1. Mahācundattheragāthāvaṇṇanā
SussūsātiV1.283 āyasmato mahācundattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kumbhakārakule nibbattitvā viññutaṃ patto kumbhakārakammena jīvanto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso ekaṃ mattikāpattaṃ svābhisaṅkhataṃ katvā bhagavato adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe nālakagāme rūpasāriyā brāhmaṇiyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭhabhātā hutvā nibbatti , cundo tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto dhammasenāpatiṃ anupabbajitvā taṃ nissāya vipassanaṃM1.332 paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.39-50)–
‘‘ Nagare haṃsavatiyā , kumbhakāro ahosahaṃ ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , oghatiṇṇamanāsavaṃ .
‘‘ Sukataṃ mattikāpattaṃ , buddhaseṭṭhassadāsahaṃ ;
Pattaṃ datvā bhagavato , ujubhūtassa tādino .
‘‘ Bhave nibbattamānohaṃ , soṇṇathāle labhāmahaṃ ;
Rūpimaye ca sovaṇṇe , taṭṭike ca maṇīmaye .
‘‘ Pātiyo paribhuñjāmi , puññakammassidaṃ phalaṃ ;
Yasānañca dhanānañca , aggabhūto ca homahaṃ .
‘‘ Yathāpi bhaddake khette , bījaṃ appampi ropitaṃ ;
Sammādhāraṃ pavecchante , phalaṃ toseti kassakaṃ .
‘‘ Tathevidaṃ pattadānaṃ , buddhakhettamhi ropitaṃ ;
Pītidhāre pavassante , phalaṃ maṃ tosayissati .
‘‘ Yāvatā khettā vijjanti , saṅghāpi ca gaṇāpi ca ;
Buddhakhettasamo natthi , sukhado sabbapāṇinaṃ .
‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Ekapattaṃ daditvāna , pattomhi acalaṃ padaṃ .
‘‘ EkanavutitoV1.284 kappe , yaṃ pattamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pattadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ChaḷabhiññoP2.19 pana hutvā attanā paṭiladdhasampattiyā kāraṇabhūtaṃ garūpanissayaṃ vivekavāsañca kittento –
V1.283 āyasmato mahācundattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kumbhakārakule nibbattitvā viññutaṃ patto kumbhakārakammena jīvanto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso ekaṃ mattikāpattaṃ svābhisaṅkhataṃ katvā bhagavato adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe nālakagāme rūpasāriyā brāhmaṇiyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭhabhātā hutvā nibbatti , cundo tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto dhammasenāpatiṃ anupabbajitvā taṃ nissāya vipassanaṃM1.332 paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.51.39-50)–
‘‘ Nagare haṃsavatiyā , kumbhakāro ahosahaṃ ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , oghatiṇṇamanāsavaṃ .
‘‘ Sukataṃ mattikāpattaṃ , buddhaseṭṭhassadāsahaṃ ;
Pattaṃ datvā bhagavato , ujubhūtassa tādino .
‘‘ Bhave nibbattamānohaṃ , soṇṇathāle labhāmahaṃ ;
Rūpimaye ca sovaṇṇe , taṭṭike ca maṇīmaye .
‘‘ Pātiyo paribhuñjāmi , puññakammassidaṃ phalaṃ ;
Yasānañca dhanānañca , aggabhūto ca homahaṃ .
‘‘ Yathāpi bhaddake khette , bījaṃ appampi ropitaṃ ;
Sammādhāraṃ pavecchante , phalaṃ toseti kassakaṃ .
‘‘ Tathevidaṃ pattadānaṃ , buddhakhettamhi ropitaṃ ;
Pītidhāre pavassante , phalaṃ maṃ tosayissati .
‘‘ Yāvatā khettā vijjanti , saṅghāpi ca gaṇāpi ca ;
Buddhakhettasamo natthi , sukhado sabbapāṇinaṃ .
‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Ekapattaṃ daditvāna , pattomhi acalaṃ padaṃ .
‘‘ EkanavutitoV1.284 kappe , yaṃ pattamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pattadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ChaḷabhiññoP2.19 pana hutvā attanā paṭiladdhasampattiyā kāraṇabhūtaṃ garūpanissayaṃ vivekavāsañca kittento – 141.
‘‘ Sussūsā sutavaddhanī , sutaṃ paññāya vaddhanaṃ ;
Paññāya atthaṃ jānāti , ñāto attho sukhāvaho .
142.
‘‘ Sevetha
M1.333 pantāni senāsanāni , careyya saṃyojanavippamokkhaṃ ;
Sace ratiṃ nādhigaccheyya tattha , saṅghe vase rakkhitatto satīmā ’’ ti .
–
Gāthādvayaṃ abhāsi .Ṭhitāya bhāvanāpaññāya sutamatteneva na sijjhatīti tassā paṭipajjanavidhiṃ dassento ‘‘ sevetha … pe … vippamokkhan ’’ ti āha .
Tattha sevetha pantāni senāsanānīti kāyavivekamāha .
Tena saṃyojanappahānassa ca vakkhamānattā vivekārahasseva vivekavāsoti sīlasaṃvarādayo idha avuttasiddhā veditabbā .
Careyya saṃyojanavippamokkhan ti yathā saṃyojanehi cittaṃ vippamuccati , tathā vipassanābhāvanaṃ maggabhāvanañca careyya paṭipajjeyyāti attho .
Sace ratiṃ nādhigaccheyya tatthāti tesu pantasenāsanesu yathāladdhesu adhikusaladhammesu ca ratiṃ pubbenāparaṃ visesassa alābhato abhiratiṃ na labheyya , saṅghe bhikkhusamūhe rakkhitatto kammaṭṭhānaparigaṇhanato rakkhitacitto chasu dvāresu satiārakkhāya upaṭṭhapanena satimā vaseyya vihareyya , evaṃ viharantassa ca api nāma saṃyojanavippamokkho bhaveyyāti adhippāyo .
Mahācundattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .