9. Kosalavihārittheragāthāvaṇṇanā
SaddhāyāhaṃM1.168 pabbajitoti āyasmato kosalavihārittherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi kira padumuttarassa bhagavato kāle kusalabījaṃ ropetvā taṃ taṃ puññaṃ akāsi .
Sesaṃ añjanavaniyattheravatthusadisameva .
AyaṃP1.143 pana viseso – ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā katapubbakicco kosalaraṭṭhe aññatarasmiṃ gāme ekaṃ upāsakakulaṃ nissāya araññe viharati , taṃ so upāsako rukkhamūle vasantaṃ disvā kuṭikaṃ kāretvā adāsi .
Thero kuṭikāyaṃ viharanto āvāsasappāyena samādhānaṃ labhitvā vipassanaṃ ussukkāpetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.11.53-61)–
‘‘ Himavantassāvidūre , vasāmi paṇṇasanthare ;
Ghāsesu gedhamāpanno , seyyasīlo cahaṃ tadā .
‘‘ KhaṇantālukalambāniV1.143 , biḷālitakkalāni ca ;
Kolaṃ bhallātakaṃ billaṃ , āhatvā paṭiyāditaṃ .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mama saṅkappamaññāya , āgacchi mama santikaṃ .
‘‘ Upāgataṃ mahānāgaṃ , devadevaṃ narāsabhaṃ ;
Biḷāliṃ paggahetvāna , pattamhi okiriṃ ahaṃ .
‘‘ Paribhuñji mahāvīro , tosayanto mamaṃ tadā ;
Paribhuñjitvāna sabbaññū , imaṃ gāthaṃ abhāsatha .
‘‘ Sakaṃ cittaṃ pasādetvā , biḷāliṃ me adā tuvaṃ ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ nupapajjasi .
‘‘ Carimaṃ vattate mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ;
Dhāremi antimaṃ dehaṃ , sammāsambuddhasāsane .
‘‘ Catupaññāsito kappe , sumekhaliya savhayo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃM1.169 pana patvā vimuttisukhappaṭisaṃvedanena uppannapītivegena udānento ‘‘ saddhāyāhaṃ pabbajito ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
M1.168 pabbajitoti āyasmato kosalavihārittherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi kira padumuttarassa bhagavato kāle kusalabījaṃ ropetvā taṃ taṃ puññaṃ akāsi .
Sesaṃ añjanavaniyattheravatthusadisameva .
AyaṃP1.143 pana viseso – ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā katapubbakicco kosalaraṭṭhe aññatarasmiṃ gāme ekaṃ upāsakakulaṃ nissāya araññe viharati , taṃ so upāsako rukkhamūle vasantaṃ disvā kuṭikaṃ kāretvā adāsi .
Thero kuṭikāyaṃ viharanto āvāsasappāyena samādhānaṃ labhitvā vipassanaṃ ussukkāpetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.11.53-61)–
‘‘ Himavantassāvidūre , vasāmi paṇṇasanthare ;
Ghāsesu gedhamāpanno , seyyasīlo cahaṃ tadā .
‘‘ KhaṇantālukalambāniV1.143 , biḷālitakkalāni ca ;
Kolaṃ bhallātakaṃ billaṃ , āhatvā paṭiyāditaṃ .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mama saṅkappamaññāya , āgacchi mama santikaṃ .
‘‘ Upāgataṃ mahānāgaṃ , devadevaṃ narāsabhaṃ ;
Biḷāliṃ paggahetvāna , pattamhi okiriṃ ahaṃ .
‘‘ Paribhuñji mahāvīro , tosayanto mamaṃ tadā ;
Paribhuñjitvāna sabbaññū , imaṃ gāthaṃ abhāsatha .
‘‘ Sakaṃ cittaṃ pasādetvā , biḷāliṃ me adā tuvaṃ ;
Kappānaṃ satasahassaṃ , duggatiṃ nupapajjasi .
‘‘ Carimaṃ vattate mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ;
Dhāremi antimaṃ dehaṃ , sammāsambuddhasāsane .
‘‘ Catupaññāsito kappe , sumekhaliya savhayo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
ArahattaṃM1.169 pana patvā vimuttisukhappaṭisaṃvedanena uppannapītivegena udānento ‘‘ saddhāyāhaṃ pabbajito ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 59. Tattha saddhāyāti bhagavato vesāliṃ upagamane ānubhāvaṃ disvā ,‘‘ ekantaniyyānikaṃ idaṃ sāsanaṃ , tasmā addhā imāya paṭipattiyā jarāmaraṇato muccissāmī ’’ ti uppannasaddhāvasena pabbajito pabbajjaṃ upagato .
Araññe me kuṭikā katāti tassā pabbajjāya anurūpavasena araññe vasato me kuṭikā katā , pabbajjānurūpaṃ āraññako hutvā vūpakaṭṭho viharāmīti dasseti .
Tenāha ‘‘ appamatto ca ātāpī , sampajāno patissato ’’ ti .
Araññavāsaladdhena kāyavivekena jāgariyaṃ anuyuñjanto tattha satiyā avippavāsena appamatto , āraddhavīriyatāya ātāpī , pubbabhāgiyasatisampajaññapāripūriyā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattādhigamena paññāsativepullappattiyā accantameva sampajāno patissato viharāmīti attho .
Appamattabhāvādikittane cassa idameva aññābyākaraṇaṃ ahosi kosalaraṭṭhe ciranivāsibhāvena pana kosalavihārīti samaññā jātāti .
Kosalavihārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Sīvalittheragāthāvaṇṇanā