7. Dhammasavattheragāthāvaṇṇanā
PabbajiṃM1.272 tulayitvānāti āyasmato dhammasavattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle suvaccho nāma brāhmaṇo hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū gharāvāse dosaṃP1.228 disvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane pabbatantare assamaṃ kāretvā bahūhi tāpasehi saddhiṃ vasi .
Athassa kusalabījaṃ ropetukāmo padumuttaro bhagavā assamasamīpe ākāse ṭhatvā iddhipāṭihāriyaṃ dassesi .
So taṃ disvā pasannamānaso pūjetukāmo nāgapupphāni ocināpesi .
Satthā ,‘‘ alaṃ imassa tāpasassa ettakaṃ kusalabījan ’’ ti pakkāmi .
So pupphāni gahetvā satthu gamanamaggaṃ okiritvā cittaṃ pasādento añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā dhammasavoti laddhanāmo viññutaṃ patto hetusampattiyā codiyamāno gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ānisaṃsañca disvā dakkhiṇāgirismiṃ viharantaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.39-45)–
‘‘ Suvaccho nāma nāmena , brāhmaṇo mantapāragū ;
Purakkhato sasissehi , vasate pabbatantare .
‘‘ Padumuttaro nāma jino , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mamuddharitukāmo so , āgacchi mama santikaṃ .
‘‘ Vehāsamhi caṅkamati , dhūpāyati jalate tathā ;
Hāsaṃ mamaṃ viditvāna , pakkāmi pācināmukho .
‘‘ TañcaV1.234 acchariyaṃ disvā , abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ ;
Nāgapupphaṃ gahetvāna , gatamaggamhi okiriṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ pupphaṃ okiriṃ ahaṃ ;
Tena cittappasādena , duggatiṃ nupapajjahaṃ .
‘‘ EkatiṃseM1.273 kappasate , rājā āsi mahāraho ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā somanassappatto udānavasena –
M1.272 tulayitvānāti āyasmato dhammasavattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle suvaccho nāma brāhmaṇo hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū gharāvāse dosaṃP1.228 disvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane pabbatantare assamaṃ kāretvā bahūhi tāpasehi saddhiṃ vasi .
Athassa kusalabījaṃ ropetukāmo padumuttaro bhagavā assamasamīpe ākāse ṭhatvā iddhipāṭihāriyaṃ dassesi .
So taṃ disvā pasannamānaso pūjetukāmo nāgapupphāni ocināpesi .
Satthā ,‘‘ alaṃ imassa tāpasassa ettakaṃ kusalabījan ’’ ti pakkāmi .
So pupphāni gahetvā satthu gamanamaggaṃ okiritvā cittaṃ pasādento añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā dhammasavoti laddhanāmo viññutaṃ patto hetusampattiyā codiyamāno gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ānisaṃsañca disvā dakkhiṇāgirismiṃ viharantaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.39-45)–
‘‘ Suvaccho nāma nāmena , brāhmaṇo mantapāragū ;
Purakkhato sasissehi , vasate pabbatantare .
‘‘ Padumuttaro nāma jino , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mamuddharitukāmo so , āgacchi mama santikaṃ .
‘‘ Vehāsamhi caṅkamati , dhūpāyati jalate tathā ;
Hāsaṃ mamaṃ viditvāna , pakkāmi pācināmukho .
‘‘ TañcaV1.234 acchariyaṃ disvā , abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ ;
Nāgapupphaṃ gahetvāna , gatamaggamhi okiriṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ pupphaṃ okiriṃ ahaṃ ;
Tena cittappasādena , duggatiṃ nupapajjahaṃ .
‘‘ EkatiṃseM1.273 kappasate , rājā āsi mahāraho ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā somanassappatto udānavasena – 107.
‘‘ Pabbajiṃ tulayitvāna , agārasmānagāriyaṃ ;
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha pabbajiṃ tulayitvānāti ‘‘ sambādho gharāvāso rajāpatho ’’ tiādinā ( dī . ni .1.191; ma . ni .2.10; saṃ . ni .2.154) gharāvāse ,‘‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā ’’ tiādinā ( pāci .417; ma . ni .1.177) kāmesu ādīnavaṃ tappaṭipakkhato nekkhamme ca ānisaṃsaṃ tulabhūtāya paññāya vicāretvā vīmaṃsitvāti attho .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosīti .
Dhammasavattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
8. Dhammasavapituttheragāthāvaṇṇanā
Sa vīsavassasatikoti
P1.229 āyasmato dhammasavapituttherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro buddhasuññe loke kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhūtagaṇe nāma pabbate viharantaṃ paccekasambuddhaṃ disvā pasannamānaso tiṇasūlapupphehi pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto dārapariggahaṃ katvā dhammasavaṃ nāma puttaṃ labhitvā tasmiṃ pabbajite sayampi vīsavassasatiko hutvā ,‘‘ mama putto tāva taruṇo pabbajiM1.274 , atha kasmā nāhaṃV1.235 pabbajissāmī ’’ ti sañjātasaṃvego satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.35-38)–
‘‘ Himavantassāvidūre , bhūtagaṇo nāma pabbato ;
Vasateko jino tattha , sayambhū lokanissaṭo .
‘‘ Tiṇasūlaṃ gahetvāna , buddhassa abhiropayiṃ ;
Ekūnasatasahassaṃ , kappaṃ na vinipātiko .
‘‘ Ito ekādase kappe , ekosiṃ dharaṇīruho ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso udānento –