkate tassa puthuvindarājā nāma putto āsi .
Tassa putto susāmo nāma .
Tassa putto kikībrahmadatto nāma hutvā rajjaṃ kārento sāsane antarahite dhammassavanaṃ alabhanto ,‘‘ yo dhammaṃ deseti , tassa sahassaṃ dammī ’’ ti ghosāpetvā ekampi dhammakathikaṃ alabhanto ,‘‘ mayhaṃ pitupitāmahādīnaṃ kāle dhammo saṃvattati , dhammakathikā sulabhā ahesuṃ .
Idāni pana catuppadikagāthāmattampi kathento dullabho .
Yāva dhammasaññā na vinassati , tāvadeva pabbajissāmī ’’ ti rajjaṃ pahāya himavantaṃ uddissa gacchantaṃ sakko devarājā āgantvā ,‘‘ aniccā vata saṅkhārā ’’ ti gāthāya dhammaṃ kathetvā nivattesi .
So nivattitvā bahuṃ puññaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde setabyanagare seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto bhagavati setabyanagare siṃsapāvane viharante satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃP1.162 nisīdi .
Tassa satthā ajjhāsayaṃ oloketvā ,‘‘ aniccā vata saṅkhārā ’’ ti imāya gāthāya dhammaṃ desesi .
Tassa tattha katādhikāratāya so aniccasaññāya pākaṭataraṃ hutvā upaṭṭhitāya paṭiladdhasaṃvego pabbajitvā dhammasammasanaṃ paṭṭhapetvā dukkhasaññaṃ anattasaññañca manasikaronto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.12.66-71)–
‘‘ Padumuttarabuddhassa , sāvakā vanacārino ;
Vippanaṭṭhā brahāraññe , andhāva anusuyyare .
‘‘ Anussaritvā sambuddhaṃ , padumuttaranāyakaṃ ;
Tassa te munino puttā , vippanaṭṭhā mahāvane .
‘‘ BhavanāM1.191 oruhitvāna , agamiṃ bhikkhusantikaṃ ;
Tesaṃ maggañca ācikkhiṃ , bhojanañca adāsahaṃ .
‘‘ Tena kammena dvipadinda , lokajeṭṭha narāsabha ;
Jātiyā sattavassohaṃ , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ Sacakkhū nāma nāmena , dvādasa cakkavattino ;
Sattaratanasampannā , pañcakappasate ito .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
TassaV1.162 ekeneva dhammassavanena nipphannakiccattā ekadhammasavanīyo tveva samaññā ahosi .
So arahā hutvā aññaṃ byākaronto –
M1.190 jhāpitā mayhan ti āyasmato ekadhammasavanīyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kiraV1.161 padumuttarassa bhagavato kāle rukkhadevatā hutvā nibbatto katipaye bhikkhū maggamūḷhe mahāraññe vicarante disvā anukampamāno attano bhavanato otaritvā te samassāsetvā bhojetvā yathādhippetaṭṭhānaṃ pāpesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassape bhagavati loke uppajjitvā katabuddhakicce parinibbute tasmiṃ kāle bārāṇasirājā kikī nāma ahosi .
Tasmiṃ kālaṅkate tassa puthuvindarājā nāma putto āsi .
Tassa putto susāmo nāma .
Tassa putto kikībrahmadatto nāma hutvā rajjaṃ kārento sāsane antarahite dhammassavanaṃ alabhanto ,‘‘ yo dhammaṃ deseti , tassa sahassaṃ dammī ’’ ti ghosāpetvā ekampi dhammakathikaṃ alabhanto ,‘‘ mayhaṃ pitupitāmahādīnaṃ kāle dhammo saṃvattati , dhammakathikā sulabhā ahesuṃ .
Idāni pana catuppadikagāthāmattampi kathento dullabho .
Yāva dhammasaññā na vinassati , tāvadeva pabbajissāmī ’’ ti rajjaṃ pahāya himavantaṃ uddissa gacchantaṃ sakko devarājā āgantvā ,‘‘ aniccā vata saṅkhārā ’’ ti gāthāya dhammaṃ kathetvā nivattesi .
So nivattitvā bahuṃ puññaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde setabyanagare seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto bhagavati setabyanagare siṃsapāvane viharante satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃP1.162 nisīdi .
Tassa satthā ajjhāsayaṃ oloketvā ,‘‘ aniccā vata saṅkhārā ’’ ti imāya gāthāya dhammaṃ desesi .
Tassa tattha katādhikāratāya so aniccasaññāya pākaṭataraṃ hutvā upaṭṭhitāya paṭiladdhasaṃvego pabbajitvā dhammasammasanaṃ paṭṭhapetvā dukkhasaññaṃ anattasaññañca manasikaronto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.12.66-71)–
‘‘ Padumuttarabuddhassa , sāvakā vanacārino ;
Vippanaṭṭhā brahāraññe , andhāva anusuyyare .
‘‘ Anussaritvā sambuddhaṃ , padumuttaranāyakaṃ ;
Tassa te munino puttā , vippanaṭṭhā mahāvane .
‘‘ BhavanāM1.191 oruhitvāna , agamiṃ bhikkhusantikaṃ ;
Tesaṃ maggañca ācikkhiṃ , bhojanañca adāsahaṃ .
‘‘ Tena kammena dvipadinda , lokajeṭṭha narāsabha ;
Jātiyā sattavassohaṃ , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ Sacakkhū nāma nāmena , dvādasa cakkavattino ;
Sattaratanasampannā , pañcakappasate ito .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
TassaV1.162 ekeneva dhammassavanena nipphannakiccattā ekadhammasavanīyo tveva samaññā ahosi .
So arahā hutvā aññaṃ byākaronto – 67.
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro , natthi dāni punabbhavo ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha kilesāti yasmiṃ santāne uppannā , taṃ kilesenti vibādhenti upatāpenti vāti kilesā , rāgādayo .
Jhāpitāti indagginā viya rukkhagacchādayo ariyamaggañāṇagginā samūlaṃ daḍḍhā .
Mayhan ti mayā , mama santāne vā .
Bhavā sabbe samūhatāti kāmakammabhavādayo sabbe bhavā samugghāṭitā kilesānaṃ jhāpitattā .
Sati hi kilesavaṭṭe kammavaṭṭena bhavitabbaṃ .
Kammabhavānaṃ samūhatattā eva ca upapattibhavāpi samūhatā eva anuppattidhammatāya āpāditattā .
Vikkhīṇo jātisaṃsāroti jātiādiko –
‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ;
Abbocchinnaṃ vattamānā , saṃsāroti pavuccatī ’’ ti .
–
Vuttalakkhaṇo
P1.163 saṃsāro visesato khīṇo , tasmā natthi dāni punabbhavo .
Yasmā āyatiṃ punabbhavo natthi , tasmā vikkhīṇo jātisaṃsāro .
Tasmā ca punabbhavo natthi , yasmā bhavā sabbe samūhatāti āvattetvā vattabbaṃ .
Atha vā vikkhīṇo jātisaṃsāro , tato eva natthi dāni punabbhavoti yojetabbaṃ .Ekadhammasavanīyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā